el arte de la fuga

2006-10-23T11:53:00.000-03:00

Μετακομίσαμε...

Ε, ναι, λοιπόν, το πήρα απόφαση. Καινούργιο σπίτι, καινούργιος κύκλος, σε νέα όχι όμως και υπό νέα διεύθυνση. Μετά την "τέχνη της φυγής", και την απαραίτητη προσαρμογή που ακολούθησε την επιστροφή, ανοίξαμε και σας περιμένουμε σε άλλη γειτονιά, όπου από τη μουσική και τα ταξίδια περάσαμε στην ψυχανάλυση και την υποκριτική. Είπαμε μήπως βρούμε καμιά άκρη αν κοιταχτούμε στον καθρέφτη και αίφνης ανακαλύψαμε ότι με κάποιον μοιάζουμε...
Ιδού και η νέα διεύθυνση:

estadiodelespejo.wordpress.com

2006-10-12T16:20:00.000-03:00

Τα απρόοπτα του blogging

Παρ’ όλο που είμαι έτοιμη για τη μετακόμιση σε άλλη στέγη, συνέβη τις τελευταίες μέρες ένα γεγονός που για μένα υπήρξε μία από τις πολύ ευχάριστες εκπλήξεις που μου έχει προσφέρει η ενασχόληση με το blogging. Σε κάποια αυγουστιάτικη εντράδα με μεταφραστικό θέμα, αναφέρθηκα στη μετάφραση του βιβλίου του Χέρμαν Μπροχ Βιργιλίου θάνατος από τον Γιώργο Κεντρωτή χαρακτηρίζοντάς τη μία από τις χειρότερες ελληνικές μεταφράσεις. Προχτές το βράδυ έλαβα από τον κύριο Κεντρωτή την παρακάτω επιστολή:

«Αγαπητή φίλη, γιατί, ενώ διαπιστώνετε (ενδεχομένως και ορθά) ότι η μετάφρασή μου του έργου του Μπροχ "Βιργιλίου Θάνατος" είναι μια από τις εν γένει χειρότερες ελληνικές μεταφράσεις, σπεύδετε μετά να πείτε ότι τελικώς η αξιολόγηση των μεταφρασμάτων είναι θέμα γούστου; Κρατήστε τη γνώμη σας. Τη συμμερίζομαι, άλλωστε, και εγώ. Και μην λέτε, σας παρακαλώ πολύ, ότι δεν περιέχει λάθη η μετάφρασή μου. Είναι πήχτρα στα λάθη. Εν πάση δε ειλικρινεία σας δηλώνω ότι τα έκανα επίτηδες. Είχα. όμως, αγαθό σκοπό. Να βοηθήσω τους μεταγενέστερους μεταφραστές του συγκεκριμένου έργου!: θα ξέρουν τι ακριβώς θα πρέπει να αποφύγουν... Περιμένω, λοιπόν, κατακλυσμό μπροχιανών μεταφρασμάτων!
Αγαπητή φίλη, εν αγνοία σας με αδικείτε. Ούτε ένας από τους επτά εν συνόλω αναγνωρισμένους (από εμένα τον ίδιον, εννοείται...) εχθρούς μου ανά την υφήλιο δεν διανοήθηκε μέχρι σήμερα (48 ετών, φευ, πλέον) να μου προσάψει αρχαιοπληξία και γλωσσαμυντορισμό. Έχω τη γνώμη ότι δεν είταν στις προθέσεις σας.
Διπλό, πάντως, παρά το προβεβηκός της ηλικίας μου ευχαρίστως να παίξουμε. Δεν θα είμαι ούτε με τους αρχαιόπληκτους ούτε με τους γλωσσαμύντορες, αλλά με τους ελληνοπρεπώς ομιλούντες (όπου "ομιλούντες" σημαίνει "μη μουγκρίζοντες"). Άμποτες να είμαστε με την ίδια ομάδα: αυτήν που σύστησαν ο Σολωμός, ο Πολυλάς, ο Καλοσγούρος, ο Τυπάλδος, ο Μαβίλης, ο Εγγονόπουλος, ο Σκαρίμπας...
Επειδή μου είσθε συμπαθής, ειλικρινώς σας δηλώνω ότι θα λυπηθώ αν μάθω ότι είστε βαζέλα ή gallina. Αντιλαμβάνεσθε, νομίζω, ότι είμαι υπερήφανος και ως γαύρος (΄"γαύρος" εξάλλου παναπεί, μεταξύ άλλων, αλλά και πρωτίστως "υπερήφανος") και ως xeneize ή bostero.
Με φιλικότατους χαιρετισμούς,
Γιώργος Κεντρωτής. (Αν θέλετε κάποιο ψευδώνυμο, βάλτε "Υβ Τριαντάφυλλος" - μού 'χει μείνει από τα μαθητικά μου χρόνια.)»

Ομολογώ πως η επιστολή αυτή με έφερε σε δύσκολη θέση, δεν διανοήθηκα ωστόσο να την αφήσω αναπάντητη. Κυρίως διότι θεώρησα ότι όφειλα να δώσω κάποιες εξηγήσεις στον κύριο Κεντρωτή, και του απέστειλα το συντομότερο δυνατόν την παρακάτω επιστολή (αφαίρεσα κάποια σημεία της που δεν θα προσέφεραν πολλά πράγματα στην παρούσα εντράδα):

«Αγαπητέ κύριε Κεντρωτή,
Ομολογώ πως η επιστολή σας με έφερε σε δύσκολη θέση. Ίσως επειδή, το μπλογκ ως μέσον ακροβατεί μεταξύ του ιδιωτικού και του δημόσιου, και εν προκειμένω εκφράστηκα με τον απόλυτο και παρορμητικό τρόπο με τον οποίο θα εκφραζόμουν μεταξύ φίλων σε μια ταβέρνα και όχι με τον τρόπο που αρμόζει σε ένα δημόσιο χώρο, και δη γραπτώς. [...] Ό,τι έγινε έγινε ωστόσο και τώρα δεν μπορώ παρά να αναλάβω την ευθύνη του.
Έχετε κάποιο δίκιο διαπιστώνοντας την αντίφαση στα λόγια μου. Λέω ότι η αξιολόγηση των μεταφρασμάτων είναι θέμα γούστου, και παρ’ όλα αυτά δηλώνω ποιο είναι το δικό μου γούστο, συμπεριλαμβάνοντας όμως στη λέξη γούστο (πράγμα που δεν επεξηγώ) ταυτοχρόνως και αυτό που θα λέγαμε άποψη, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία της μετάφρασης, την αισθητική και την ποιητική της. Το ότι δεν συμπίπτουν οι απόψεις μας δεν σημαίνει και τίποτα άλλο. [...] Όσον αφορά τα τυχόν λάθη της μετάφρασής σας, το μόνο που είπα είναι πως δεν γνωρίζω γερμανικά και κατά συνέπεια δεν μπορώ να κρίνω αν έχει ή δεν έχει λάθη η συγκεκριμένη μετάφραση, δεν υπήρχε λοιπόν κάποιος υπαινιγμός σε αυτό· από την ειρωνεία με την οποία το σχολιάσατε, υποθέτω ότι αλλιώς το εννοήσατε. Είμαι βέβαιη ότι μεταφράζετε με ευσυνειδησία, ότι γνωρίζετε άριστα τη γερμανική και κυρίως ότι αγαπάτε πραγματικά αυτό που κάνετε. Το μόνο που ήθελα να πω είναι ότι διαφωνώ με το ύφος στο οποίο επιλέξατε να μεταφράσετε το συγκεκριμένο βιβλίο, όχι όμως επειδή τυχόν έχει λάθη ή επειδή η μετάφρασή σας είναι πρόχειρη ή οτιδήποτε τέτοιο. Σέβομαι τον κόπο και το χρόνο που αφιερώσατε, αυτό όμως δεν μου απαγορεύει να διαφωνώ με τη μεταφραστική σας άποψη. Τα περί αρχαιόπληκτων και γλωσσαμυντόρων δεν αναφέρονταν ακριβώς σε εσάς, ήταν μόνο απάντηση σε κάποιο σχόλιο στο εν λόγω ποστ.
Ωστόσο θα επισημάνω μια διαφορά στις απόψεις μας, που δηλώνεται και στην επιστολή σας. Εγώ, ας πούμε, θα ήμουν με τους ομιλούντες ελληνικά και όχι με τους ελληνοπρεπώς ομιλούντες. Ελληνοπρεπής, λέει το λεξικό, είναι αυτός που συμφωνεί με τις παραδόσεις των Ελλήνων, που ταιριάζει με αυτές. Λέγω λοιπόν πως ο Μπροχ δεν συμφωνεί ούτε ταιριάζει με τις παραδόσεις των Ελλήνων, επομένως και δεν θα έπρεπε να μεταφραστεί ελληνοπρεπώς, αλλά μονάχα ελληνικά. Υποθέτω ότι κανένας από τους δυο μας δεν θα ήταν με τους μουγκρίζοντες. Όσο για την ομάδα που σύστησαν ο Σολωμός, ο Πολυλάς, ο Καλοσγούρος, ο Τυπάλδος, ο Μαβίλης, ο Εγγονόπουλος, ο Σκαρίμπας, προφανώς και δεν έχω τίποτα εναντίον της, το αντίθετο μάλιστα, αλλά θα σας ομολογήσω πως ως μεταφράστρια δεν θα μπορούσα, παραδείγματος χάρη, να ανήκω στην ίδια ομάδα με τον Σκαρίμπα (ο οποίος παρεμπιπτόντως είναι από τους συγγραφείς που πολύ αγαπώ), κυρίως γιατί δεν μπορώ να φανταστώ πολλούς συγγραφείς που θα μεταφράζονταν στο γλωσσικό ιδίωμα του Σκαρίμπα (ομοίως και αρκετών από τους υπόλοιπους). Αν ήμουν συγγραφέας θα ήταν πολύ μεγάλη μου τιμή να ανήκω στην παραπάνω ομάδα, και εννοώ εν προκειμένω στην παράδοσή της, χωρίς ωστόσο να αγνοώ ότι έχει παρέλθει χρόνος έκτοτε και ότι άλλη είναι η ελληνική που ομιλείται σήμερα και άλλα τα ζητήματα που θέτει τόσο η γλώσσα όσο και η λογοτεχνία. Και αν δεν θα μπορούσαμε να μεταφράσουμε τον Μπροχ με τον τρόπο του Τζόυς (συγγραφέα που ο ίδιος αναγνωρίζει ως «κατά κάποιον τρόπο συγγενή με τον Μπροχ»), πόσο μάλλον δεν θα μπορούσαμε να τον μεταφράσουμε με τον τρόπο του Πολυλά, του Τυπάλδου ή του Σκαρίμπα. Γιατί αν τα πρωτότυπα κείμενα μπορεί να παραμένουν αγέραστα (χωρίς και αυτό να είναι απόλυτο), οι μεταφράσεις γερνούν και μόνο ως μουσειακά κομμάτια μπορούν να χρησιμοποιούνται μετά την πάροδο κάποιων χρόνων (είκοσι πέντε ή τριάντα συνηθίζουν να λένε).
Σας ευχαριστώ για τη δήλωση συμπαθείας, εγώ πρέπει να ομολογήσω ότι δεν σας γνωρίζω καθόλου, και από τις μεταφράσεις δεν μπορώ να θεωρήσω κάποιον συμπαθή ή αντιπαθή. Φαντάζομαι ότι εγώ σας είμαι συμπαθής επειδή διαβάσατε κάποια από τα κείμενα του μπλογκ, που φανερώνουν πράγματα για μένα και το χαρακτήρα μου. Ωστόσο δεν θα σας απογοητεύσω ποδοσφαιρικώς, διότι ποτέ δεν θα μπορούσα να είμαι είτε βαζέλα είτε gallina, προφανώς είμαι κι εγώ «γαύρος», και ομολογώ πως συγκινήθηκα όταν βρέθηκα στην Bombonera· στα ποδοσφαιρικά λοιπόν συμφωνούμε. Όσο για το προβεβηκός της ηλικίας σας, η διαφορά μας δεν είναι τόσο μεγάλη και με δεδομένη την καθιστική μεταφραστική ζωή, μόνο σε ομάδες παλαιμάχων θα μπορούσαμε να παίξουμε και οι δύο.
Και φυσικά δεν χρειάζονται ψευδώνυμα, κι εγώ με το όνομά μου θα υπογράψω την επιστολή, το οποίο ενδεχομένως και να ξέρετε ήδη, θα μπορούσατε να το έχετε αποκρυπτογραφήσει σε κάποια από τα κείμενα του μπλογκ.
[…] Κλείνοντας θα ήθελα να σας ζητήσω συγγνώμη για τον απόλυτο τρόπο με τον οποίο εκφράστηκα στο μπλογκ και για το ότι δεν διατύπωσα πιο συγκεκριμένα αλλά και με περισσότερα επιχειρήματα τη γνώμη μου. Χαίρομαι που μου γράψατε και που μου γράψατε ευγενικά και καλοπροαίρετα, παρά την εμφανή ειρωνεία της επιστολής σας. Ασχολούμαστε και οι δύο χρόνια με τη μετάφραση, το κάνουμε και οι δύο με πολλή αφοσίωση και αγάπη, τυχαίνει απλώς να έχουμε διαφορετικές απόψεις για τη δουλειά μας, ή τέλος πάντων, για να είμαστε πιο ακριβείς, τυχαίνει να διαφωνώ με τις επιλογές σας σε ένα συγκεκριμένο βιβλίο.
Συγχωρήστε μου και την πολυλογία, απλώς αισθάνθηκα ότι σας όφειλα μια αναλυτική απάντηση, μετά τον παρορμητικό αφορισμό του μπλογκ.
Με φιλικότατους χαιρετισμούς,
Έφη Γιαννοπούλου

ΥΓ. Αν αυτό σας φαίνεται σωστό και αν το θέλετε, θα μπορούσα να βάλω την επιστολή σας και κάποια αποσπάσματα από τη δική μου στο μπλογκ. Εννοείται χωρίς ψευδώνυμα, ούτε εσείς ως Υβ Τριαντάφυλλος, ούτε εγώ ως Rayuela. Ενημερώστε με τι σκέφτεστε περί αυτού. Η επιστολή σας μου έδωσε την εντύπωση πως επιθυμείτε να μπει ως απάντηση σε αυτό που έγραψα».

Ακολούθησαν, προς το παρόν τουλάχιστον, δύο ακόμη επιστολές, μία από τον καθένα εκ των συνομιλητών (με τις οποίες δεν θα σας κουράσω) και τέθηκαν οι βάσεις για έναν εποικοδομητικό διάλογο μεταξύ δύο ανθρώπων που διαφωνούν μεν, αλλά σίγουρα αγαπούν και οι δύο αυτό που κάνουν και είναι αφοσιωμένοι σε αυτό. Παραθέτοντας αυτές τις δύο επιστολές θέλησα αφενός να δείξω πως μπορεί τα μπλογκ να προσφέρουν απρόσμενες αφορμές για διάλογο, πράγμα εντέλει σημαντικό και χρήσιμο, και αφετέρου να εξηγήσω αυτή τη φορά πως χαρακτηρίζοντας πολύ παρορμητικά και αφοριστικά τη μετάφραση του κ. Κεντρωτή «μία από τις χειρότερες ελληνικές μεταφράσεις» δεν αδίκησα μόνο τον ίδιο αλλά και τον εαυτό μου και τις απόψεις μου. Θα ήθελα και από εδώ να του εκφράσω την εκτίμησή μου γιατί αποφάσισε με αφορμή αυτό το σχόλιο να μου απευθυνθεί όπως μου απευθύνθηκε (θα μπορούσε να με αγνοήσει ή ακόμα χειρότερα να μου αποστείλει ένα υβριστικό e-mail) και ελπίζω από τα όσα του απάντησα να είναι σαφές ότι δεν ήθελα να του καταλογίσω ούτε λάθη ούτε προχειρότητα, απλώς να εκφράσω τη διαφωνία μου με τις υφολογικές επιλογές του. Και αυτή η διαφωνία θα πρέπει τώρα να πω πως δεν αιτιολογεί το βιαστικό χαρακτηρισμό μου σε εκείνη την εντράδα. Ίσως εντέλει τις πραγματικά χειρότερες μεταφράσεις, αυτές που φανερώνουν άγνοια, προχειρότητα, αδιαφορία για τη γλώσσα και τη λογοτεχνία, τις προσπερνάμε πιο εύκολα, και λυπόμαστε περισσότερο όταν ο κόπος, η αφοσίωση και ο ζήλος δεν καταλήγουν στο αποτέλεσμα που εμείς θα φανταζόμασταν. Όμως οι διαφωνίες πρέπει να γίνονται αφορμή για διάλογο, και ευχαριστώ τον κ. Κεντρωτή, που παρά την αρνητική κρίση μου είχε την ευγένεια και το θάρρος να ξεκινήσει έναν τέτοιο διάλογο.

2006-10-07T18:20:00.000-03:00

Καλώς ήρθατε στη χώρα του σκυλάδικου...

Το συζητούσα προχτές και με έναν ακόμη φίλο που είχε περάσει ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στη Λισαβόνα, ένα από τα πράγματα που σε σοκάρουν περισσότερο επιστρέφοντας στην Ελλάδα είναι η αλλαγή του ηχητικού τοπίου. Φτάνοντας πριν από 10 μέρες στο αεροδρόμιο, όπου ευτυχώς με περίμενε ένας φίλος προκειμένου να μαζέψει εμένα και τα 40 κιλά των αποσκεύών μου, το πρώτο πράγμα που με φρίκαρε στη διαδρομή προς το σπίτι μου ήταν το γνωστό αμάξι (εν προκειμένω, πρόκειται για αμάξι και όχι για αυτοκίνητο) με τα ανοιχτά παράθυρα και το cd-player να παίζει στη διαπασών γνωστά ή άγνωστα σκυλάδικα. Στο φανάρι όπου σταματήσαμε δίπλα δίπλα, γύρισα προς το νεαρό οδηγό και τον παρακάλεσα να χαμηλώσει λίγο την ένταση "σε παρακαλώ, παιδί μου, επιστρέφω μετά από τέσσερις μήνες", του είπα, "χαμήλωσε λίγο την ένταση, ακόμα δεν έφτασα". Ευτυχώς, δεν με έβρισε, απλώς χαμογέλασε, αλλά για να χαμηλώσει τη μουσική ούτε κουβέντα φυσικά. Έκτοτε η μουσική ηχορρύπανση με ακολουθεί παντού, σε ταξί, υπεραστικά λεωφορεία, στο δρόμο, στην τηλεόραση, ανελέητη... Στα ταξί ακούω τον ποιοτικό ραδιοφωνικό σταθμό "ντέρτι εφ εμ", που, όσο και να το σκεφτώ, δεν μπορώ να το αντιληφθώ παρά μόνο ως αυτοσαρκασμό, αλλά, φευ, δεν προκειται καθόλου περί αυτού... Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, μου τηλεφώνησαν και μου ζήτησαν να χρησιμοποιήσουν το σπίτι μου για το γύρισμα βιντεοκλιπ, οπότε το σκυλάδικο κινδυνεύει να μπει και στην κρεβατοκάμαρά μου.
Κατά τα άλλα η Αθήνα μού φαίνεται πιο άσχημη από ποτέ... και το λέω εγώ που εν γένει μου αρέσει η Αθήνα με όλο το χάος και την κακογουστιά της. Μάλλον φταίει η διάρκεια της απουσίας, δεν είναι το Μπουένος Άιρες η πρώτη όμορφη πόλη που επισκέπτομαι. Αλλά με εκνευρίζουν τα πάντα, και η γκλαμουριά των πιο σικ και το άλλα αντί άλλων των πιο λαϊκών συνοικιών. Αν και η ελληνική γκλαμουριά είναι αυτό που με εκνευρίζει περισσότερο. Την πρώτη μέρα μου στην Αθήνα, βγήκα για καφέ με μια φίλη και έπεσαν στα χέρια μου τα γνωστά περιοδικά Lifo και Athens Voice, όπου συναντά κανείς έναν αχταρμά εναλλακτικών και προοδευτικών απόψεων, glamorous life style, ευφάνταστων ωροσκοπίων και ανταποκρίσεων από πάρτυ στο King George. Γιατί το όνειρο κάθε καλλιτεχνίζοντος, λογοτεχνίζοντος ή γενικώς κάθε τρέντι νέου αναγνώστη των εν λόγω περιοδικών είναι να συμπεριληφθεί στις "χαριτωμένες φατσούλες" που συχνάζουν στα πάρτυ του King George, να δοκιμάσει το κοινωνικό πείραμα τών ταξικών μείξεων του 48-The restaurant καταβάλλοντας το ασήμαντο τίμημα των 48 ευρώ και στη συνέχεια να ξαναγνωριστεί με την ποιοτική πλευρά του αλκοόλ (πώς τα γράφουν αυτά, θα μου εξηγήσει ποτέ κανείς;) ή να απορρίψει ως κακόγουστες τσάντες για μωρά που κοστίζουν μόλις 450 δολάρια (υποθέτω ότι μόνο ένας οικογενειακός προγραμματισμός που θα προέβλεπε τουλάχιστον έξι τέκνα θα ήταν ικανός να αποσβέσει το έξοδο). Δεν λέω πως τα εν λόγω περιοδικά δεν έχουν και ενδιαφέροντα και καλογραμμένα κείμενα, αλλά σ' αυτή τη φάση όλη αυτή η γκλαμουριά ανάμεικτη με κουλτουριάρικους προβληματισμούς με εκνευρίζει περισσότερο απ' ό,τι πριν από ένα τετράμηνο. Ξέρω κι εγώ, μπορεί να γίνομαι παράξενη μεγαλώνοντας...
Περιφέρομαι στην Αθήνα εδώ και δέκα μέρες με συμπεριφορά Μπουένος Άιρες, τουτέστιν και κυρίως με συμπεριφορά ξένης, πιάνω κουβέντα με τους ταξιτζήδες, δοκιμάζω τη λατινοαμερικανική ευγένεια σε τράπεζες και άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Έχει πλάκα και μερικές φορές πιάνει, κάνει και το συνομιλητή μου πιο ευγενή και εγκάρδιο. Έχω μια διάθεση να φιλάω τους ανθρώπους με το που τους συναντώ (και καλά με τους φίλους λογικό είναι μετά από τέσσερις μήνες απουσίας, αλλά έχω μια τάση να το κάνω και με αυτούς που μόλις μου συστήνουν). Την προηγούμενη Παρασκευή έτοιμη ήμουν να φιλήσω τον ιδιοκτήτη της ταβέρνας στο ισόγειο της πολυκατοικίας μου, αλλά ευτυχώς συγκρατήθηκα.
Δεν πολυβγαίνω, δεν έχω ιδιαίτερο κέφι, χρειάζομαι χρόνο για να προσαρμοστώ στους ρυθμούς της Αθήνας και να ξαναβάλω τη ζωή μου σε μια σειρά.
Το μπλογκ αυτό σκέφτομαι να το σταματήσω εδώ, κλείνοντας έτσι και τον κύκλο του ταξιδιού, και να ξεκινήσω ένα καινούργιο, αθηναϊκό, ακόμα δεν έχω αποφασίσει ακριβώς πώς θα είναι. Άρα αναμείνατε νέα διεύθυνση συντόμως...

2006-09-26T11:12:00.000-03:00

Το τέλος του ταξιδιού

Δεν ξέρω τι να γράψω για να κλείσει η ιστορία αυτού του ταξιδιού. Στο μεταξύ τις τελευταίες μέρες είμαι ολίγον σαν την τρελή προσπαθώντας να ετοιμαστώ, να φτιάξω αποσκευές, να αποχαιρετήσω ανθρώπους. Χτες έστειλα επιτέλους τα βιβλία μου, μετά πόνου ψυχής και με μπόλικο άγχος μήπως και τελικά οι κούτες δεν φτάσουν ποτέ στην Αθήνα. Αγόρασα δεύτερη βαλίτσα και μετά την άλλαξα για να πάρω μια μεγαλύτερη, αφού πέρασα ώρες βάζοντας και βγάζοντας τα πράγματά μου από τη μια βαλίτσα στην άλλη μέχρι που διαπίστωσα πως δεν υπήρχε καμία δυνατότητα να χωρέσουν.
Χτες μεταξύ άλλων ήμουν καλεσμένη σε ένα είδος άτυπου σεμιναρίου μεταφραστών. Γίνεται στο Instituto de lenguas vivas (Ινστιτούτο ζωντανών γλωσσών) και χτες συμπλήρωνε δύο χρόνια ζωής. Είχαν καλέσει εμένα και άλλη μια μεταφράστρια από τη Βραζιλία και μας υπέβαλλαν σε ένα είδος συνέντευξης, διάφορες ερωτήσεις σχετικά με τη μεταφραστική μας πρακτική, τις δυσκολίες που έχουμε αντιμετωπίσει, τα πρακτικά της δουλειάς του μεταφραστή στις χώρες μας (αμοιβές, συνδικαλιστική οργάνωση, συμβόλαια με τους εκδότες, κτλ), διάφορους προβληματισμούς σε σχέση με τη μετάφραση γενικότερα και τη μετάφραση από τα ισπανικά ειδικότερα.
Η βραζιλιάνα έχει μεταφράσει δύο συγγραφείς που ονειρεύομαι να μεταφράσω κάποτε: τον Roberto Arlt, συγγραφέα της ίδιας περίπου εποχής με τον Μπόρχες, γεννήθηκε το 1900, ένα χρόνο μετά τον Μπόρχες, και πέθανε το 1942, και τον Antonio Di Benedetto, που είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις μου εδώ. Ο Di Benedetto γεννήθηκε το 1922 και πέθανε το 1986, την ίδια χρονιά με τον Μπόρχες δηλαδή. Η λογοτεχνία της Αργεντινής του 20ού αιώνα σφραγίζεται τόσο απόλυτα από τη μορφή του Μπόρχες ώστε φαντάζομαι πως θα ήταν πολύ δύσκολο να υπάρξει ένας συγγραφέας τόσο διαφορετικός από τον Μπόρχες όπως ήταν αυτοί οι δύο.
Ο Αρλτ βρίσκεται από την άλλη πλευρά της μπορχεσιανής ευρυμάθειας· όταν ο Μπόρχες, η Σιλβίνα Οκάμπο και οι άλλοι συγγραφείς του κύκλου τους διάβαζαν τα μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας από το εκάστοτε πρωτότυπο, ο Αρλτ είχε πρόσβαση μονάχα στις κακές συνήθως μεταφράσεις τους. Στην εποχή του κατηγορήθηκε ότι έγραφε άσχημα, κακά ισπανικά, ότι χρησιμοποιούσε λέξεις αδόκιμες. Πολύ αργότερα, μετά το θάνατό του, τον ανακάλυψε εκ νέου μια γενιά συγγραφέων, αν και πολύ συχνά ακόμη κι αυτοί που τον θαυμάζουν, θαυμάζουν το περιεχόμενο των έργων του και στέκονται αμήχανοι όταν πρέπει να μιλήσουν για το ύφος του. Ο Πίλια κάνει μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση σχετικά με τον Μπόρχες και τον Αρλτ στην Τεχνητή αναπνοή, λέγοντας πως ο Μπόρχες είναι ο τελευταίος μεγάλος συγγραφέας του 19ου αιώνα και ο Αρλτ ο πρώτος και ίσως ο μόνος μοντέρνος συγγραφέας της Αργεντινής. Ίσως το ευφυολόγημα να στηρίζεται και στη χρονολογία γέννησης του καθενός (1899 για τον Μπόρχες, 1900 για τον Αρλτ). Στα τέσσερα μυθιστορήματα που θεωρούνται τα σημαντικότερα του έργου του (El juguete rabioso, Los siete locos, Los Lanzallamas, El amor brujo) ο Αρλτ αναδεικνύεται σε ένα είδος Ντοστογιέφσκι του Ρίο δε λα Πλάτα, όσον αφορά τη θεματολογία του τουλάχιστον. Στο Los siete locos (Οι εφτά τρελοί), παραδείγματος χάρη, ο κεντρικός ήρωας, ο Ερντοσάιν, ένας μικροαπατεώνας, απελπισμένος από την έλλειψη χρημάτων και προοπτικών, γίνεται μέλος μιας μυστικής εταιρείας που έχει ιδρύσει ο Αστρολόγος, η οποία στοχεύει στην ανατροπή της κοινωνικής τάξης με όπλα την επιστήμη και την τεχνική. Η επανάσταση που ευαγγελίζεται ο Αστρολόγος θα χρηματοδοτηθεί από ένα δίκτυο πορνείων διάσπαρτων σε όλη την Αργεντινή. Ο Ερδοσάιν, ον μεταφυσικό μέχρι το μεδούλι, κάποια στιγμή θα αναζητήσει στο φόνο, σαν άλλος Ρασκόλνικοφ, την επιβεβαίωση της ύπαρξής του. Μακριά από την καλλιέπεια πολλών συγγραφέων της εποχής του, που προσπαθούν να ορίσουν τα σωστά ισπανικά και να αποκαθάρουν τη γλώσσα από μιαρές προσμίξεις, να τη σώσουν από την πληγή των μετανάστευσης, ο Αρλτ αντλεί το γλωσσικό του υλικό από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα του Μπουένος Άιρες, χρησιμοποιεί πολύ τα λουνφάρδο, την αργκό της πόλης, και όπως λέει ο Πίλια διά στόματος του Εμίλιο Ρένσι, της λογοτεχνικής περσόνας του, χειρίζεται αυτό που μένει και κατακάθεται στη γλώσσα, δουλεύει με τα υπολείμματα, με τα αποσπάσματα, με τη μείξη, δηλαδή δουλεύει με αυτό που είναι πραγματικά μια εθνική γλώσσα. Δεν αντιλαμβάνεται τη γλώσσα ως ενότητα, ως κάτι συνεκτικό και λείο, αλλά σαν ένα συνονθύλευμα, έναν ίλιγγο ιδιωματισμών και προφορών. Για τον Αρλτ η εθνική γλώσσα είναι ο τόπος όπου συμβιώνουν και αντιπαρατίθενται διάφορες γλώσσες, με τα επίπεδα ύφους και τους τόνους τους. Κι αυτό είναι το υλικό πάνω στο οποίο χτίζει το ύφος του. Αυτό είναι το υλικό που μεταμορφώνει, που το εισάγει, για να τον παραθέσουμε, στην «πολυπρισματική μηχανή» της γραφής του. Η ανάλυση του Πίλια είναι ό,τι πρέπει για να αποθαρρυνθεί ο μεταφραστής, ή τέλος πάντων για να το σκεφτεί πολύ σοβαρά προτού επιχειρήσει να μεταγράψει σε μια άλλη γλώσσα αυτό το ύφος.
Από την άλλη, ο Ντι Μπενεντέττο, που τον πρωτοδιάβασα εδώ, έχει ένα ύφος λιτό, απογυμνωμένο από κάθε περιττό στολίδι, και ταυτόχρονα απίστευτα πυκνό και ποιητικό. Κάποια στιγμή προσπάθησα να μεταφράσω κάτι, και σχεδόν σε κάθε πρόταση μου έβγαινε εντελώς αυθόρμητα η ανάγκη να προσθέσω μια λέξη, κάτι μικρό, ένα σύνδεσμο, ένα επίρρημα, η μετάφραση ήταν μια διαρκής μάχη ενάντια σ’ αυτή τη μηχανική αντίδραση, να μην προσθέσεις, να κρατήσεις τη γύμνια του ύφους του. Στο El silenciero, περιγράφει την απελπισμένη προσπάθεια ενός ανθρώπου να γλιτώσει από τους θορύβους που πολιορκούν την καταθλιπτική ζωή του. Στο Los suicidas, την προσπάθεια ενός δημοσιογράφου να συνδέσει μεταξύ τους μια σειρά από αυτοκτονίες και να γράψει μια σειρά άρθρων, ενώ ο ίδιος παλεύει με το φάντασμα της αυτοκτονίας του πατέρα του. Στο Πεντάγωνο, ένα πειραματικό μυθιστόρημα που αποτελείται από διηγήματα, το κλασικό ερωτικό τρίγωνο διπλασιάζεται και γίνεται πεντάγωνο, αφού ο κεντρικός ήρωας, πέρα από απατημένος σύζυγος, τρέφει κι ένα ματαιωμένο έρωτα για μια δεύτερη γυναίκα, που φέρνει με τη σειρά της στην ιστορία έναν δεύτερο αντεραστή. Στο Zama, το σπουδαιότερο ίσως από τα μυθιστορήματά του, περιγράφει τη μοναχική ζωή του Δον Διέγο δε Σάμα, ενός υπαλλήλου του ισπανικού στέμματος, που στα τέλη του 18ου αιώνα υπηρετεί στην Ασουνσιόν, στην Παραγουάη, και περιμένει να μετατεθεί στο Μπουένος Άιρες. Η αφιέρωση του βιβλίου γίνεται «στα θύματα της αναμονής».
Κατά τα άλλα, εμείς οι μεταφραστές χαιρόμαστε πολύ να συναντιόμαστε μεταξύ μας και να μοιραζόμαστε τις απολαύσεις και τις δυσκολίες της δουλειάς, καθώς και τα λογοτεχνικά μας πάθη. Μετά το σεμινάριο συνεχίσαμε την κουβέντα μας στο Καφέ Μολιέρ, με μπόλικο κόκκινο αργεντίνικο κρασί.
Καμιά φορά σκέφτομαι πράγματα που θα ήθελα να έχω γράψει σ’ αυτό το μπλογκ και για κάποιο λόγο δεν τα κατάφερα. Για τα εξαιρετικά αργεντίνικα κρασιά, για τους paseaperros, που το επάγγελμά τους συνίσταται στο να βγάζουν περίπατο σκυλιά, κι έτσι βλέπει κανείς συχνά άνδρες ή γυναίκες να κυκλοφορούν στο δρόμο με πέντ’ έξι σκυλιά διαφορετικού μεγέθους και ράτσας. Για την ευγένεια των ταξιτζήδων, που με κάνει να ντρέπομαι κάθε φορά που θυμάμαι την εν λόγω επαγγελματική κατηγορία στην Ελλάδα, για την ευγένεια γενικότερα, που νομίζω πως είναι ένα από τα πράγματα που θα μου λείψουν πιο πολύ όταν θα φύγω. Για τις στολές που φοράνε οι μαθητές των περισσότερων σχολείων και για το γέλιο που κάναμε με τον αδελφό μου, μέχρι δακρύων, όταν συναντήσαμε ένα τσούρμο πιτσιρίκια που οι στολές του θύμιζαν τη λευκή ρόμπα του γιατρού ή του χασάπη και φανταστήκαμε ότι έβγαιναν από το δημοτικό σχολείο «Τα χασαπάκια», όπου μάθαιναν την εξαιρετική τέχνη της κοπής του κρέατος. Για κάποιες εκθέσεις που είδα, όπως μία που εγκαινιάστηκε πρόσφατα με θέμα τους desaparecidos των λατινοαμερικάνικων δικτατοριών. Για κάποια από τα βιβλία που διάβασα εδώ και μου άρεσαν πολύ. Για την επικαιρότητα των εφημερίδων και για την αργεντίνικη τηλεόραση. Για το περίφημο αμερικάνικο ριάλιτυ «Ο κύκνος», όπου τα θύματα (γιατί περί θυμάτων πρόκειται) υποβάλλονται σε σωρεία πλαστικών εγχειρήσεων μέχρι να εξαλειφθεί κάθε ίχνος της εικόνας του εαυτού τους· κάποια στιγμή το πέτυχα στην τηλεόραση και έμεινα άναυδη, τόσο άναυδη και σοκαρισμένη που δεν κατάφερα να αλλάξω κανάλι και το παρακολούθησα ολόκληρο. Για ένα βιομήχανο, που ο γιος του έπεσε θύμα απαγωγής και δολοφονήθηκε από τους απαγωγείς του, και τώρα ο πατέρας έχει στήσει μια ολόκληρη ιστορία με συγκεντρώσεις και ψηφίσματα, διεκδικώντας μεγαλύτερη ασφάλεια, και κοντεύει να βάλει υποψηφιότητα για πρόεδρος χρησιμοποιώντας την πιο συντηρητική και φασιστική ρητορική. Και για πολλά άλλα που τώρα ίσως δεν μου έρχονται στο μυαλό…
Αύριο θα κλείσω πια οριστικά τις βαλίτσες μου, θα επιβιβαστώ στο αεροπλάνο και μετά από κάμποσες ώρες θα αποβιβαστώ στο Ελ. Βενιζέλος. Θα ξαναδώ τους φίλους μου και τους δικούς μου μετά από τέσσερις μήνες, θα ξαναρχίσω να δουλεύω σε κανονικούς ρυθμούς, θα πρέπει να σκεφτώ τι θα κάνω μ’ αυτό το μπλογκ, που ξεκίνησε σαν ημερολόγιο ταξιδιού και αυτή η λειτουργία του αναγκαστικά θα τελειώσει μεθαύριο. Και ξαφνικά μου έρχεται και πάλι στο μυαλό εκείνη η φωτογραφία με την πισίνα, του Εδουάρδο Καρρέρα... Σκέφτομαι πως κάπως έτσι αισθανόμουν ξεκινώντας αυτό το ταξίδι, σαν να βρίσκομαι πάνω στον βατήρα και να ετοιμάζομαι να βουτήξω, και σκέφτομαι πως κάπως έτσι αισθάνομαι πάλι τώρα που επιστρέφω πίσω, σαν να στέκομαι πάλι σε έναν άλλο βατήρα, έτοιμη για μια καινούργια βουτιά... Και μετά;...

2006-09-17T19:21:00.000-03:00

Χωρίς τίτλο

Καπνίζω πολύ, πάρα πολύ για τα δικά μου δεδομένα, ξεπερνάω το ενάμισι πακέτο την ημέρα και πιο πολύ μου φαίνεται επειδή η ανάγκη μου για τσιγάρο κάποιες στιγμές γίνεται αφόρητη. Αναρωτιέμαι τι να σημαίνει αυτή η ξαφνική επαναφορά στο στοματικό στάδιο… Μου λείπει άραγε η μαμά μου, ή η μαμά πατρίδα; Παρ’ όλα αυτά λυπάμαι που θα φύγω. Μετράω τις μέρες, δέκα και σήμερα έχουν μείνει, και με πιάνει μελαγχολία… Κοιτάζω τα ονόματα των δρόμων, εκεί που περπατάω τέσσερις μήνες τώρα, και σκέφτομαι ότι σε δέκα μέρες θα έχω επανέλθει στα γνωστά, Χίου, Ψαρρών, Ακαδημίας, Σκουφά, Βαλτετσίου, Μαιζώνος, Βίκτωρος Ουγκό, Ασκληπιού, θα χορεύω πότε πότε τάνγκο, αυτό που δεν χόρεψα σχεδόν καθόλου εδώ, στην οδό Πορίνου και θα με κοροϊδεύουνε οι φίλοι μου που πήγα μόνο σε τρεις μιλόνγκες. Πότε θα ξαναβρεθώ να περιφέρομαι στη Μαρσέλο Τ. δε Αλβεάρ, στην Ταλκαουάνο, στην Παρανά, στη Βιαμόντε, στην Γκορρίτι, στην Ουμπέρτο Πρίμο, στη Νουέβε δε Χούλιο, στην Κόστα Ρίκα και στη Λιμπερτάδ, ουδείς γνωρίζει…

Στο διαδικτυακό μετεωρολογικό δελτίο Αθήνα και Μπουένος Άιρες έχουν περίπου την ίδια θερμοκρασία, μόνο που εδώ ετοιμάζονται για το καλοκαίρι (η άνοιξη έχει έρθει για τα καλά) και εκεί κάνετε μελαγχολικούς απολογισμούς των καλοκαιρινών διακοπών. Εγώ από χειμώνα σε χειμώνα, με ολίγον από άνοιξη/φθινόπωρο...
Γνωρίζω καινούργιους ανθρώπους, τις τελευταίες βδομάδες γνώρισα την Τερέσα και τον Μαρτίν, που ανήκουν στην κατηγορία «αυτοί που θα μπορούσαν να γίνουν φίλοι», ποιος ξέρει κιόλας ίσως και κάποτε να γίνουν φίλοι… Η Τερέσα είναι μεταφράστρια και ποιήτρια, στα σαράντα πέντε αλλά δεν της φαίνεται, έχουμε βγει δυο φορές παρέα και η επικοινωνία είναι αυτό που λέμε ρέουσα. Ο Μαρτίν Κόαν είναι στην ηλικία μου, είναι συγγραφέας και διδάσκει στο Πανεπιστήμιο, εδώ στο Μπουένος Άιρες και στο Τεπλέου στην Παταγονία, επίσης έχουμε βρεθεί δύο φορές και έχουμε περάσει πολύ όμορφα, ίσως επειδή δεν είναι μόνο που συμφωνούμε στα λογοτεχνικά γούστα και απόψεις, αλλά γιατί η κουβέντα μας ανοίχτηκε και σε πιο προσωπικά θέματα, επειδή μοιραστήκαμε κάτι περισσότερο από απόψεις για βιβλία. Ίσως και επειδή όσο περνάει ο καιρός μιλάω όλο και καλύτερα ισπανικά, όλο και πιο άνετα, δεν ξέρω… Νιώθω μια παράξενη απόλαυση μιλώντας αυτή τη γλώσσα. Κάθε φορά που συναντιέμαι με κάποιον, που περνάω λίγη ώρα κουβεντιάζοντας, εντάξει κουβεντιάζοντας ενδιαφέροντα πράγματα, φεύγω με μια αίσθηση απόλαυσης στο στόμα (να το πάλι το στοματικό στάδιο από την ανάποδη, αχ γιατρέ μου, περιμένετέ με, έρχομαι…). Μια φίλη εδώ με ρωτούσε αν έχω κουραστεί που μιλάω τόσο καιρό ισπανικά, της απάντησα πως όχι, το αντίθετο, αισθάνομαι μια απίστευτη ευχαρίστηση. Προχτές έλεγα σε μια φίλη, από την Ελλάδα αυτή, που μιλούσαμε στο τηλέφωνο, πως αν υπάρχουν προηγούμενες ζωές, εγώ σε κάποια από αυτές θα μιλούσα ισπανικά… Μου διηγείται μια ιστορία για μια γνωστή που ασχολείται μ’ αυτά τα γκουρουδίστικα, και που τους βρίσκουν λέει εκεί που πηγαίνει τις προηγούμενες ζωές τους… Η γνωστή λέει ήταν σε μια προηγούμενη ζωή της… βοηθός του… Ιπποκράτη… Γελάμε απίστευτα… Μου λέει, εσύ μπορεί να ήσουνα βοηθός του Θερβάντες, ναι, λέω, αυτός που του ενέπνευσε τον Σάντσο Πάντσα…
Τη βδομάδα που πέρασε γνώρισα άλλους δύο συγγραφείς, τον Σέσαρ Άιρα, μεταφρασμένο ήδη στα ελληνικά, που θεωρείται από κάποιους ο σημαντικότερος ζων συγγραφέας της Αργεντινής. Αυτόν τον τίτλο τον μοιράζονται δυο τρεις εδώ, ο Πίλια, ο Άιρα, ο Μαρσέλο Κόεν είναι κάποιοι για τους οποίους μια μερίδα των κριτικών λέει την ίδια φράση, ο καλύτερος ζων συγγραφέας και τα λοιπά. Ο Σέσαρ είναι παιδικός φίλος του φίλου μου του Αρτούρο, κανονικά θα έπρεπε να έχουμε γνωριστεί νωρίτερα, αλλά είναι και οι δύο μουρλοκομεία και δεν κατάφεραν να κανονίσουν κάτι όλο αυτόν τον καιρό. Και επιπλέον τη συνάντηση αυτή την είχα και παραγγελία από διάφορους στην Ελλάδα… Γράφει πολύ, έχει εκδώσει μέχρι τώρα καμιά 70αριά βιβλία, μικρά μυθιστορήματα ή νουβέλες, σε διάφορους εκδότες… Ο Μαρτίν μου έλεγε πως μπορεί να πάει και στον πιο μικρό εκδότη, σε κάποιον που σχεδόν συνειδητοποιεί ότι είναι εκδότης λόγω αυτής ακριβώς της επίσκεψης, και να του προτείνει ένα βιβλίο του. Λένε επίσης ότι είναι άνισος, ότι δεν διορθώνει αυτά που γράφει, ότι η ποσότητα στρέφεται εναντίον της ποιότητας· ο δικός μου, ο Πίλια, κάνει το αντίθετο, δουλεύει χρόνια ένα βιβλίο, το αφήνει, το ξαναπιάνει, αλλάζει και εμπλουτίζει την πρώτη του εκδοχή… Όμως τα τρία βιβλία του Άιρα που εγώ έχω διαβάσει, με καθοδήγηση είναι αλήθεια, μου άρεσαν πάρα πολύ. Στα ελληνικά έχουν βγει δύο, το Canto Castrato και σε μια έκδοση δύο νουβέλες, το Επεισόδιο από τη ζωή του περιπλανώμενου ζωγράφου και το Βαράμο (για την ακρίβεια, δεν είμαι τόσο σίγουρη για το Επεισόδιο/Βαράμο, γιατί επρόκειτο να κυκλοφορήσουν όταν έφυγα, αλλά δεν έχω μάθει αν αυτό έχει συμβεί ήδη. Το Canto Castrato δεν το έχω διαβάσει, τα άλλα δύο όμως αν έχουν κυκλοφορήσει πια, αξίζουνε τον κόπο και τα συστήνω ανεπιφύλακτα. Ο δεύτερος συγγραφέας που γνώρισα είναι ο Άλαν Πάουλς, διάβασα εδώ ένα βιβλίο του με τον τίτλο Το παρελθόν, που μου άρεσε πολύ και έτσι επικοινώνησα μαζί του. Για τον Πάουλς όμως, τον Μαρτίν Κόαν κι άλλον ένα συγγραφέα που επίσης γνώρισα και διάβασα εδώ, τον Σέρχιο Τσέιφεκ, υπόσχομαι να γράψω σύντομα ολόκληρη εντράδα.
Τις τελευταίες μέρες ζω λίγο σαν porteña, βγαίνω λιγότερο, κυρίως δεν βγαίνω και δεν τρώω μόνη μου παρά πολύ σπάνια, προσπαθώ να δουλεύω λίγο κάθε μέρα, μαγειρεύω, σήμερα θα κάνω το πρώτο μου τραπέζι… Ελληνική κουζίνα… Πρέπει κιόλας να ξαναρχίσω να μαγειρεύω σιγά σιγά γιατί τόσο καιρό από εστιατόριο σε εστιατόριο, φοβόμουν ότι έχω ξεχάσει να φτιάχνω και σαλάτες. Απ’ ό,τι τους βλέπω όμως τους λαχανοντολμάδες μου στην κατσαρόλα, και η μαγειρική είναι μάλλον σαν το ποδήλατο και το σεξ, άμα τη μάθεις δεν την ξεχνάς… Η φίλη μου η Τερέσα προσπαθεί να με πείσει να κάνουμε καμιά βόλτα με ποδήλατα, έχει δύο και πηγαίνει στη Reserva Ecológica κάθε μέρα και κάνει βόλτες. Εγώ φοβάμαι πάντως, γιατί καλά αν δεν σου πετύχουν οι λαχανοντολμάδες, τους πετάς στα σκουπίδια και καλείς τους φίλους σου στο κοντινό εστιατόριο, αν ξεγελαστείς όμως και φας καμιά σούπα με το ποδήλατο… απαπά, στην ηλικία μου τραυματίας εκ ποδηλάτου, ούτε να το σκεφτώ δεν θέλω…
Πάντως χτες που πηγαίναμε στο σινεμά περάσαμε από μια παιδική χαρά και κάναμε κούνια, σαράντα και σαράντα πέντε χρονών γαϊδούρες, αλλά ήταν πολύ δελεαστικές οι κούνιες, και είπα να μη φανώ κι εγώ εντελώς βλαμμένη, οπότε είπα ναι στις κούνιες, για να ισορροπήσω λίγο το όχι στο ποδήλατο… Και διακόψαμε το ζευγαράκι που φιλιόταν περιπαθώς στο παγκάκι δίπλα στις κούνιες και ποιος ξέρει τι κατάρες θα μας ρίξανε μες στα μαύρα μεσάνυχτα… Στο σινεμά είδαμε μια ταινία με τον τίτλο Πορνό, ένας τύπος τραβάει μια πειραματική ταινιούλα κατά τη διάρκεια του γυρίσματος μιας πορνοταινίας σε κάποια παρατημένη βίλα στα περίχωρα του Μπουένος Άιρες. Δράμα μεγάλο, η ταινία δεν ήταν πολύ σπουδαία, είχε μια πλάκα πάντως, και οι σκηνές του γυρίσματος ήταν απίθανες, τόση βαρεμάρα και πλήξη οι καλλιτέχνες, απίστευτο. Ο δε σκηνοθέτης, της πειραματικής ταινίας, ενάλλασσε για κάποιον (σχεδόν) άγνωστο λόγο σκηνές σεξ (για την ακρίβεια απομίμησης σεξ) με σκηνές από τη ζωή των ζώων, μυρμήγκια που κουβαλούσαν φυλλαράκια δίπλα στην πισίνα, μύγες που ξεκουράζονταν στα οπίσθια και ανάμεσα στους μηρούς μίας εκ των καλλιτέχνιδων σε «στιγμές μεγάλου λεσβιακού πάθους». Ωραίο ήταν το επεισόδιο της ανικανότητας, όπου εις εκ των καλλιτεχνών δεν τα καταφέρνει και το γύρισμα της εν λόγω σκηνής αναβάλλεται για την επόμενη φορά, ή και η απίθανη προσπάθεια που κατέβαλλε η ομάδα των καλλιτεχνών για να γυρίσει μια σκηνή όπου μια πιτσιρικοειδής καλλιτέχνις (όχι, σίγουρα δεν ήταν πιτσιρίκα, μην τους πάτε το Ηθών) προσπαθεί να συνουσιαστεί ταυτοχρόνως με τρεις εκ των αρρένων καλλιτεχνών, μεγάλη ταλαιπωρία, αν γυρίζονται έτσι οι τσόντες, απορώ πώς το κάνουν αυτοί οι άνθρωποι. Πάντως στα διαλείμματα ήταν μια χαρά παιδιά, κανονικοί άνθρωποι, έστελναν μηνύματα με τα κινητά, ψήνανε κρεατάκι και κόβανε σαλάτες, κουβεντιάζανε για τα έτερά τους ημίσεα και τα παιδιά τους. Αν είχαν υπολογιστή, μπορεί να γράφανε και στο μπλογκ τους, δεν θα ήταν άσχημα… Τέλος πάντων, εγώ τσόντες δεν βλέπω, όπως σχολίαζα προσφάτως και στο μπλογκ του old-boy, που ομολογώ πως δεν κατάλαβα τι ακριβώς ήθελε να πει με τη σχετική εντράδα του και τα σχόλια με μπέρδεψαν ακόμη πιο πολύ. Τι να πω κι εγώ άλλωστε, ούτε το είδος έχω καταφέρει να διαιωνίσω ακόμη, σε αντίθεση με τέσσερις φίλες μου, που θα γυρίσω μετά από τέσσερις μήνες στην Ελλάδα και θα τις βρω από ολίγον ως πολύ έγκυες… Καλά τι έγινε, κορίτσια, έπεσε επιδημία φέτος, πώς τα καταφέρατε και συγχρονιστήκατε όλες μαζί; Κι εγώ δηλαδή, καλά έκανα που έφυγα εντέλει ή μήπως όχι; Ποιος να το ξέρει κι αυτό… qué sé yo… που λένε και οι φίλοι μου οι Αργεντίνοι…
Λοιπόν, ορίστε άλλη μια εντράδα που από την πόλη έρχεται και στην κορφή κανέλλα, ό,τι μου έρχεται γράφω, κι αυτό γιατί αντί να γράφω κάθε μέρα κι από κάτι, τα μαζεύω και μετά δεν ξέρω τι να πρωτογράψω. Υπόσχομαι μέχρι να φύγω να γράφω κάθε μέρα, μικρές εντράδες με συγκεκριμένο θέμα, αν και ξέρω ότι αυτές οι χύμα αρέσουν σε ένα τουλάχιστον μέρος του αναγνωστικού μου κοινού (λέγε με Αθήναιο και Id), αλλά πρέπει κι εγώ κάπως να καταφέρω να συγκεντρωθώ.

ΥΓ. Α, βγήκε και η Γυναίκα της ζωής μου, με το κείμενο περί ψυχανάλυσης, και είμαι μες στην καλή χαρά.

2006-09-17T14:07:00.000-03:00

Pucherito de gallina...

Η αλήθεια είναι πως στον d for democracy (;) έπρεπε να στείλω αυτή τη συνταγή που γίνεται μονάχα με κοτόπουλο. Επειδή όμως έχει αναλάβει να ταϊζει όλο το πολιτικό φάσμα, προτίμησα το puchero criollo, που είναι για όλα τα γούστα και ο καθένας ας σερβιριστεί το κρέας που προτιμά... Και όποιος θέλει ας πάρει ένα με απ' όλα... όπως με τα σουβλάκια.
Εμένα μου αρέσει και το ομώνυμο τραγουδάκι, που μιλά για μια χαμένη νιότη στα καμπαρέ και στα ντάνσινγκ του κέντρου του Μπουένος Άιρες μιας παλιάς εποχής.
Με είκοσι Απρίληδες κατέφθασε στο κέντρο και βρέθηκε στα καμπαρέ να τραγουδάει. Στο καμπαρέ "Τροπεσόν", η αιώνια ρουτίνα, pucherito de gallina και κόκκινο φτηνό κρασί. Τραγούδησε στα παλιά γνωστά στέκια και κατέληξε τώρα πια να μη βρίσκει πουθενά σπιτική ζεστασιά, οικογένεια και τα χαμένα νιάτα. Ωραίο, νοσταλγικό και μελαγχολικό.
Οι ισπανικοί στίχοι εδώ:

Con veinte abriles me vine para el centro,
mi debut fue en Corrientes y Maipú;
del brazo de hombres jugados y con vento,
allí quise, quemar mi juventud...
Allí aprendí lo que es ser un calavera,
me enseñaron, que nunca hay que fallar.
Me hice una vida mistonga y sensiblera
y entre otras cosas, me daba por cantar.

Cabaret... "Tropezón"...,
era la eterna rutina.
Pucherito de gallina, con viejo vino carlón.
Cabaret... metejón...
un amor en cada esquina;
unos esperan la mina
pa' tomar el chocolate;
otros facturas con mate
o el raje para el convoy.

Canté en el viejo varieté del Parque Goal,
y en los dancings del viejo Leandro Alem;
donde llegaban "chicas mal de casas bien",
con esas otras "chicas bien de casas mal"...
Con veinte abriles me vine para el centro;
mi debut fue en Corrientes y Maipú.
Hoy han pasado los años y no encuentro,
calor de hogar, familia y juventud.

Στο λινκ του τραγουδιού παραπάνω, μπορείτε και να το ακούσετε. Η αλήθεια είναι πως ακόμη δεν έχω καταλάβει αν το πρόσωπο που μιλάει είναι άντρας ή γυναίκα...

2006-09-11T15:05:00.000-03:00

Έλληνες στην Αργεντινή

Περνάνε οι μέρες και πλησιάζει πια η ημερομηνία της αναχώρησής μου. Σε δυο βδομάδες περίπου από σήμερα θα επιβιβάζομαι στο αεροπλάνο της επιστροφής. Αρχίζω τις προετοιμασίες. Το πώς θα στείλω τα βιβλία φαίνεται να είναι το σημαντικότερο ζήτημα που πρέπει να επιλύσω, σήμερα μου προέκυψε δεύτερο πρόβλημα με την εταιρεία που μου παρέχει τη σύνδεση στο Ίντερνετ. Αντιμέτωπη με την πιο απίστευτη γραφειοκρατική βλακεία (μου ζητάνε να πάει να διακόψει τη σύνδεση ο προπροηγούμενος ενοικιαστής του διαμερίσματος, που ένας θεός ξέρει πού μπορεί να βρίσκεται σήμερα), έχω την αίσθηση πως επιστρέφω ήδη στην Ελλάδα. Τέλος πάντων όμως, κάπως θα πρέπει να το λύσω κι αυτό.
Δεν ξέρω τι να γράψω πια στο μπλογκ. Ξεκινάω να γράφω και μου έρχονται διάφορες ιστορίες, ιστορίες με ταξιτζήδες, ιστορίες από τις εφημερίδες ή από την τηλεόραση. Κι ωστόσο ξαφνικά αναρωτιέμαι ποιον μπορεί να ενδιαφέρουν όλα αυτά. Σήμερα λοιπόν, με την αίσθηση πως όπου να ’ναι επιστρέφω, λέω να γράψω ιστορίες που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συνδέονται με την Ελλάδα.
Χτες διάβασα στην εφημερίδα για ένα ιστορικό βιβλιοπωλείο στο Τουκουμάν, που το έχει ένας Έλληνας, ο Μιγέλ Φραγκούλης. Αφού αρνήθηκε να ακολουθήσει την οικογενειακή παράδοση και να γίνει καπνοπώλης ή να πουλάει σοκολάτες (χάνοντας την ευκαιρία να καταλήξει κάποτε δεύτερος Ωνάσης ή έστω Γεωργάλος), άνοιξε στις αρχές της δεκαετίας το βιβλιοπωλείο El griego. Στη διάρκεια της δικτατορίας έκλεισαν το βιβλιοπωλείο και έκλεισαν και τον ίδιο στη φυλακή για κάποιους μήνες. Δεν έπαψε όμως να πουλάει απαγορευμένα βιβλία. Στο βιβλιοπωλείο του γίνονται συναυλίες, κινηματογραφικές προβολές, ομιλίες συγγραφέων, εκθέσεις τέχνης. Υπάρχει μπαρ γιατί ο ίδιος λέει ότι φαντάζεται πάντα μαζί τα βιβλία, τον καφέ, το αλκοόλ και τον καπνό.
Δεύτερη ελληνική αναφορά χτες, στο πολιτιστικό κανάλι [á], σε μια εκπομπή για τον Εδουάρδο Καρρέρα ακούγονται ξαφνικά «Τα παιδιά του Πειραιά» σε μια πολύ ωραία εκτέλεση ενώ δείχνουν φωτογραφίες από το βιβλίο του με τον τίτλο Salud (Υγεία) όπου προσπαθεί να φτιάξει μια βιογραφία του θείου του, γνωστού με το προσωνύμιο ο Κόμης, αλκοολικού και μαύρου πρόβατου της οικογένειας. Κάποια στιγμή ο Εδουάρδο περιγράφει μια πολύ ωραία εικόνα από μια παλιά φωτογραφία. Τον θείο του λέει τον έπαιρναν μαζί τους στις γιορτές με τον αυστηρό όρο να μην αγγίξει αλκοόλ. Στη φωτογραφία λοιπόν, τραβηγμένη κάποια παραμονή πρωτοχρονιάς, όλοι οι συνδαιτυμόνες εμφανίζονται σε κατάσταση ευθυμίας, με ποτήρια σαμπάνιας στο χέρι, ενώ σε μια γωνία ο θείος κρατά σφιχτά, πολύ σφιχτά, σαν να αρπάζεται από αυτό, ένα μπουκάλι κόκα-κόλα. Ακούω τα «Παιδιά του Πειραιά» βλέποντας τις φωτογραφίες και παραδόξως συγκινούμαι.
Τις τελευταίες μέρες μαζί με κάποιους φίλους Έλληνες που βρίσκονται εδώ, έχω επισκεφθεί κάποιες μιλόνγκες. Για όποιον δεν τον ξέρει, μιλόνγκα είναι το μέρος όπου χορεύεται τάνγκο. Δεν έχω πάει σε τουριστικές μιλόνγκες, αυτές που προσφέρουν σόου και φαγητό για τους τουρίστες, δεν ξέρω πώς είναι. Αυτές που εγώ έχω επισκεφθεί, η La Viruta, το Salon Canning και το El Beso, είναι μιλόνγκες όπου πηγαίνουν οι Αργεντίνοι για να χορέψουν. Είναι κάτι μεταξύ παλιάς ντισκοτέκ και κέντρων που παραχωρούνταν για χορούς και συνεστιάσεις, πάλι όμως μιλώντας για πριν από μερικές δεκαετίες. Πρόχειρη επίπλωση, ελάχιστη ή καθόλου διακόσμηση, σχετικό σκοτάδι, φτηνές τιμές, και χορός. Κόσμος κάθε ηλικίας, από γέρους μέχρι πιτσιρίκια, αν και αλλού υπερισχύουν οι μεν και αλλού οι δε. Χτες που είχα πάει με τα κορίτσια στο El Beso, όλο το παιχνίδι γινόταν με τα μάτια από απόσταση. Οι άνδρες και οι γυναίκες κάθονταν χωριστά και ξαφνικά κάποιος σου έκανε ένα νόημα από απόσταση αν θέλεις να χορέψεις μαζί του. Βασάνισα τρεις καβαλιέρους, έναν μάλιστα και διάσημο, παλιό δάσκαλο και σπουδαίο χορευτή, ονόματι Τετέ, η διαφορά ήταν εμφανής, διότι τον βασάνισα λιγότερο από τους άλλους, με οδηγούσε πιο αυστηρά, αν και προφανώς δεν χάρηκε ο άμοιρος καθόλου το χορό. Οι φίλοι μου πηγαίνουν κάθε βράδυ σε μιλόνγκα και συνήθως την κλείνουν, πράγμα που σημαίνει ότι φεύγουν πάντα τα ξημερώματα και πηγαίνουν για πρωινό. Σκέφτομαι πως έχουμε δει δύο τελείως διαφορετικές πλευρές της πόλης, πως είναι σαν να έχουμε επισκεφθεί άλλη πόλη.
Καμιά φορά επισκέπτομαι την κάβα που βρίσκεται πολύ κοντά στο σπίτι μου, ένα τετράγωνο απόσταση, για να αγοράσω κρασιά. Ο ιδιοκτήτης της είναι Έλληνας, ο κύριος Λεωνίδας Σαρφάτης. Είναι εδώ πενήντα χρόνια περίπου, ήρθε τελευταίος από την οικογένειά του. Μιλάμε στα ελληνικά, εκείνος τα μιλάει τραγουδιστά με τη μουσική και των επιτονισμό των αργεντίνικων. Μου λέει πως έρχεται κάθε χρόνο στην Ελλάδα, αλλά τώρα πια δεν έχει κανέναν γνωστό εκεί. Η οικογένειά του όλη βρίσκεται εδώ κι όσους φίλους είχε από την εποχή που ζούσε ακόμη στην Αθήνα, έχουνε πια πεθάνει.
Στο σπίτι του φίλου μου του Αρτούρο, όπου έφαγα την προηγούμενη εβδομάδα, σε ένα δείπνο με αργεντίνους της διασποράς, μια γαλλίδα εξ αγχιστείας και μια ελληνίδα απλώς σκόρπια, γνώρισα τον Αρνάλντο Καλβέιρα, αργεντίνο ποιητή που ζει χρόνια στη Γαλλία. Ήταν φίλος του Τσαρούχη και πολλών άλλων Ελλήνων που βρέθηκαν στο Παρίσι την εποχή της δικτατορίας, με τη γαλλίδα γυναίκα του έρχονται συχνά στην Ελλάδα για διακοπές, στην Κρήτη ή στη Σκύρο, όπου έχουν φίλους. Μας έλεγε πως ο Τσαρούχης του είχε χαρίσει έναν πίνακα που κάποια στιγμή εξαφανίστηκε από το σπίτι του. Υποψιάζονται ότι τον πήρε η μπέιμπι σίττερ. Αντίθετα, τον πίνακα που τους είχε χαρίσει ο Κούνδουρος, τον πήρε ό ίδιος πίσω, όταν αντελήφθη ότι δεν τον είχαν κρεμάσει στο σαλόνι τους.
Ιστορίες με Έλληνες, ιστορίες που κάποια σχέση έχουν με την Ελλάδα, ίσως γιατί ετοιμάζομαι πια να γυρίσω πίσω. Ξέρω κι εγώ. Ίσως την επόμενη φορά επιστρέψω στα αργεντίνικα. Η ζωή μου εδώ έχει ακόμη περίπου δυο βδομάδες μέχρι την ολοκλήρωσή της. Και φυσικά δεν έχουν σταματήσει ακόμη να συμβαίνουν διάφορα.
Update: Με αφορμή ένα σχόλιο του Δημήτρη Μπενόπουλου σε παλιά εντράδα και μια συζήτηση με φίλο από την Ελλάδα στο τηλέφωνο, ανακάλυψα πρώτον έναν Έλληνα αγωνιστή στον αγώνα της Ανεξαρτησίας της Αργεντινής, τον Νικολάς Χόρχε (ή Νικόλαο Γεώργιο ή Γεωργίου) Κολμανιάτη (Υδραίο τη καταγωγή, η κυβέρνηση της Αργεντινής έχει στήσει και το άγαλμά του στην Ύδρα) και μια σελίδα στην οποία σας παραπέμπω για τους Έλληνες στην Αργεντινή και τη Λατινική Αμερική και για τον Νόστο στον οποίο αναφερόταν ο κ. Μπενόπουλος στο σχόλιό του (ελπίζω να το δει αυτό εδώ). Κάτι συμπτώσεις που συμβαίνουν τελικά, έμαθα πρόσφατα πως στο Μιλάνο υπάρχει οδός Μπουένος Άιρες και εκεί βρίσκεται τώρα αγαπημένος αναγνώστης του μπλογκ.

2006-09-04T01:28:00.000-03:00

Παιδικές φωτογραφίες στο Hotel Memory

Πάλι στην παιδική φωτογραφία

Στην τελευταία μετακόμιση χάθηκαν όλες οι φωτογραφίες της. Δεν έμεινε καμιά, ίσως μόνο αυτές που κάποτε περάσανε σε χέρια άλλων. Κανένα ενθύμιο λοιπόν. Τα ενθύμια, όπως και η νοσταλγία, σκέφτηκε ή ίσως και να το θυμήθηκε, ίσως το ’χει διαβάσει κάπου, δεν δείχνουνε το παρελθόν, αλλά το μέλλον. Αυτό που κάποτε υπήρξε, ως ενδεχόμενο, ως προσδοκία, ως σκοπός. Τώρα είναι καθισμένη σε μια πολυθρόνα και κοιτάζει έξω απ’ το παράθυρο. Κοιτάζει, αλλά βλέπει προς τα μέσα, αναζητάει μια φωτογραφία που να συνδέει μια μακρινή πια παιδική ηλικία με τη σημερινή φωτογραφία της, όπως τη βλέπει τώρα στον καθρέφτη. Και βρίσκει. Είναι οκτώ χρονών, πριν από λίγο έπαιζε στα χώματα, και τώρα, έχει κάνει μια στάση, έχει βγει απ’ τον κόσμο και έχει βυθιστεί σε κάποια ξένη ιστορία. Έχει ξεχάσει τους φίλους της, τους γονείς της, τα σχολικά μαθήματα, τις προσδοκίες των άλλων, τις δικές της προσδοκίες. Όλο το μέλλον βρίσκεται μέσα σ’ εκείνο το βιβλίο, είναι το μέλλον του Τομ Σώγερ, της Πολυάννας, του Φιλέα Φογκ, του Δον Κιχώτη, της Πάπισσας Ιωάννας, του Κουασιμόδου, της Αλίκης, που κάποτε ήταν ένα κορίτσι που το έβγαζαν φωτογραφίες κι έπειτα πέρασε μέσα από τον καθρέφτη κι έζησε τη δική του ιστορία. Κάθεται σε μια πολυθρόνα και κοιτάζει έξω απ’ το παράθυρο. Στα πόδια της είναι ακουμπισμένο το βιβλίο. Κάθε φορά που ανοίγει το βιβλίο μπαίνει πάλι ολόκληρη στην παλιά παιδική φωτογραφία.

2006-09-01T17:40:00.000-03:00

Γιατί μου αρέσει τόσο αυτή η φωτογραφία; Δεν ξέρω ακριβώς. Για κάποιο λόγο και με κάποιον ακατανόητο τρόπο βρίσκομαι εκεί μέσα. Κατά τα άλλα, η φωτογραφία ανήκει στον Eduardo Carrera και έχει τον τίτλο Bañista, δηλαδή Λουόμενος.

2006-08-31T15:18:00.000-03:00

Ημερολόγιο – Μέρος 2ο (ο χρόνος πάει προς τα πίσω)

30 Αυγούστου

Εδώ σιγά σιγά μυρίζει άνοιξη, όσο μπορεί σε μία πόλη να μυρίσει άνοιξη. Οι μέρες είναι ηλιόλουστες, το κρύο είναι πια απλώς ευχάριστο, οι άνθρωποι ντύνονται όλο και πιο ελαφριά. Στο θέατρο Σαν Μαρτίν γίνεται η 2η Διεθνής Συνάντηση Σκέψης για την Πόλη ή Αστικού Στοχασμού (ξέρω κι εγώ πώς θα μετέφραζα το pensamiento urbano, απλώς φαντάζομαι ότι στην Ελλάδα θα το ονόμαζαν λίγο διαφορετικά το συνέδριο). Συμμετέχουν συγγραφείς, εικαστικοί, αρχιτέκτονες, θεωρητικοί της τέχνης, κοινωνιολόγοι, ανθρωπολόγοι. Παράλληλα προβάλλονται ταινίες για την πόλη, μέχρι τις επτά Σεπτεμβρίου. Σήμερα είναι η μόνη μέρα που κατάφερα να πάω, η τελευταία του συνεδρίου. Το μεσημέρι μιλάει μέσω βίντεο ο Τζον Μπέργκερ, πριν από χρόνια διάβασα ένα καταπληκτικό βιβλίο του, λέγεται G, το ταξίδι (εκδόσεις Κανάκη, μετάφραση Λ. Εξαρχοπούλου). Το θυμάμαι ακόμη, τότε με είχε γοητεύσει. Πριν από λίγες μέρες, ο Πίλια μού έλεγε σε μια συνέντευξη που του πήρα, ότι αυτό που προσπαθεί, μαζί με κάποιους άλλους συγγραφείς «όπως ο Κλαούντιο Μάγκρις, ο Τζον Μπέργκερ, ο Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ, ο Χάνς Σέμπαλντ, είναι η δημιουργία ενός νέου τύπου μυθιστορήματος που θα συνδυάζει στοχασμό και δοκιμιακή γραφή. Μέσω αυτού του εγχειρήματος ορίζεται μια μορφή αφηγητή που δεν ταυτίζεται με την κλασική μορφή του μυθιστοριογράφου και στην οποία συνδυάζονται η αυτοβιογραφία, η αφήγηση, η έρευνα, δοκίμιο και ντοκουμενταρίστικη καταγραφή». Η διάλεξη του Μπέργκερ έχει τίτλο «Ιστορίες του δρόμου». Τον ακούω και η σκέψη μου παίρνει αφορμές για να φύγει προς διάφορες κατευθύνσεις. Τη μαζεύω με δυσκολία, γιατί αν ξεφύγω, αν αποσπαστεί η προσοχή, θα χάσω αυτά που λέει. Με γοητεύει η σωματικότητα της ομιλίας του, αναζητά τις λέξεις, τη σωστή λέξη, ακούς και βλέπεις την προσπάθεια του σώματος να δημιουργήσει το λόγο.
Στην πρώτη σειρά του αμφιθεάτρου κάθεται η ζητιάνα της Σίτιμπανκ. Το είπα πριν, δεν κάνει κρύο, εδώ μυρίζει άνοιξη, και στο συνέδριο δεν υπάρχει καν καφές, ούτε καναπεδάκια. Όλη την ώρα βάζει και βγάζει κάτι σε μικρά πλαστικά σακουλάκια, από τη θέση μου δεν μπορώ να δω τι. Μου φαίνεται ο πιο ταιριαστός ακροατής αυτού του συνεδρίου. Δίπλα της η πιο οξφορδιανή εκδοχή αργεντίνου διανοούμενου, κουστουμαρισμένος αλά μπριτανίκ, κρατάει σημειώσεις σε ένα μεγάλο μπλοκ. Εδώ γενικά οι άνθρωποι κρατούν σημειώσεις στις διαλέξεις.
Ακολουθούν οι ομιλίες του Νέστορ Γκαρσία Κανκλίνι, θεωρητικού της τέχνης, αργεντίνου, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Πόλης του Μεξικού. Μιλά για το μουσείο και το πρόγραμμα ανακήρυξης τόπων πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Δείχνει εικόνες από έργα καλλιτεχνών, του Μουντάδας, του Σιέρρα. Τον Σιέρρα τον θυμάμαι γιατί επρόκειτο να συμμετέχει στην έκθεση Outlook, που έγινε προ τριών ετών στην Αθήνα (περνούν τα χρόνια). Τελικά δεν ήρθε. Ακούγοντας το όνομά του και τις φωτογραφίες είναι σαν να ανακαλύπτω ξαφνικά ένα σελιδοδείκτη ξεχασμένο σε κάποιο παλιό αγαπημένο βιβλίο. Μετά μιλάει ένας καλλιτέχνης, ονόματι Φαμπιάν Μαρκάτσιο, αργεντίνος που ζει στη Νέα Υόρκη εδώ και χρόνια. Ένα έργο του είδα προ μηνός στο MALBA. Μου αρέσει. Η ομιλία του είναι περίεργη, πάσχει από τη γνωστή καλλιτεχνική δυσλεξία, μοιάζει λίγο με κακιασμένη αδερφή, αλλά μπορεί και να μην είναι, ίσως απλώς το στυλ να είναι το νεοϋορκέζικο σικ, μας λέει κάποια στιγμή με κάποια αφορμή πως έχει ένα παιδί οκτώ μηνών. Τις δύο ομιλίες συνδέει ο Ρεϊνάλντο Λαντάγκα, θεωρητικός της λογοτεχνίας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια.
Ακολουθεί ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ, αλλά εγώ φεύγω, πρέπει να ψάξω ένα βιβλίο και να γυρίσω σπίτι να δουλέψω.
Το μόνο που δεν θα βαρεθώ να ανακαλύπτω στο Μπουένος Άιρες είναι τα βιβλιοπωλεία. Ψάχνω ένα βιβλίο που δεν καταφέρνω να βρω σε όλη την Κορριέντες και στους γύρω δρόμους. Αγοράζω άλλα βιβλία, επιστρέφω στο σπίτι.
Το βράδυ τρώω μόνη, απέναντι απ’ το σπίτι, μια ομελέτα με σπαράγγια.
Σήμερα έφυγε ο αδελφός.

29 Αυγούστου

Στο βιβλιοπωλείο La Boutique del Libro συναντώ τον Μαρτίν Κόαν. Είναι ένας συγγραφέας συνομήλικός μου, διάβασα πρόσφατα ένα βιβλίο του, πριν από 3 μήνες σχεδόν, στην Εβδομάδα των εκδοτών, μας είχε κάνει μια ευφυέστατη παρουσίαση της σύγχρονης αργεντίνικης λογοτεχνίας, βασισμένη στους άξονες της γραφής του Μπόρχες. Είναι από τις πιο ευχάριστες συναντήσεις μου εδώ. Είναι πολύ έξυπνος, ταλαντούχος, το προτελευταίο του μυθιστόρημα πρόκειται να εκδοθεί στην Ιταλία, στην Αγγλία και αλλού. Γράφει με το χέρι, πράγμα που μου φαίνεται παράξενο, σχεδόν απίστευτο, για έναν άνθρωπο που έχει ακριβώς την ηλικία μου. Λέει πως προτιμά το ρυθμό της γραφής με το χέρι. Του λέω πως εγώ, λόγω και της συνήθειας της μετάφρασης, όταν θέλω να μεταφράσω ή να γράψω κάτι, οτιδήποτε, νιώθω πως ο υπολογιστής δεν υπάρχει, πως οι λέξεις περνάνε σχεδόν αυτόματα απ’ το μυαλό μου στην οθόνη. Και ο ρυθμός του χτυπήματος των πλήκτρων συχνά ακολουθεί το ρυθμό της μουσικής που ακούω.Σκέφτομαι πως θέλω να γράψω μια εντράδα σύντομα για τα βιβλία και τους συγγραφείς που ανακάλυψα εδώ.
Στην Página/12 διαβάζω το άρθρο του Ντόρφμαν για τον Γκύντερ Γκρας, από το μπλογκ του Ντανιέλ Λινκ διαβάζω το άρθρο του Κλαούντιο Μάγκρις, στην Clarín διαβάζω το άρθρο του Τζον Μπέργκερ. Στα Νέα του προηγούμενου Σαββάτου, το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Θεοδωρόπουλου. Στην ιστοσελίδα του Φάις, τη δική του άποψη. Κανένας τους δεν βιάζεται να ρίξει τον Γκρας και τα βιβλία του στην πυρά, ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθο βαλέτω, θα σχολιάσει ο Μιχάλης Μητσός, που αναφέρεται στο άρθρο του Ντόρφμαν (λίγες μέρες μετά). Μόνο οι ανόητοι μου φαίνεται πως πλειοδοτούν σε ηθικολογικές κορώνες, ο Μπέργκερ λέει πως οι ηθικολόγοι αρνούνται την εμπειρία. Σκέφτομαι πως αν το έργο δεν διαχωρίζεται από το πρόσωπο και την προσωπικότητα του συγγραφέα, τότε έχει νόημα να δούμε το έργο του Γκρας υπό αυτό το πρίσμα, για να το κατανοήσουμε καλύτερα, όχι για να αγανακτήσουμε σαν προσβεβλημένες γεροντοκόρες που ανακάλυψαν αίφνης πορνό κανάλι στην τηλεόραση. Α, και να διατυπώσουμε γνώμη για τον κόσμο και τη Γερμανία, μέσα από αυτό το περιστατικό. Πράγματα πολύ πιο ενδιαφέροντα από τις κραυγές της γεροντοκόρης.

28 Αυγούστου

Στο ΜΣΝ συναντιέμαι μετά από πολύ καιρό με το φίλο μου τον Χουάν Μανουέλ. Τον γνώρισα πέρυσι στην Ισπανία στην Casa del Traductor. Τώρα μου έχει ζητήσει να μεταφράσω κάποια ποιήματα του Claudio Rodríguez, ενός ισπανού ποιητή από τη Θαμόρα, την πόλη του. Προσπαθώ να μεταφράσω τα ποιήματα ακούγοντας ένα ωραίο σιντί που έχει φέρει ο αδελφός. Ταιριάζει με το ρυθμό των ποιημάτων. Με δυσκολεύει πάντα να μεταφράζω ποίηση, συνήθως τυχαίνει μόνο να μου αρέσει κάποιο ποίημα και να το μεταφράσω έτσι, για το κέφι μου. Τώρα πρέπει να στρωθώ και να το κάνω πιο σοβαρά. Με τον Χουάν Μανουέλ λέμε μήπως και καταφέρουμε να συναντηθούμε όταν θα επιστρέφω, στο αεροδρόμιο της Μαδρίτης. Αλλιώς σκέφτομαι μήπως πάω το Δεκέμβριο, όταν θα γίνει ένα συνέδριο αφιερωμένο στον Κλαούντιο Ροδρίγκες.

27 Αυγούστου

Σήμερα πήγαμε στον Τίγρη, στο δέλτα των ποταμών που καταλήγουν στο σημείο αυτό στη θάλασσα. Είναι Κυριακή και έχει πολύ κόσμο. Η αγορά των λουλουδιών έχει λίγα λουλούδια και πολλά παραδοσιακά είδη, δερμάτινα, καλάθια, πήλινα. Κάνουμε βόλτες και παίρνουμε ένα καραβάκι για βόλτα στο Δέλτα. Δεν θα μου άρεσε ποτέ να μένω σε προάστιο, αλλά ίσως και να μου έκανε κέφι να είχα ένα σπιτάκι στις όχθες κάποιου από αυτά τα ποτάμια που συναντιούνται εδώ. Τα σπίτια είναι εντελώς περίεργα, από βίλες μέχρι τις πιο πρόσκαιρες και αυτοσχέδιες κατασκευές.
Κατεβάζω μουσική από διάφορα μπλογκ. Πρώτα από τη Μαρκησία, που τη γνώρισα ως συγκάτοικο στο γνωστό Ξενοδοχείο. Μετά από διάφορα σκόρπια που δεν τα θυμάμαι κιόλας. Γενικά, πολλά πράγματα συναντώ σε μπλογκ που δεν τα τσεκάρω και μετά δεν ξέρω πώς να τα ξαναβρώ. Πρόσφατα ανακάλυψα τον κύριο Υλό (θα τους βρείτε και τους δύο στα λινκ μου). Σήμερα κατέβασα ένα καταπληκτικό ρεμίξ, που το ακούω συνέχεια και νομίζω πως προσπαθεί να μου πει μια ιστορία, ή μάλλον να με βάλει να του πω εγώ μια ιστορία.

26 Αυγούστου

Όλες αυτές τις μέρες που είναι εδώ ο αδελφός τρώμε σε καταπληκτικά συνήθως εστιατόρια, ξεχωρίζω την Brasserie Petanque, όπου έφαγα μετά από χρόνια ένα συγκλονιστικό στεκ ταρτάρ, το Όλσεν, το La Caballeriza στο Πουέρτο Μαδέρο, με απίστευτα νόστιμο κρέας, ένα βασκικό στο Παλέρμο όπου φάγαμε arroz negro, τις τρομερές πίτσες της Grappa. Τα βράδια τα πίνουμε σε μπαρ, πήγαμε και σε ένα κλαμπ, το Νισέτο, όπου είχε κάτι σαν πάρτυ, με drag queen show, πολύ κόσμο, στριμωξίδι και πολλά ναρκωτικά. Δεν κάτσαμε πολύ, χωρίς ναρκωτικά αυτά τα μέρη δεν πολυαντέχονται. Το Carnal απέναντι είναι επίσης γεμάτο, λειτουργεί σχεδόν ως προθάλαμος του Νισέτο, και στην ταράτσα του έχεις την αίσθηση ότι είσαι διακοπές σε νησί, αν δεν έκανε τόσο κρύο δηλαδή. Στο La Cigale ακούσαμε δυο φορές ζωντανή μουσική, τη μία φορά χάλια, τη δεύτερη καλύτερο. Κάποιο βράδυ πήγαμε σε ένα μπαρ όπου έπαιζε μια ορχήστρα τάνγκο.
Καμιά φορά, η κρίση ανεβαίνει στην επιφάνεια, σχεδόν μου έρχεται να βάλω τα κλάματα, έτσι χωρίς αφορμή. Καμιά φορά από νοσταλγία, άλλοτε από πικρία για πράγματα που έχουν χαθεί. Δεν βάζω τα κλάματα, εννοείται. Αναρωτιέμαι τι θα με περιμένει όταν γυρίσω πίσω.

2006-08-31T15:09:00.000-03:00

Ημερολόγιο – Μέρος 1ο (ο χρόνος πάει προς τα πίσω)

25 Αυγούστου

Η κρίση έστω και υπογείως συνεχίζεται. Στο ταξίδι στην Ουρουγουάη, διαβάζω ένα βιβλίο του Σέσαρ Άιρα, με τον απίστευτο τίτλο Η μοδίστρα και ο άνεμος. Εκεί ο Άιρα φτιάχνει μια απίστευτη, εντελώς παλαβή ιστορία από το τίποτα. Ξεκινά γράφοντας πως από καιρό ήθελε να γράψει ένα μυθιστόρημα με αυτόν τον τίτλο και δεν του έβγαινε τίποτα, και μετά αρχίζει να φτιάχνει την ιστορία του σαν περίτεχνο πιάτο που μαγειρεύεται χωρίς καθόλου υλικά. Ξαφνικά, σε μια διακοπή της ιστορίας, μας μεταφέρει στο Παρίσι όπου βρίσκεται και αναρωτιέται αν αυτός που ταξιδεύει κουβαλάει μαζί του τη ζωή του. Αυτό ακριβώς αναρωτιόμουν κι εγώ πριν από μερικές μέρες. Νομίζω ότι γίνεται ένα είδος διχασμού. Αυτός που ταξιδεύει αφήνει πίσω του τη ζωή του, αυτό που αποκαλεί ζωή του, στάσιμη, να τον περιμένει. Και ζει μια καινούργια ζωή-βρέφος στο μέρος στο οποίο βρίσκεται. Έτσι κι εγώ ζω εδώ μια ζωή τριών μηνών που θα φτάσει μέχρι τους τέσσερις και μετά θα τελειώσει, αφήνοντας ποιος ξέρει ποια ίχνη.

23 Αυγούστου

Στο ξενοδοχείο πληρώσαμε και αφήσαμε το σακ βουαγιάζ στη ρεσεψιόν. Είναι φρικτό, από αυτά που θέλουνε να εμφανίζονται ως αξιοπρεπή και είναι χειρότερα, πιο μίζερα, κι από τις πιο δύστυχες πανσιόν. Ακόμα και αν μέναμε, θα αλλάζαμε ξενοδοχείο. Στην ηλικία μας, δεν τα αντέχουμε πια αυτά. Ποτέ δεν τα αντέχαμε. Όταν ήμασταν πιο μικροί, πηγαίναμε στις δύστυχες πανσιόν, τώρα θέλουμε κάποια στοιχειώδη άνεση. Αλλά ποτέ αυτή τη μιζέρια.
Κάνουμε έναν τεράστιο περίπατο στην παραλία του Μοντεβιδέο. Η μέρα είναι ηλιόλουστη, πολύς κόσμος κάνει τζόγκινγκ κατά μήκος της παραλίας. Άλλοι κάθονται και πίνουν μάτε διαβάζοντας ή κουβεντιάζοντας με φίλους. Εδώ ο κόσμος πίνει πολύ περισσότερο μάτε, τους βλέπεις στους δρόμους, στα παγκάκια, έναν έναν ή περισσότερους μαζί με το θερμός ανά χείρας. Στην Αργεντινή το σνομπάρουν λίγο, σπάνια θα τους δεις να το κάνουνε δημόσια, στα σπίτια τους όμως πίνουν, μάλλον τους φαίνεται μια τοπική, σχεδόν φολκλόρ συνήθεια, και ντρέπονται. Όταν γυρίσω θα συνεχίσω να πίνω μάτε. Στην Αθήνα το βρίσκεις σε διάφορα κολωνακιώτικα καφεκοπτεία, αλλά και στα μαγαζιά των Συριολιβανέζων. Αυτοί είναι οι τρίτοι στον κόσμο σε κατανάλωση μάτε. Κύριος οίδε πώς έφτασε ως εκεί. Στο Fat boy, το αραβικό φαστφουντάδικο της Χαλκοκονδύλη, όπου πηγαίνω συχνά για να φάω ένα φελάφελ στα γρήγορα, πουλάνε μάτε μάρκας Cruz de Malta, που εδώ το θεωρούνε από τα καλύτερα.
Η βόλτα είναι υπέροχη, καταλήγουμε στο λιμάνι των ψαράδων, κι αφού απορρίπτουμε το εστιατόριο του ιστιοπλοϊκού ομίλου, κυριλίκι της δεκαετίας του ’70, για να κόβεις φλέβες, καταλήγουμε σε ένα εστιατόριο σχεδόν καντίνα όπου τρώμε υπέροχα τηγανητά καλαμαράκια και γαρίδες με σάλτσα ντομάτα, πίνουμε μπύρα και συνεχίζουμε να γελάμε, πολύ.

22 Αυγούστου

Με τον αδελφό φεύγουμε σήμερα για Ουρουγουάη. Πηγαίνουμε με το πλοίο στο Μοντεβιδέο. Το ταξίδι μοιάζει περισσότερο σαν ταξίδι στο χρόνο. Σαν να έχουμε μεταφερθεί τριάντα χρόνια πίσω. Η αρχιτεκτονική, οι άνθρωποι, οι ρυθμοί, το ντύσιμο, τα μαγαζιά, όλα είναι άλλης εποχής. Στην τράπεζα δεν καταφέρνω να βγάλω χρήματα, λογικό σκέφτομαι, πριν από τριάντα χρόνια, δεν είχα ακόμα καταθέσεις, ήμουν εννιά χρονών, ούτε και οι τράπεζες έδιναν τέτοιες δυνατότητες, η παγκοσμιοποίηση δεν υπήρχε ούτε σαν λέξη. Μπαίνουμε στη Σίτιμπανκ και μιλάμε με μια υπάλληλο, παίρνει το διαβατήριό μου, το βγάζει φωτοτυπία, και επιστρέφει λέγοντάς μου ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Μα ήταν προφανές ότι δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα. Με τον αδελφό μας πιάνουν τα γέλια, γελάμε μέχρι δακρύων, σχολιάζοντας (ούτε και πού θυμάμαι πια τι ακριβώς) και η υπάλληλος μας βρίσκει έτσι όταν επιστρέφει με το διαβατήριο. Φοβάμαι ωστόσο μήπως συμβαίνει κάτι με την κάρτα, έτσι αποφασίζουμε να επιστρέψουμε εσπευσμένα στο Μπουένος Άιρες και στο 2006. Στην Ουρουγουάη, όπως και στη Βραζιλία, απαγορεύεται στους περισσότερους δημόσιους χώρους το κάπνισμα. Στο Μπουένος Άιρες αυτό θα γίνει από τον Οκτώβριο. Στο ίντερνετ διάβασα πως το ίδιο θα γίνει και στη Γαλλία. Με εκνευρίζει όλη αυτή η αντικαπνιστική υστερία. Ας χωρίσουν τον κόσμο σε χώρους καπνιστών και μη καπνιστών, αλλά να μη μας βάλουν όπως συνηθίζουν στα αεροδρόμια σε γυάλινα κουτιά, να μας κοιτάζουν όπως τις μαϊμούδες. Όταν το κάνουνε κι αυτό δηλαδή.

19 Αυγούστου

Αρχίζω να μεταφράζω τις «Μελέτες περί έρωτος/αγάπης» του Ορτέγκα υ Γκασσέτ. Πρώτη φορά σιχτιρίζω τόσο πολύ για τη φαεινή ιδέα της ελληνικής γλώσσας να έχει δύο λέξεις διαφορετικές για την αγάπη και τον έρωτα. Το πρόβλημα στη μετάφραση αποδεικνύεται δομικό. Εκεί που ο άλλος περνάει γλιστρώντας σαν το ψάρι από τη μια έννοια στην άλλη, εσύ κάθεσαι με το στυλό ανάμεσα στα δόντια (παρωχημένη εικόνα από την εποχή που γράφαμε με το χέρι) και βρίζεις διότι για σένα το πέρασμα είναι δυσκολότερο και από το πέρασμα της καμήλου από την τρύπα της βελόνας. Merdes!

17 Αυγούστου

Μου λείπουν οι φίλοι μου. Μου λείπει αυτή η δυνατότητα που έχεις να δημιουργείς φίλους όταν μιλάς την ίδια γλώσσα, όταν έχεις πίσω σου ένα κατά το μάλλον ή ήττον κοινό παρελθόν. Όταν για να γνωρίσεις τον άλλο, δεν χρειάζεται να ξεκινήσεις την κουβέντα από το μηδέν, όταν υπάρχουν πολλά πράγματα εκ των προτέρων οικεία και στους δύο. Επιπλέον, όταν μιλάς μια ξένη γλώσσα, όσο καλά κι αν το κάνεις, σου λείπει η συναισθηματική φόρτιση που έχουν οι λέξεις στη δική σου γλώσσα, ο τρόπος που συντάσσει το λόγο το συναίσθημα.
Αλλά μου αρέσει που είμαι εδώ, παρά την κρίση και ίσως κι εξαιτίας της κρίσης. Το μυαλό δουλεύει αλλιώς, σε μεγάλες ταχύτητες, και συγκεντρώνεται καλύτερα. Οι άνθρωποι είναι πολύ καινούργιοι, τους παρατηρείς με άλλον τρόπο.
Εδώ συνειδητοποιώ περισσότερο από ποτέ την ηλικία μου, λόγω του ταξιδιού βασικά. Θα ήθελα να έχω έρθει πριν από δέκα χρόνια.

14 Αυγούστου

Το πρώτο βράδυ που βγαίνουμε με τον αδελφό στο νυχτερινό Μπουένος Άιρες γνωρίζουμε την Χάιντι και τον Ρος. Είναι αμερικάνοι. Η Χάιντι είναι καμιά σαρανταπενταριά χρονών, καθηγήτρια κοινωνιολογίας, ο Ρος είναι ο δεκαοχτάχρονος ανιψιός της. Το ταξίδι είναι το δώρο για τα γενέθλιά του. Είναι ό,τι αντίθετο από την τυπική εικόνα που έχουμε για τους Αμερικάνους, σιχαίνονται τον Μπους, είναι ανοιχτοί, έχουν ενδιαφέρουσες απόψεις. Ο μικρός ετοιμάζεται για σπουδές Λογοτεχνίας, καπνίζει πολύ, ακούει ενδιαφέρουσα μουσική, με τον αδελφό ανταλλάσουν απόψεις για συγκροτήματα, με εμένα μιλάει με ενθουσιασμό για συγγραφείς, φοράει γυαλάκια και ονειρεύεται να γίνει συγγραφέας. Η Χάιντι τον καμαρώνει στα κρυφά. Αύριο το μεσημέρι, θα φάμε σε ένα τρομερό εστιατόριο, κρυφό για τους τουρίστες, βρίσκεται στον 19 όροφο ενός κτιρίου, χωρίς καμιά ιδιαίτερη σήμανση, και από τις τζαμαρίες του βλέπεις ένα μεγάλο κομμάτι της πόλης και το ποτάμι. Μετά θα τους αποχαιρετήσουμε, μιας και το δικό τους ταξίδι τελειώνει.

13 Αυγούστου

Ο αδελφούλης μου έφτασε το πρωί. Το τάιμινγκ σωστό. Εγώ ετοιμάζομαι να περάσω την κρίση του ταξιδιού. Σχεδόν δυόμισι μήνες εδώ, ξαφνικά αρχίζω να αναρωτιέμαι για όλα. Ποια είμαι εγώ και πού πάω, τι κάνω στη ζωή μου, γιατί βρίσκομαι εδώ, γιατί γράφω αυτό το μπλογκ; Τι θα κάνω όταν επιστρέψω στην Αθήνα; Μαζί του η κρίση θα μείνει λίγα εκατοστά κάτω απ’ την επιφάνεια, θα καλυφθεί με βόλτες, εκ νέου επισκέψεις σε μουσεία, δείπνα σε όμορφα εστιατόρια και νυχτερινή ζωή. Έχουμε πάρα πολύ καιρό να βρεθούμε τόσες πολλές μέρες μαζί. Χαίρομαι που ήρθε.

2006-08-22T02:00:00.000-03:00

Οι άλλοι

Το 2000 και λίγο πριν τα τριακοστά τρίτα μου γενέθλια πήρα την απόφαση να περάσω για πρώτη φορά το κατώφλι του ψυχαναλυτή. Αν και οι αριθμοί τώρα μου φαίνονται αρκούντως σημαδιακοί, τότε ουδόλως με είχε απασχολήσει η αριθμολογία. Αυτά που με οδήγησαν στο ντιβάνι ήταν η ορατή απειλή πλήρους συναισθηματικής αποσταθεροποίησης και το καταιγιστικό πυρ που είχε εξαπολύσει εναντίον μου το υποσυνείδητο με τη μορφή ονείρων.
Η ανάλυσή μου κράτησε τέσσερα χρόνια, που υπήρξαν δύσκολα και αποκαλυπτικά και τα οποία πέρασα σε διαρκή μάχη με τις αντιστάσεις μου καθώς και με την αμηχανία και τη βουβαμάρα που μου προκαλούσε η εναρκτήρια φράση του αναλυτή: «Σας ακούω…» Αναγκάστηκα να σταματήσω την ανάλυση, χωρίς να θεωρήσω πως την ολοκλήρωσα, για λόγους κυρίως οικονομικούς· μετά το ένδοξο καλοκαίρι του 2004, στα πρόθυρα σχεδόν της χρεοκοπίας, υποχρεώθηκα να κάνω διάφορες θυσίες, και η ανάλυση ήταν η πρώτη από αυτές.
Όμως τα τέσσερα αυτά χρόνια, παράλληλα με την ανάλυσή μου, έτρεχε άλλη μία ιστορία, που με τον τρόπο της αποτελούσε ένα δεύτερο κέντρο γύρω από το οποίο περιστρέφονταν οι επισκέψεις μου στο ιατρείο του αναλυτή. Το σκηνικό αυτής της ιστορίας ήταν η αίθουσα αναμονής και η ιστορία ήταν η ιστορία των άλλων, εκείνων με τους οποίους μοιραζόμουν τον αναλυτή μου, αυτών που προηγούνταν και αυτών που έπονταν της δικής μου επίσκεψης.
Εν αρχή ήταν οι καρέκλες της εν λόγω αίθουσας αναμονής. Ήταν τρεις: δύο πολύ κοντά η μια στην άλλη, με ένα τραπεζάκι ανάμεσα· η τρίτη μόνη της απέναντι, πιο κοντά στο γραφείο και με την πλάτη της στραμμένη προς αυτό. Η εκλογή καρέκλας μού φαινόταν ιδιαιτέρως σημαίνουσα, και με κριτήριο αυτήν επεξεργάστηκα θεωρία ολόκληρη γύρω από το χαρακτήρα των αναλυόμενων.
Έπειτα ήταν αυτοί που προηγούνταν· μαζί τους με συνέδεε σχέση αγάπης-μίσους· κάποτε με χαλάρωνε απίστευτα ο μεταβατικός εκείνος χρόνος πριν να ξαπλώσω στο ντιβάνι και άλλοτε η αναμονή γινόταν δοκιμασία ανυπέρβλητη για την ανυπομονησία μου να βρεθώ σ’ αυτό. Τα δύο πρώτα χρόνια τη θέση αυτή πριν από μένα κατείχαν εναλλάξ δύο γυναίκες. Ενίοτε άκουγα περιμένοντας θραύσματα από την ανάλυση της καθεμιάς, όχι λέξεις ή φράσεις, αλλά τον τόνο της φωνής, κάποια γέλια. Η πρώτη, γύρω στα πενήντα πέντε, βαμμένη ξανθιά και πολύ κομψή, παραπονιόταν για τους πάντες και τα πάντα και καταφερόταν εναντίον γνωστών και αγνώστων, ποτέ δεν άκουσα κάτι συγκεκριμένο ή μόνο μια φορά – κατηγορούσε τότε τον πρωθυπουργό! Και όταν έβγαινε ήτανε πάντα χαμογελαστή και με χαιρετούσε εγκάρδια. Η δεύτερη ήταν λίγο νεότερη, χοντρούλα και ντυμένη μάλλον άχαρα, και ενώ συχνά την άκουγα, με κάποια ζήλια μάλιστα, να ξεκαρδίζεται στα γέλια την ώρα της ανάλυσης, έβγαινε βυθισμένη στην κατάθλιψη και μου απηύθυνε μέσα απ’ τα δόντια της ένα σχεδόν ακατάληπτο χαιρετισμό.
Τα δύο τελευταία χρόνια, πριν από μένα συναντούσε τον αναλυτή μου ένας νεαρός, χαριτωμένος και αθλητικός· έπαιζε μάλιστα ποδόσφαιρο, κι ένα διάστημα ερχόταν με το πόδι στο γύψο, συνέπεια κάποιου αθλητικού ατυχήματος. Με δύο λόγια, έσφυζε από υγεία και χαρά, κι εγώ αναρωτιόμουν τι να τον έφερνε άραγε ως εκεί. Εν γένει προσφερόταν για ερωτικές φαντασιώσεις και τα συχνά και κολακευτικά του σχόλια για τα μαλλιά, τα ρούχα ή τα παπούτσια μου μου προκαλούσανε ευχάριστη αμηχανία. Διόλου περίεργο λοιπόν που τότε φρόντιζα να φτάνω λίγο νωρίτερα στο εβδομαδιαίο ραντεβού μου με τον ψυχαναλυτή. Το τέλος της ανάλυσής μου σήμανε βέβαια και το τέλος εκείνου του πλατωνικού και συνάμα λακανικού ειδυλλίου.
Τέλος, ήταν αυτοί που έπονταν. Άλλοτε με ανακούφιζε κι άλλοτε μου προκαλούσε αφόρητη νευρικότητα το χτύπημα του κουδουνιού που προανήγγελλε και τη λήξη της δικής μου συνεδρίας. Δεν τους θυμάμαι πια με λεπτομέρειες, μου έχει μείνει μόνο η ανάμνηση μιας σύγκρισης λίγο πολύ ευνοϊκής για μένα και για όσα θεωρούσα την περίοδο εκείνη προβλήματά μου. Πιο καθαρά θυμάμαι ωστόσο δύο ατυχήματα. Σε κάποια έκτακτη συνεδρία, πρωινή, βγαίνοντας, έπεσα πάνω στον υδραυλικό, που με χαιρέτησε χαμογελώντας και με βλέμμα μάλλον διερευνητικό και με ρώτησε «Όλα καλά;» προκαλώντας μου μια στιγμιαία ψυχική κατάρρευση. Και άλλη μια φορά, έπειτα από πενήντα λεπτά οδυνηρών προβληματισμών γύρω από τα επαγγελματικά και τα οικονομικά προβλήματά μου, συνάντησα κάποια παλιά γνωστή, που πρόλαβε μέσα σε ελάχιστα λεπτά να μου διηγηθεί πως εγκατέλειψε τη λογοτεχνική μετάφραση για να στραφεί σε άλλη σχετική αλλά πιο σταθερή και πιο προσοδοφόρα εργασία. Έτοιμη ήμουνα να κάνω πάραυτα μεταβολή και να ζητήσω μια μικρή παράταση της συνεδρίας.
Ένα χρόνο αφότου διέκοψα την ανάλυσή μου ονειρεύτηκα πως ήμουν στο ιατρείο του αναλυτή, ξαπλωμένη στο ντιβάνι· διηγιόμουν κάτι μάλλον δύσκολο και οδυνηρό, η ώρα περνούσε –εγώ κοιτούσα ένα ρολόι πάνω στο γραφείο– και ο επόμενος ασθενής δεν εμφανιζόταν. Ο αναλυτής με ενθάρρυνε να συνεχίσω, η αγωνία μου αυξανόταν, τα δευτερόλεπτα περνούσαν ανελέητα και ο επόμενος αρνιόταν να χτυπήσει το κουδούνι. Στη συνέχεια, στο όνειρό μου, συνέβησαν πολλά και αποκαλυπτικά για μένα και την προσωπικότητά μου. Αυτά, ωστόσο, είναι εκτός της ανάλυσής μου.

ΥΓ. Το κειμενάκι αυτό, σε μια λίγο διαφορετική ισπανική εκδοχή του, θα δημοσιευτεί στο περιοδικό La mujer de mi vida στις αρχές Σεπτεμβρίου και στη σελίδα με τον τίτλο Te cuento mi análisis (Σου διηγούμαι την ανάλυσή μου). Εν τω μεταξύ εγώ είμαι εξαφανισμένη από το μπλογκ διότι τριγυρίζω στο Μπουένος Άιρες, ως τουρίστρια και πάλι, ξεναγώντας τον μικρό, αγαπημένο μου αδελφό. Αύριο πρωί πρωί φεύγουμε για το Μοντεβιδέο και στην επιστροφή ελπίζω να καταφέρω να γράψω κάτι περισσότερο.

2006-08-12T23:40:00.000-03:00

Γυναικεία λογοτεχνία ή σκηνές από τη ζωή μιας γυναίκας στο Μπουένος Άιρες...

Γύρισα από τη Βραζιλία λοιπόν τραγουδώντας Mi Buenos Aires querido και Don’t cry for me Argentina. Και επέστρεψα στην παλιά μου ζωή, μπλόγκινγκ και διαδίκτυο, διάβασμα, βόλτες, εκδηλώσεις για την τέχνη, τη λογοτεχνία και την ψυχανάλυση (κοντεύω να γίνω η γυναίκα της ζωής μου, αλλά αν δεν είμαι εγώ η γυναίκα της ζωής μου, τότε ποια μπορεί να είναι;).
Ένα από τα πιο όμορφα μπαρ του Μπουένος Άιρες, το γαλλικό μπαρ της πόλης, λέγεται La Cigalle, το τζιτζίκι δηλαδή, και το επισκέφθηκα αμέσως μόλις γύρισα από το Σάο Πάολο, χρειαζόμουν μάλλον μια ισχυρή δόση ευρωπαϊκού πολιτισμού. Ωραίο περιβάλλον, ωραία μουσική, ωραίος και άνετος κόσμος (δεν ξέρω αν σας έχω πει πως ένα από τα πράγματα που σιχαίνομαι σ’ αυτήν τη ζωή είναι η έκφραση «χαριτωμένες φατσούλες» που κυκλοφορεί κατά κόρον στα ελληνικά λάιφ-στάιλ και ολίγον κάπως περιοδικά, κυρίως σε αυτά που διανέμονται δωρεάν. Γενικά δεν επιτρέπω σε κανέναν να με αποκαλεί όμορφη ή άσχημη φατσούλα ή φάτσα ή ό,τι άλλο σχετικό, γενικώς η έκφραση μου δίνει στα νεύρα, όπως και άλλες εμμονές των εντύπων αυτού του τύπου, για τις οποίες θα μιλήσω κάποτε, μάλλον όταν επιστρέψω στην Αθήνα, γιατί τώρα είμαι μακριά και με κατακλύζει η μεγαλοθυμία της απόστασης). Πρέπει να επισημάνω εδώ, με αφορμή το εν λόγω μπαρ και μετά τη βραζιλιάνικη εμπειρία μου, ότι το Μπουένος Άιρες ουδεμία σχέση έχει με τις υπόλοιπες πόλεις της Αργεντινής ή της Λατινικής Αμερικής. Γιατί το Μπουένος Άιρες είναι μια πόλη ευρωπαϊκή, ποτέ δεν αισθάνεσαι εδώ σαν ξένος, οι καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων θυμίζουνε πολύ Ευρώπη. Γι’ αυτό και τους porteños τούς απεχθάνονται όλοι οι υπόλοιποι λατινοαμερικάνοι, ακόμα και οι υπόλοιποι Αργεντίνοι και τους θεωρούν σνομπ, φαντασμένους και απαίσιους τύπους. Εγώ πάλι μια χαρά τα πάω μαζί τους, τους βρίσκω λίγο πιο ευγενικούς από τους Ευρωπαίους και εξαιρετικά πιο άνετους.
Μετά την επιστροφή μου λοιπόν από το Σάο Πάολο έπρεπε να γράψω εκείνο το περίφημο κείμενο για τη Γυναίκα της ζωής μου, με την οποία όπως είπα κοντεύω να ταυτιστώ, και εκεί άρχισε το πανηγύρι. Και πώς το γράφει κανείς; Στα ελληνικά ήταν η πρώτη σκέψη μου, το έγραψα λοιπόν στα ελληνικά. Και μετά το μεταφράζει στα ισπανικά, έλα όμως που δεν μου έβγαινε με τίποτα. Οπότε το δεύτερο αρχείο έμεινε στη μέση, μισό ελληνικό, μισό ισπανικό, και άνοιξα τρίτο, όπου πια προσπάθησα να γράψω το κείμενο κατευθείαν στα ισπανικά. Γράφτηκε λοιπόν το κείμενο στα ισπανικά, ψιλοαγνοώντας την προηγούμενη ελληνική εκδοχή του και τώρα πρέπει να γίνει η τρίτη επέμβαση, δηλαδή το ισπανικό κείμενο να μεταφραστεί ή να ξαναγραφτεί εξαρχής στα ελληνικά. Όπως καταλαβαίνετε, πρόκειται για εντελώς μπεκετική εμπειρία, γιατί κι ο έρημος ο Σάμιουελ μετέφραζε ή τέλος πάντων ξανάγραφε τα κείμενα και στη δεύτερη γλώσσα, θέμα πολύ ενδιαφέρον για μελέτη (έχω διαβάσει μια σχετική, τρομερού ενδιαφέροντος, για μεταφραστές πάντα εννοείται!). Κάποτε χρειάστηκε να μεταφράσω δύο μικρά μπεκετικά θεατρικά και ήταν εντυπωσιακό ότι κάθε φορά η γλώσσα που μου ήταν πιο εύκολη για να μεταφράσω δεν ήταν η αυτονόητη γαλλική, την οποία γνωρίζω καλύτερα, αλλά εκείνη στην οποία είχε γραφτεί πρώτα το κείμενο. Τουτέστιν, αυτό που είχε γραφτεί πρώτα στα αγγλικά από τα αγγλικά, κι αυτό που είχε γραφτεί πρώτα στα γαλλικά από τα γαλλικά. Το ίδιο μου συνέβη σε μια άλλη φάση με ένα ποίημα που πάλι είχα και τις δύο εκδοχές του, γαλλική και αγγλική, και έβαζα στοιχήματα ότι η αγγλική ήταν η πρώτη γραφή του ποιήματος, πράγμα το οποίο επιβεβαιώθηκε από τη συγγραφέα του. Ε, από τα γαλλικά δεν μπορούσα να το μεταφράσω, δεν γινόταν. Ως Μπέκετ της πλάκας λοιπόν είμαι στη φάση που πρέπει να ξαναγράψω το κείμενό μου στα ελληνικά.
Αυτόν το μήνα στο Μπουένος Άιρες όλα κινούνται γύρω από τη φωτογραφία, δηλαδή όχι όλα αλλά σχεδόν όλα, μια και λαμβάνει χώρα το Festival de la Luz και μουσεία, γκαλερί και πολιτιστικά κέντρα έχουν καταληφθεί από φωτογράφους. Και έτσι μπήκε στη ζωή μου ο έρωτας. Από τη Βραζιλία ήδη για να είμαι ειλικρινής, είχα ερωτευτεί τον Thomas Florschuetz, για τον οποίο δεν διαθέτω κανένα σοβαρό στοιχείο, θέλω να πω πώς είναι η φάτσα του, αν είναι όμορφος ή άσχημος, τι τύπος είναι, αν είναι γκέι ή αν του αρέσουν οι γυναίκες, βγάζει όμως κάτι πολύ όμορφες φωτογραφίες, στην Πινακοθήκη του Σάο Πάολο είχαν μια εξαιρετική έκθεσή του και εκεί ξεκίνησε ο έρωτας και μετά εδώ, στο προαναφερθέν Φεστιβάλ, συμπεριλαμβάνεται μια έκθεση γερμανών φωτογράφων που γίνεται στο πολιτιστικό κέντρο της Ρεκολέτα. Κι εκεί φωτογραφίες του αγαπημένου μου Τόμας, ο οποίος έχει μια εξαιρετική αίσθηση της γεωμετρίας σε ορισμένες φωτογραφίες του και μια πολύ περίεργη σχέση με τις λεπτομέρειες από ανθρώπινα σώματα (μάτια, δάχτυλα, πτυχώσεις του δέρματος σε άλλες). Εγώ έχω μια τρέλα με τη γεωμετρία, όσο θυμάμαι την είχα και στο σχολείο με το συγκεκριμένο μάθημα όπως και με τη βιολογία, που ήταν από τα αγαπημένα μου πρακτικά μαθήματα, σε αντίθεση με την άλγεβρα που με άφηνε παγερά αδιάφορη, αν και ξέρω ότι την αδικώ. Η αγάπη μου για τη γεωμετρία με οδήγησε στο δεύτερο έρωτα, τον Εδουάρδο Καρρέρα, που είχε αρχίσει σιγά σιγά να φουντώνει μέσα μου από τότε που είχα δει εκείνη τη φωτογραφία του με την πισίνα και τον καταδύτη (απίστευα γεωμετρική, σχεδόν ευκλείδειος) και δυνάμωσε όταν είδα ένα βιβλίο του σε μια έκθεση με βιβλία φωτογράφων στην οποία πήγα την προηγούμενη Παρασκευή (άλλου τύπου όμως). Το βιβλίο λέγεται Museo del amor και πείτε μου εσείς τώρα, πώς θα το μεταφράζατε; Μουσείο του έρωτα, Ερωτικό μουσείο, Μουσείο της αγάπης, ξέρω κι εγώ… Και όπου ο αγαπημένος μου Εδουάρδο είχε πορτρέτα ανθρώπων καθένας από τους οποίους του είχε διηγηθεί μια ερωτική ιστορία, την ιστορία εννοείται, και τη φωτογραφία ενός αντικειμένου που είχε για το καθένα από αυτά τα πρόσωπα έναν ιδιαίτερο συμβολισμό σε σχέση με τον εν λόγω έρωτα. Από αρκουδάκια και εισιτήρια του μετρό μέχρι διάφορα άλλα. Αυτή η ιστορία του συνδυασμού της φωτογραφίας με ιστορίες είναι εδώ αρκετά της μόδας και μου θύμισε πολύ τη συγκλονιστική Σοφί Καλ, που την είχα ανακαλύψει προ πολλών ετών στη Γαλλία και είχα όχι μόνο ενθουσιαστεί αλλά και εντελώς ταυτιστεί μαζί της. Η Σοφί Καλ είναι απίθανο πρόσωπο και εξαιρετική καλλιτέχνης και θα της άξιζε μια εντράδα ολόκληρη μόνο γι’ αυτήν, κι έτσι δεν θα την αδικήσω πετώντας δυο φρασούλες της πλάκας εδώ, εξάλλου δεν είμαι και ειδική περί της τέχνης. Α, σε εκείνη την έκθεση με τα βιβλία, μια σειρά φωτογραφιών που μου άρεσε επίσης πολύ ήταν του Τόνι Βαλντές και επρόκειτο για μια σειρά από φωτογραφίες ενός παράθυρου μπάνιου, λέω μπάνιου γιατί έτσι ακριβώς είναι το παράθυρο του μπάνιου μου εδώ, στα σίδερα του οποίου στέγνωναν κιλοτάκια διαφόρων χρωμάτων και σε διάφορες θέσεις. Επίσης πολύ γεωμετρικό και ταυτοχρόνως πολύ ερωτικό. Τώρα εσείς θα το φαντάζεστε ίσως ως μια βλακεία, αλλά δεν ήταν καθόλου έτσι.
Μετά λοιπόν τους δύο φωτογραφικούς έρωτες, με ανθρώπους που αγνοώ και πώς μοιάζουν, το περισσότερο που ξέρω είναι η ηλικία και οι φωτογραφίες τους, τρίτος παρ’ ολίγον έρωτας ήταν ο Ντανιέλ Λινκ. Αυτόν τον είδα και αν δεν ήμουν ενημερωμένη, θα τον ερωτευόμουν κεραυνοβόλα, διότι ο Ντανιέλ Λινκ τα έχει όλα. Είναι ωραίος και ο πιο σέξι άντρας που έχω γνωρίσει την τελευταία διετία. Είναι έξυπνος και ενδιαφέρων, αυτό φαίνεται και στο μπλογκ του, γράφει πολύ διεισδυτικά βιβλία σχετικά με τη λογοτεχνία, είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο και οι φοιτητές του τον γουστάρουν πολύ, και θα επαναλάβω ότι είναι απίστευτα, μα απίστευτα σέξι. Α, γράφει και λογοτεχνία, αλλά γι’ αυτό προς το παρόν δεν έχω γνώμη, δεν έχω δει κανένα λογοτεχνικό βιβλίο του, και τέλος πάντων, και άσχημα να έγραφε μπορεί και να του το συγχωρούσα. Είναι και καμιά σαρανταπενταριά χρονών, σε τέλεια ηλικία δηλαδή. Σε εκείνη την έκθεση με τα βιβλία και πριν πάω να του μιλήσω, τον χάζευα μέσα στο χώρο και είχα πάθει πλάκα. Είπαμε όμως πως ήμουν ενημερωμένη, διότι όλα καλά με τον αγαπητό Ντανιέλ, αλλά φευ, δεν του αρέσουν τα κορίτσια, και απ’ ό,τι φαίνεται δεν του αρέσει κανείς πλην του αγαπημένου του Σεμπαστιάν, ενός τριαντάχρονου φωτογράφου, κι αυτός καλός είναι, δεν λέω, αλλά δεν πέφτεις και ξερή όπως και να το κάνουμε. Να φανταστείτε ότι στην έκθεση είχαν ένα βιβλίο που το είχαν φτιάξει οι δυο τους και είχε τίτλο Ημερολόγιο ενός νεόνυμφου (από τον τίτλο μιας ποιητικής συλλογής του Χουάν Ραμόν Χιμένεθ) και ήταν ένας συνδυασμός φωτογραφιών του Σεμπαστιάν και κειμένων του Ντανιέλ, ένα είδος ταξιδιωτικού ημερολογίου από μια παραμονή τους στη λίμνη Κόμο, μέρος κατάλληλο για γαμήλια ταξίδια απ’ ό,τι φαίνεται, αυτοί πάλι ήταν εκεί με μια υποτροφία του ιδρύματος Ροκφέλλερ…). Κάποτε βέβαια ήταν παντρεμένος, έχει και παιδιά, αλλά εμείς οι γυναίκες δεν ξέρουμε τι μας γίνεται, κάνουμε μαλακίες και ιδού πού καταλήγουν κάτι τέτοιοι άντρες…
Κι έτσι όλοι οι έρωτες έχουν βυθιστεί αύτανδροι (το αύτανδρος θα γίνει η λέξη-φετίχ αυτού του μπλογκ) και εγώ συνεχίζω να περιφέρομαι μόνη στο Μπουένος Άιρες. Από αύριο όμως δεν θα είμαι πια μόνη διότι καταφθάνει ο αγαπημένος μου αδελφός, στον οποίο έχω παραγγείλει να φέρει δύο μπλουζάκια που να γράφουν el es mi hermano και ella es mi hermana (δηλαδή αυτός είναι ο αδελφός μου και αυτή είναι η αδελφή μου ελληνιστί) γιατί είμαστε και οι δύο πανέμορφοι και για να μη χαλάει ο ένας την τύχη του άλλου. Δηλαδή, εγώ εδώ δεν είχα και καμιά τρομερή τύχη μέχρι τώρα, αλλά τώρα που θα συνοδεύομαι από τον αδελφό, κανείς δεν ξέρει. Γενικά, η άφιξη του αδελφού είναι εντελώς σωστή ως προς το τάιμινγκ καθότι εγώ τις τελευταίες μέρες περνάω μια ελαφρά κρίση σε σχέση με την παραμονή μου εδώ, αλλά γι’ αυτήν την κρίση και για τα υπόλοιπα αξιοσημείωτα της προηγούμενης εβδομάδας υπάρχουν πιθανότητες να μιλήσω σε άλλη εντράδα (υπάρχουν και πιθανότητες να μη μιλήσω καθόλου). Η παρούσα ως συνήθως ξέφυγε ολίγον ως προς το μέγεθος κι εγώ έχω να πάω σε μια συναυλία στο Notorious, που είναι ένα σούπερ μπαρ όπου ακούς μουσική, δηλαδή κατ' αρχάς έχει υπολογιστές και διαλέγεις τα σιντί που θέλεις και αράζεις και τα ακούς, αν σου αρέσουν τα αγοράζεις κιόλας, και κάθε βράδυ έχει συναυλίες. Εκεί υποπτεύομαι ότι θα ξημεροβραδιάζεται ο μουσικόφιλος αδελφός.
Λοιπόν επειδή η ώρα έχει περάσει και θα αργήσω στη συναυλία, αύριο το πρωί θα προσθέσω σ’ αυτή την εντράδα καμιά φωτογραφία από τους προαναφερόμενους φωτογράφους για να διασκεδάσω ολίγον το φιλοθεάμον κοινό…

2006-08-08T19:15:00.000-03:00

Οι Βάσκοι…

Επειδή δεν είναι σωστό να καταναλώνω ασύστολα το χώρο των σχολίων ενός από τα αγαπημένα μου μπλογκ (κάπου διάβασα την καταπληκτική ατάκα ενός τύπου, που τώρα δεν θυμάμαι ποιος ήταν, «εγώ δεν έχω κανένα ιστολόγιο, ρε φίλε, ένα μπλογκ έχω και γράφω για την πλάκα μου, και πολύ μου άρεσε!, άσχετο όμως) Gravity and the wind, όπου κατά καιρούς γίνονται εξαιρετικά ενδιαφέρουσες συζητήσεις και διάφορα άλλα αξιόλογα, και επειδή η τελευταία εντράδα του cyrusgeo περί της κριτικής των μεταφράσεων χτύπησε κέντρο και όλοι γράφουμε κατεβατά στα σχόλια, λέω να γράψω εδώ κάτι που ήθελα εδώ και χρόνια να γράψω αλλά μέχρι τώρα δεν το έχω κάνει. Πριν από οκτώ χρόνια λοιπόν, βρέθηκα σε ένα συνέδριο ας πούμε μεταφραστών λογοτεχνίας στην Ισπανία και εκεί παρακολούθησα μια εισήγηση δύο Βάσκων μεταφραστών, η οποία και ήταν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα που έχω ακούσει στη ζωή μου περί του θέματος. Πάντα ήθελα να γράψω κάτι γι’ αυτό το θέμα, αλλά επειδή είμαι μεγάλη τεμπέλα δεν ασχολήθηκα ποτέ, αλλά σήμερα λέω να γράψω γι’ αυτό, επί τη ευκαιρία. Δεν θυμάμαι τα ονόματα των ομιλητών, ίσως κάπου να βρίσκονται στα χαρτιά μου στην Αθήνα, οπότε θα τους πούμε Α. και Β. Το κείμενο που θα ακουλουθήσει είναι μεγάλο και ειδικού ενδιαφέροντος, οπότε όποιος δεν ενδιαφέρεται για τη μετάφραση, ας περιμένει επόμενη εντράδα.

Τον Νοέμβριο του 1998, στην Ταραθόνα της Ισπανίας έγινε η ετήσια συνάντηση των ισπανών μεταφραστών λογοτεχνίας που είναι γνωστή με το όνομα Jornadas de la Traducción Literaria. Η εν λόγω συνάντηση διαρκεί τέσσερις μέρες και κατά τη διάρκειά της γίνονται πολλά στρογγυλά τραπέζια περί λογοτεχνίας και μετάφρασης, συνήθως έχει έναν τιμώμενο ισπανό συγγραφέα και καλούν μεταφραστές του από διάφορες χώρες να μιλήσουν για τη δουλειά τους, επίσης γίνονται εργαστήρια μετάφρασης πολλά στρογγυλά τραπέζια με διάφορα θέματα και γενικώς διάφορα τέτοια ενδιαφέροντα και χρήσιμα για το σινάφι των μεταφραστών, για όσους τουλάχιστον ενδιαφέρονται και λίγο για τη διατύπωση κάποιου είδους στοχασμού σε σχέση με τη δουλειά τους. Επίσης απονέμονται και τα κρατικά βραβεία μετάφρασης.
Μεταξύ των εισηγήσεων που άκουσα στις Jornadas του 1998 ήταν και η εισήγηση των Α. και Β., βάσκων μεταφραστών, με θέμα την κριτική της μετάφρασης. Σύμφωνα με τα λεγόμενα των Α. και Β. η κριτική της μετάφρασης είναι ένα πολύ σημαντικό ζήτημα στη Χώρα των Βάσκων, στις εφημερίδες αφιερώνονται πολύ μεγάλα άρθρα σε σχέση με την μετάφραση, εκτενείς κριτικές και το κοινό δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον για το θέμα. Και ας εξηγήσουμε γιατί, η γλώσσα των Βάσκων είναι μια γλώσσα που κωδικοποιείται ακόμη και που το πρώτο της γραπτό κείμενο χρονολογείται μόλις το 1545. Για τους Βάσκους που είναι εθνικιστές, ενδεχομένως και για τους Βάσκους που δεν είναι εθνικιστές, είναι πολύ σημαντική η διατήρηση της γλώσσας τους και ο εμπλουτισμός της επίσης, δεδομένου ότι έχει υποστηριχθεί πως η βασκική είναι μια γλώσσα με περιορισμένες δυνατότητες έκφρασης αφηρημένων εννοιών και ο Ουναμούνο μεταξύ άλλων είχε υποστηρίξει πως οι Βάσκοι πρέπει να εγκαταλείψουν τη γλώσσα τους για να εισέλθουν στην ισπανική νεωτερικότητα. Παρ’ όλο που είμαι απολύτως αντίθετη με κάθε είδους εθνικισμό, θεωρώ ότι οι γλώσσες είναι καλό να μη χάνονται και ότι πρέπει να γίνονται προσπάθειες για τη διατήρηση και τον εμπλουτισμό τους. Το ίδιο πίστευαν και οι Βάσκοι Α. και Β. Για τους Βάσκους λοιπόν, που φυσικά όλοι διαβάζουν και καταλαβαίνουν τα καστιλιάνικα (τα ισπανικά που λέμε εμείς εδώ), είναι πολύ σημαντικό να μεταφράζονται τα σημαντικά κείμενα της λογοτεχνίας στη γλώσσα τους, ακόμη κι αν μπορούν να τα διαβάσουν στα ισπανικά. Γιατί η δουλειά του μεταφραστή συμβάλλει στον εμπλουτισμό της γλώσσας τους και στην καλύτερη κωδικοποίηση της γραπτής μορφής της. Είναι περήφανοι που έχουν μεταφρασμένο τον Φλωμπέρ ή τον Τζόυς στα βασκικά και τους ενδιαφέρει πολύ η ποιότητα αυτών των μεταφράσεων.
Τι θέλω να πω μ’ αυτά; Η μετάφραση αποτελεί έναν τρόπο εμπλουτισμού μιας γλώσσας και μιας λογοτεχνίας, ο μεταφραστής συχνά καλείται να δημιουργήσει μια νέα γλώσσα για να μεταφράσει ένα συγκεκριμένο συγγραφέα ή μια συγκεκριμένη εποχή. Το έκανε ο Σεφέρης για να μεταφράσει τον Έλλιοτ, και μετά σ’ αυτή τη γλώσσα έγραψε και τη δική του ποίηση. Σε μικρότερη κλίμακα το αντιμετωπίζει όποιος προσπαθήσει να μεταφράσει το γαλλικό 18ο αιώνα ας πούμε, ο οποίος είναι τόσο διαφορετικός από οτιδήποτε διαθέτει η ελληνική παράδοση, ώστε να πρέπει να βρει κανείς πολύ περίτεχνες γλωσσικές λύσεις για να τον μεταφράσει. Εδώ στην Αργεντινή, η Πατρίσια Ουίλσον εξέδωσε ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο (για μας τους μεταφραστές, εννοείται) όπου εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώθηκαν στην αργεντίνικη λογοτεχνία οι μεταφράσεις του Μπόρχες και της Σιλβίνα Οκάμπο και πώς επηρέασαν την λογοτεχνική παραγωγή της χώρας. Αν κάποιος έχει ρίξει μια ματιά στον Φώκνερ του Μπόρχες, μπορεί να καταλάβει τι εννοώ. Ο Ρομπέρτο Αρλτ, ένας από τους ξεχωριστούς παρίες της αργεντίνικης λογοτεχνίας, εκπαιδεύτηκε στη γραφή από κακές ισπανικές μεταφράσεις της κλασικής λογοτεχνίας, το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό αν μπορεί να το αξιολογήσει κανείς στις πραγματικές του διαστάσεις και δεδομένου ότι τα βιβλία του είναι εξαιρετικά από πλευράς περιεχομένου, μόνο που όλοι λένε ότι γράφει χάλια, αλλά όχι, δεν γράφει χάλια.
Η ελληνική λογοτεχνία, κατά τη γνώμη μου, έχει ανάγκη και μάλιστα πολύ μεγάλη από αυτό που μπορεί να της προσφέρει η οικειοποίηση ξένων σημαντικών λογοτεχνικών κειμένων μέσω μιας μετάφρασης που θα συμπεριλάμβανε και αυτό τον παράγοντα κατά την άσκησή της. Και φυσικά έχει ωφεληθεί πολλαπλώς από τέτοια εγχειρήματα. Θα μπορούσα να αναφερθώ εδώ στη δουλειά που έχει κάνει ο Αχιλλέας Κυριακίδης με τον Μπόρχες, παρά τα λάθη και τις αβλεψίες που πράγματι υπάρχουν, γιατί έχει δημιουργήσει ένα μπορχεσιανό ύφος στα ελληνικά, αναγνωρίσιμο από όλους μας, που με τον τρόπο του ενσωματώνεται στις εκδοχές του ελληνικού λογοτεχνικού ύφους. Δεν με ενδιαφέρει λοιπόν να κρίνω τη μετάφρασή του επισημαίνοντας τα λάθη, αλλά τη συνεισφορά του αυτή. Το ίδιο έχει κάνει ο Αλεξάνδρου με τον Ντοστογιέφσκι και γενικά με τους ρώσους συγγραφείς, και τα παραδείγματα είναι πολλά. Από την άλλη θα μπορούσα να σκεφτώ και παραδείγματα προς αποφυγή, θα αναφερθώ μόνο ενδεικτικά σε μια μετάφραση, που δεν μπορώ να ελέγξω τα λάθη ή τις παρανοήσεις της, άρα θα δεχτώ πως δεν υπάρχουν, αλλά το είδος του ύφους που κομίζει στα ελληνικά, και μάλιστα με αφορμή ένα σπουδαίο κείμενο της σύγχρονης λογοτεχνίας, μου είναι απολύτως απεχθές. Πρόκειται για τον Θάνατο του Βιργιλίου του Χέρμαν Μπροχ, σε μετάφραση του Γιώργου Κεντρωτή, την οποία εγώ θεωρώ μία από τις χειρότερες ελληνικές μεταφράσεις, ακόμα κι αν θεωρήσω δεδομένο ότι δεν έχει ούτε ένα λάθος. Αλλά η γνώμη μου επίσης είναι εντελώς προσωπική και μπορεί σε κάποιον άλλον να αρέσει. Όμως η μετάφραση όπως κάθε τέχνη έχει να κάνει και με το γούστο, δεν είναι ιατρική ας πούμε να κρίνεται αντικειμενικά εκ του αποτελέσματος, έζησε ή πέθανε ο ασθενής. Ο ασθενής, εδώ βλέπε πρωτότυπο κείμενο, σε άλλους μπορεί φαίνεται δέκα ημερών πτώμα στη μετάφρασή του και σε άλλους ολοζώντανο βλαστάρι, στο άνθος της ηλικίας του. Συμβαίνουν αυτά.
Επίσης, θέλω να πω και κάτι ακόμη. Το «ρέει ή δεν ρέει μια μετάφραση» είναι ένας τρόπος του λέγειν, θέλω να πω, και πού ξέρουμε εμείς αν ρέει ή δεν ρέει το πρωτότυπο, και αν το ρέειν είναι πάντα προτέρημα ενός κειμένου. Έχω διαβάσει εξαιρετικούς συγγραφείς στο πρωτότυπο που το κείμενό τους είχε ένα ρυθμό σαν να σκόνταφτε σε κάθε πρόταση, κι αυτό ήταν το ύφος τους και η γοητεία της γραφής τους, γιατί θα έπρεπε να τους κάνει ρέοντες ο μεταφραστής τους; Ούτε ωραιοποιεί ο μεταφραστής, η δουλειά του είναι δημιουργική και θα μπορούσε να θεωρηθεί τέχνη (με την έννοια του art), αν και μια τέχνη εξαρτημένη, αλλά δεν κάνει ό,τι του κατέβει στο κεφάλι, ούτε ο στόχος του είναι να φτιάξει ένα ωραίο κείμενο, αφήστε που πολύ συχνά μπερδεύουμε την έννοια του ωραίου με την καλλιέπεια που μας διδάσκανε στο σχολείο στο μάθημα της έκθεσης (πάλι το σχολείο και τα λάθος πράγματα που μας έμαθε!). Το ωραίο κείμενο δεν έχει απαραίτητα ούτε περίεργες λέξεις ούτε κοσμητικά επίθετα. Μου έχει τύχει να επιμεληθώ μετάφραση όπου η μεταφράστρια είχε αποφασίσει ότι ο συγγραφέας δεν ήξερε καλά τη δουλειά του κι έτσι όπου έβλεπε επανάληψη λέξης τη μετέφραζε με διαφορετικά συνώνυμα (θυμάστε τη δασκάλα σας στο σχολείο, δεν είναι καλό να επαναλαμβάνουμε πολλές φορές την ίδια λέξη στις εκθέσεις) και είχε αλλάξει το κοφτό ύφος του συγγραφέα, του τύπου: «μπήκε στο δωμάτιο η Χ. Μακριά ξανθά μαλλιά. Γαλάζια μάτια. Μεγάλα βυζιά» σε «στο δωμάτιο μπήκε η Χ, η οποία είχε όμορφα μακριά ξανθά μαλλιά, εκφραστικά γαλανά μάτια και μεγάλο στήθος». Ωραιότατη πρόταση δεν λέω, αλλά αυτό δεν είναι μετάφραση. Προς τιμήν της, μετά τη συγκεκριμένη δουλειά η μεταφράστρια αποφάσισε πως δεν της αρέσει καθόλου η λογοτεχνική μετάφραση ως επάγγελμα και δήλωσε πως δεν θα το ξανακάνει. Ελπίζω να το τηρεί, ή τουλάχιστον να έμαθε κάτι παραπάνω σχετικά με τη μετάφραση, γιατί εμένα μου βγήκε το λάδι για να επαναφέρω το κείμενο στην κανονική μορφή του.
Η κριτική και η θεωρία της μετάφρασης έχουν κι άλλες πολύ ενδιαφέρουσες και σημαντικές πλευρές, μία από αυτές είναι και το θέμα της πιστότητας, και υπάρχουν οι περίφημοι sourciers (πηγολάτρες), δηλαδή αυτοί που πιστεύουν στην πρωτοκαθεδρία της γλώσσας-πηγή και ότι πρέπει να είναι κανείς πιστός στο πρωτότυπο και να αφήνει ακόμη και να διαφαίνεται η ξενότητά του, και οι ciblistes (στοχολάτρες), αυτοί που πιστεύουν στην πρωτοκαθεδρία της γλώσσας-στόχου, δηλαδή προκρίνουν μια ρέουσα μετάφραση που να φαίνεται σαν να είναι γραμμένη στη γλώσσα του μεταφράσματος. Και τα δύο είναι δύο απόλυτες θεωρητικές θέσεις, στην πράξη εμείς οι μεταφραστές πάντα κάνουμε κάτι που βρίσκεται ανάμεσα, είτε πιο κοντά στο ένα είτε πιο κοντά στο άλλο.
Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κριτική μετάφρασης, εξάλλου είναι σπάνια και η κριτική γενικότερα. Βασικά, υπάρχουν μόνο κάτι ξεφτιλίσματα κάποιων κακών μεταφράσεων, που με επιχειρήματα ξετινάζουν κάποια κακή μετάφραση, και μετά οι αναφορές του τύπου «διέσωσε τους χυμούς του πρωτοτύπου», «ρέουσα και απολαυστική μετάφραση», «δύσκαμπτο ελληνικό κείμενο με πολλά προβλήματα», που όταν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, πράγμα που δεν συμβαίνει πάντα, καθοδηγούν τον μέσο αναγνώστη, που αυτό λογικά είναι και το ζητούμενό του, να διαβάσει ή να μη διαβάσει ένα βιβλίο. Ιδού ένα παράδειγμα της μιας μορφής κριτικής, και μάλιστα για κείμενα σχετικά με τη μετάφραση: «το ένα είναι του Antoin Berman, επιγράφεται Η μετάφραση και οι λόγοι της και μεταφράζεται σε λαγαρά ελληνικά από τον Βαγγέλη Μπιτσώρη. Το άλλο, του Jean-Rene Ladmiral, τιτλοφορείται Πηγολάτρες ή Στοχολάτρες και το γύρισαν στη γλώσσα μας με έντιμη επιμέλεια η Κατερίνα Κολλέτ και ο Βίκτωρ Ιβάνοβιτς». Ένα δείγμα της άλλης εκδοχής, μπορείτε να δείτε εδώ.

Πολλά θέματα προκύπτουν σχετικά, και πολύ θα ήθελα να γράψω και κάτι περί κριτικών, αλλά θα γίνει τέρας αυτή η εντράδα, οπότε σταματώ εδώ και επιφυλάσσομαι για άλλη μέρα που θα έχω κέφια. Μια κουβέντα μόνο, η αναφορά συγκεκριμένων παραδειγμάτων παραπάνω, σημαίνει μεταξύ άλλων και ότι δεν φοβόμαστε να πούμε τη γνώμη μας περί συγκεκριμένων προσώπων και πραγμάτων, δηλαδή να κάνουμε κριτική.

2006-08-07T11:34:00.000-03:00

Βραζιλία…

Λοιπόν θα ήθελα να έχω πάει στη Βραζιλία πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια περίπου, να είμαι δηλαδή γύρω στα 25, και βέβαια να μην έχω πάει στο Σάο Πάολο, αλλά στο Ρίο ή στην Μπαΐα, να μην είμαι μόνη μου αλλά με κανένα φίλο ή φίλη, και να γυρίζω στις παραλίες, να πίνω χυμούς και καϊπιρίνιες, να φτιάχνομαι αλλά με μέτρο (τι λέω, με διαβάζει κι η μαμά μου!) και να ακούω σάμπα και διάφορα άλλα τέτοια χορευτικά, και πού και πού να ξεπερνάω τις αναστολές μου, να ξεχνάω τη γνωστή μου αδεξιότητα στο χορό και να ρίχνω και καμιά στροφή. Να γνωρίζω ωραίους μιγάδες και να χαζολογάω γενικώς μες στην κραιπάλη και την ευδαιμονία…

Αυτή ακριβώς είναι η Βραζιλία που δεν είδα!

Πλην όμως, φευ… Στη Βραζιλία βρέθηκα σε απόσταση αναπνοής από τα σαράντα, προσκεκλημένη από μια φίλη που γνώρισα στο Μπουένος Άιρες, η οποία έχει την ηλικία της μαμάς μου περίπου, λίγο αίμα από indios στις φλέβες της, είναι μεταφράστρια και δουλεύει σε μεγάλο εκδοτικό οίκο, και μένει δυστυχώς στο Σάο Πάολο… Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, έπεσα και στο χειρότερο καιρό που μπορεί να συναντήσει κανείς στο Σάο Πάολο… Με δυο λόγια, κάθε βραζιλιάνικη φαντασίωση βυθίστηκε αύτανδρος (ναι, ακριβώς αυτό θέλω να πω, αύτανδρος) σε κλάσματα δευτερολέπτου…
Τι συμβατικό και αντισυμβατικό ταξίδι λοιπόν, βρέθηκα να περιφέρομαι κάτω από τη βροχή ή την ακόμα εκνευριστικότερη garrúa, ένα γαμημένο ψιλόβροχο, που είναι λες και σε φτύνει ο Θεός, διακριτικά όμως, πολύ διακριτικά…

Το Σάο Πάολο από ψηλά

Βέβαια, προηγήθηκε το ηρωικό μου ταξίδι, διότι αποφάσισα να πάω μέχρι το Σάο Πάολο με το λεωφορείο, τουτέστιν 32 ώρες ταξίδι, και να γυρίσω ομοίως, άλλες 32. Αυτό όμως δεν το μετάνιωσα, κατ’ αρχάς είχα την ευκαιρία να διασχίσω ένα μεγάλο μέρος της Αργεντινής κι άλλο τόσο περίπου της Βραζιλίας, μισοξαπλωμένη στο κάθισμα του λεωφορείου, τυλιγμένη σε καρό κουβερτάκι, και να χαζεύω από το παράθυρο ενώ ταυτοχρόνως διάβαζα… Μεγάλη απόλαυση το διάβασμα στο ταξίδι, εγώ τελείωσα τρία βιβλία κι έχω αφήσει άλλο ένα μισό… το δε πρώτο που διάβασα είναι και 550 σελίδες και πολύ το ευχαριστήθηκα. Το ταξίδι λοιπόν ήταν σαν να βρίσκεσαι σε κινούμενο σανατόριο, πράγμα που εμένα ανέκαθεν αποτελούσε μία από τις φαντασιώσεις μου, το σανατόριο εννοώ, διότι είμαι ρομαντική ψυχή και επίσης θεωρώ ότι γενικώς τα νοσοκομεία προσφέρονται για διάβασμα, όπως και οι τουαλέτες, αλλά αυτό δεν χρειάζεται να το φαντασιώνει κανείς, είναι εύκολο. Επίσης στο ταξίδι μάς ταΐζανε, φαγητό που ήταν μόνο λίγο χειρότερο από αυτό που προσφέρει η Αλιτάλια, αν και δεν είμαι τόσο σίγουρη, μας προσφέρανε ουίσκυ και σαμπάνια (!), και τις δύο φορές που φάγαμε στο εστιατόριο της εταιρείας, κάπου στη μέση του ταξιδιού, ήταν μια χαρά το φαγητό, καλύτερο από της Ιμπέρια…
Έτσι λοιπόν, αν δεν αλλάξει τίποτα στο μέλλον, θα έχω να λέω ότι έχω πάει στη Βραζιλία, πράγμα που όπως και να το κάνουμε κάνει μια άλφα εντύπωση, και θα μου μείνουν οι καλές αναμνήσεις από τη φίλη μου την Ελοΐζα και τα παιδιά της και κάποιους φίλους της που γνώρισα, μερικά σιντί βραζιλιάνικης μουσικής και κάτι επισκέψεις σε πινακοθήκες και μουσεία. Α, και η γεύση της βραζιλιάνικης μπανάνας, που με το πού την έβαλα στο στόμα μου, ξέχασα ό,τι ήξερα από μπανάνες, και ακόμη μπορώ να επαναφέρω τη γεύση με απόλυτη ακρίβεια, και φυσικά οι ωραίες καϊπιρίνιες, που τις ψιλοτσάκισα, έτρωγα με καϊπιρίνιες, πήγαμε μάλιστα σε ένα καταπληκτικό μαγαζί, πολύ παλιό, με φωτογραφίες ποδοσφαιριστών στους τοίχους, που είχε 120 διαφορετικά είδη κασάσα, απ’ όλα τα μέρη της Βραζιλίας, με αρωματικά βότανα, αφροδισιακό, πιο γλυκό, πιο πικρό, ό,τι βάλει ο νους σου…

Το Σάο Πάολο ως γενική εικόνα είναι άσχημο, χαοτικό, τεράστιο βέβαια, αν σκεφτεί κανείς ότι η ευρύτερη περιοχή του έχει πληθυσμό όσο δύο Ελλάδες και κάτι παραπάνω, έχει βέβαια κάποια πανέμορφα κτίρια, οι βραζιλιάνοι αρχιτέκτονες είναι διάσημοι, και ο μοντερνισμός εδώ έχει δώσει αριστουργήματα. Αλλά η γενική εικόνα είναι ψιλοχάλια, παρ’ όλο που το σπίτι της φίλης μου είχε μια υπέροχη θέα, ήταν στον 19ο όροφο, και από το μπαλκόνι της τραπεζαρίας της έβλεπες την πόλη να απλώνεται μπροστά σου και το μάτι έφτανε μέχρι τα βουνά. Όλα τα λεφτά…
Και οι Βραζιλιάνοι ως γενική εικόνα άσχημοι μου φάνηκαν, το είδος απαντάται σε όλα τα χρώματα και τα μεγέθη, από ξανθούς ψηλούς γαλανομάτηδες μέχρι κατάμαυρους και με όλα τα ενδιάμεσα στάδια. Είναι λοιπόν σε γενικές γραμμές άσχημοι, αλλά εκεί που πήζει το μάτι στην ασχήμια, συναντάς διάφορες ενδιαφέρουσες φάτσες και ενίοτε κάτι θαύματα της φύσεως, ικανά να καταρρίψουν σε δευτερόλεπτα κάθε θεωρία περί καθαρότητας των φυλών και άλλες τέτοιες κουταμάρες…
Επίσης σε αντίθεση με το Μπουένος Άιρες, που είναι μια πόλη ευρωπαϊκού στυλ, με καταπληκτική πολεοδομία και πολύ εύκολη να τη γνωρίσεις, το Σάο Πάολο είναι το απόλυτο χάος, βλέπεις το χάρτη, λες «α, τι ωραία, θα πάω πρώτα εκεί και μετά θα περπατήσω ως εκεί» και οι φίλοι σε κοιτάνε με οίκτο και σου επισημάνουν ότι η απόσταση είναι περίπου δέκα χιλιόμετρα. Επίσης δεν έχει σχεδόν πουθενά μπαρ και καφενεία και τέτοια πράγματα, πράγμα που με οδήγησε πολλές φορές στην απόλυτη απελπισία εκεί που περπατούσα μέσα στη βροχή και ονειρευόμουν ένα όμορφο καφενείο να αράξω λιγάκι, τίποτα, κάτι αηδίες που παίρνεις έναν καφέ στο χέρι και στα όρθια, και μη φανταστείτε τίποτα κυριλέ ιταλικού τύπου, κάτι απαράδεκτα της συμφοράς ήταν.
Οπότε κι εγώ το έριξα στις εκθέσεις και στα μουσεία, είδα ό,τι πρόλαβα, την Πινακοθήκη, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, μια έκθεση βραζιλιάνικου design στο κτήριο Oca, που το έχει φτιάξει ο περίφημος Oscar Niemeyer, που πολύ θα ήθελα να αγοράσω ένα καταπληκτικό βιβλίο γι’ αυτόν και να το χαρίσω στη φίλη μου την Τόνια, αλλά ήταν ασήκωτο… Είδα μια πολύ γλυκιά έκθεση για τον Santos Dumont, που για τους Βραζιλιάνους τουλάχιστον είναι ο πρόδρομος της αεροπλοΐας, ήταν ένας κοντούλης, τρομερός δανδής, πάντα ντυμένος σούπερ σικ και ποτέ ασκεπής, έφτιαχνε κάτι απίθανες πτητικές μηχανές τρομερού γούστου και αυτοκτόνησε το 1932, ταλαιπωρημένος από ολική σκλήρυνση και πληγωμένος από την πολεμική χρήση των αεροπλάνων. Το τελευταίο και αγαπημένο του μοντέλο το έλεγε Demoiselle, και είχε δημοσιεύσει τα σχέδια σε κάποιο περιοδικό, υποθέτω, και έτσι όποιος ήθελε μπορούσε να τα ακολουθήσει και να φτιάξει τη δική του Demoiselle. Και η έκθεση ήταν τέλεια στημένη, και μαζί με αυτήν στον ίδιο χώρο είδα και μια έκθεση του Eolo Maia… Στη Βραζιλία κυκλοφορούν πολύ διάφορα τέτοια ονόματα όπως Ήλιος και Αίολος…
Όχι, μωρέ, δεν θέλω να γκρινιάξω, η Βραζιλία έχει πολύ ενδιαφέρουσα τέχνη και αρχιτεκτονική. Έμαθα διάφορα καινούργια πράγματα, όπως ότι το Σάο Πάολο έχει μια ισχυρή συριολιβανέζικη κοινότητα με εμφανείς επιρροές στην κουζίνα του (παρεμπιπτόντως, και στην Αργεντινή και στη Βραζιλία, εβραίοι και συριολιβανέζοι έχουν τις καλύτερες σχέσεις), καθώς και μεγάλη γιαπωνέζικη κοινότητα. Γενικώς τα περισσότερα εστιατόρια του Σάο Πάολο είναι ή γιαπωνέζικα ή συριολιβανέζικα-αιγυπτιακά κτλ. ή ιταλικά. Παρεμπιπτόντως και πάλι, τόσο η Αργεντινή όσο και η Βραζιλία έχουν τη δική τους εκδοχή πίτσας για την οποία περηφανεύονται ιδιαιτέρως. Επίσης έμαθα ότι στα πορτογαλικά Pessoa σημαίνει πρόσωπο, κάτι που δεν είχα σκεφτεί ποτέ αλλά μου φάνηκε τέλειο, για τον συγκεκριμένο άνθρωπο, τον Φερνάρντο Πεσσόα δηλαδή.
Τι άλλο; Έκανα μια μικρή συλλογή από πακέτα τσιγάρων, διότι στη Βραζιλία η αντικαπνιστική εκστρατεία είναι πιο προχωρημένη και βάζει και φωτογραφία κάτω από τις γνωστές απειλές (υποθέτω και επειδή πολλοί είναι αναλφάβητοι), οπότε έχω ένα πακέτο με ένα έμβρυο σε γυάλα (το κάπνισμα προκαλεί διακοπή κύησης), έναν τύπο στο νοσοκομείο με σωληνάκια (καρκίνο του λάρυγγα) κι ένα για τη σεξουαλική ανικανότητα (δεν σας λέω τι έχει, περιμένω ιδέες, πώς το φαντάζεστε;).
Τελικά, δεν πέρασα και άσχημα, αλλά όπως και να ’χει μακριά από κάθε βραζιλιάνικη φαντασίωση… Τώρα τα γράφω αυτά και ακούω τα δισκάκια μου, αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή Joao Donato και Lugar Comum...
Και προσπαθώ να μικρύνω λίγο τις φωτογραφίες που τράβηξα εκεί, κάποια στιγμή το είχα κάνει, αλλά τώρα πάλι δεν το βρίσκω, οπότε, φωτό μόνο δύο και από το ίντερνετ.

2006-08-03T13:29:00.000-03:00

Συνέβη στη γειτονιά μας…

Αν βέβαια νοείται η έννοια γειτονιά σ’ αυτό το χάος που είναι το διαδίκτυο και το μικρότερο χάος που είναι ο χώρος των διαδικτυακών ημερολογίων, των ιστολογίων ή επί το αγγλικότερον μπλογκ. Κι αν θεωρήσουμε πως εν προκειμένω η έννοια της γειτονιάς ταυτίζεται με τη γλώσσα, άσχετα με το πού βρίσκεται ο καθένας μας…
Πέρα λοιπόν από τον πόλεμο, που επίσης συνέβη στη γειτονιά μας, τη γεωγραφική αυτή τη φορά, στην ελληνική γειτονιά των ιστολογίων έλαβε χώρα μες στον Ιούλιο η Α΄ Ιστοσυνάντηση ποιητικής μετάφρασης. Ο Π. και ο cyrusgeo, οι οικοδεσπότες, διάλεξαν τέσσερα ποιήματα, των Ben Jonson, John Keats, Christina Rossetti και e. e. cummings, και τους εξίσου ποιητικούς στίχους ενός τραγουδιού του Tom Waits και κάλεσαν τους επισκέπτες τους να τα μεταφράσουν.
Η ιδέα ήταν πολύ καλή, η επιλογή των ποιημάτων εξαιρετική και οι συμμετοχές αρκετές και ενδιαφέρουσες. Προσωπικά, συμμετείχα με μια μετάφραση, στο πρώτο ποίημα, και αρκετά σχόλια μέχρι το ποίημα της Rossetti, έτσι κι αλλιώς από την αρχή είχα δηλώσει πως δεν θα μεταφράσω, κι όταν μετάφρασα το έκανα αφού είχα διαβάσει τις μεταφράσεις που είχαν ήδη κατατεθεί, άρα ολίγον κλέπτοντας… Μετά με πήρε το ρεύμα άλλης μετάφρασης, επαγγελματικής, και μετά ταξίδεψα, οπότε ούτε άλλες μεταφράσεις ούτε σχόλια.
Έτσι, εδώ θα γράψω κάποιες σκέψεις με αφορμή όλο αυτό το εγχείρημα.
Από την αρχή το είπα, η ιδέα μού φάνηκε καταπληκτική, οτιδήποτε μπορεί να μας ωθεί σε κάποιου είδους δημιουργική συμμετοχή μού φαίνεται ωραίο και ένας τρόπος αξιοποίησης των δυνατοτήτων της διά διαδικτύου επικοινωνίας. Δεν θα πω παραπάνω λοιπόν γι’ αυτό.
Το επάγγελμά μας, ημών των μεταφραστών, έχει πολλά θετικά και πολλά αρνητικά. Ένα από τα θετικά είναι ότι αυτό που κάνουμε ενδιαφέρει περισσότερους ανθρώπους και όχι μόνο το σινάφι μας. Έτσι, μιλάμε συχνά γι’ αυτά που αγαπάμε με ανθρώπους που ασχολούνται με εντελώς διαφορετικά πράγματα. Δεν παθαίνουμε βέβαια αυτό που παθαίνουν οι γιατροί, ας πούμε, που όταν βρεθούν σε μια συντροφιά συχνά δέχονται καταιγισμό ερωτήσεων για ασθένειες και συμπτώματα. Αντίθετα μάλιστα, πολλές φορές η δουλειά μας θεωρείται εύκολη, όλοι πιστεύουν πως μπορούν να την κάνουν, κυρίως όταν πρόκειται για τα αγγλικά (διότι όλοι σχεδόν είναι απολύτως βέβαιοι ότι ξέρουν πολύ καλά αγγλικά) και απλώς δεν την κάνουν όλοι επειδή έχουν μάθει να κάνουν κάτι καλύτερο ή επειδή η μετάφραση είναι βαρετή. Έτσι κι αλλιώς, το επάγγελμα του μεταφραστή είναι εντελώς ανοιχτό, δεν απαιτεί ούτε συγκεκριμένα πτυχία ούτε κάποια εξειδίκευση, αρκεί να αποδείξει κανείς ότι μπορεί να το κάνει καλά, για να εισέλθει σε αυτό (μερικές φορές δεν υφίσταται ούτε καν αυτή η προϋπόθεση, αλλά ας μην το κάνουμε θέμα). Λόγω επαγγέλματος λοιπόν, για μένα, και ενδεχομένως για τους συμμετέχοντες, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια αυτού του εγχειρήματος ήταν ο σχολιασμός των μεταφράσεων και η ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις λύσεις που επέλεξε ο καθένας. Η μετάφραση ενός κειμένου, κυρίως δε λογοτεχνικού, είναι ανοιχτή σε πολλές και διαφορετικές λύσεις, και στην πραγματικότητα αυτό που απαιτείται από ένα συνειδητό μεταφραστή είναι να μπορεί να υποστηρίξει τη δική του λύση, χωρίς αυτό να σημαίνει πως αρνείται ή απορρίπτει τις λύσεις των άλλων, αν και μερικές φορές απορρίπτει επίσης, γιατί όσο μεγάλη κι αν είναι η γκάμα των επιλογών και των λύσεων, δεν είναι απεριόριστη, και επιπλέον ο καθένας έχει τα γούστα του, αυτά που του αρέσουν κι αυτά που δεν του αρέσουν.
Έχοντας παίξει και τους δύο ρόλους, και της μαθήτριας και της δασκάλας, σε τάξεις λογοτεχνικής μετάφρασης, ξέρω πολύ καλά πόσο παραγωγικό και ενδιαφέρον μπορεί να είναι το να σχολιάζεις και να αξιολογείς τις μεταφράσεις μιας ομάδας. Όχι, για να βρεις απαραίτητα την καλύτερη, αλλά για να επικροτήσεις λύσεις, να εξηγήσεις παρανοήσεις, να θέσεις ζητήματα ύφους κτλ.
Εξαιτίας λοιπόν και της διδακτικής εμπειρίας, αισθάνομαι τώρα πως ίσως κάποιες φορές το ύφος των σχολίων μου να ήταν δασκαλίστικο, ωστόσο δεν είχα καθόλου τέτοια πρόθεση. Επίσης ίσως να είπα πολύ απότομα στην αρχή ότι δεν έχει νόημα να αλληλοσυγχαιρόμαστε και να λέμε τι ωραίο που το έκανες ο ένας στον άλλον. Και αυτό είναι κάτι που εξακολουθώ να υποστηρίζω. Αν έχει νόημα ένα τέτοιου τύπου εγχείρημα είναι για να ανταλλάσσονται απόψεις, για να γίνεται κριτική, που πάντοτε έχει να κάνει με τη συγκεκριμένη μετάφραση και προφανώς όχι με τους ανθρώπους (εξάλλου, ως επί το πλείστον δεν γνωριζόμαστε καν), για να βγούμε πραγματικά προς τα έξω, να συνομιλήσουμε με τους άλλους.
Τέλος, τα τελευταία σχόλια του cyrusgeo εμένα μου θύμισαν ένα ποίημα του Εμπειρίκου, που τώρα δεν το έχω πρόχειρο, και λέει περίπου τα εξής: σε μια πόλη γινόταν πόλεμος, κι ένας ποδηλάτης σε όλη τη διάρκεια του πολέμου ποδηλατούσε με μανία προσπαθώντας να γίνεται κατά το δυνατόν καλύτερος. Χάρη σ’ αυτό, αλλά δεν θυμάμαι πώς, ο πόλεμος έληξε προς όφελος της πόλης και ο δήμαρχος θέλοντας να τιμήσει τον ποδηλάτη τού πρόσφερε ένα ολοκαίνουργιο ποδήλατο, εκείνος όμως αρνήθηκε και ζήτησε να παντρευτεί τη νέα και ωραία γυναίκα του δημάρχου. Δεν θυμάμαι καθόλου τι γίνεται παρακάτω, αλλά μου αρέσει η ανατρεπτική παρουσία του ποδηλάτη σε αυτό το ποίημα.Τελειώνοντας ετούτη την εντράδα (ποστ ισπανιστί, για όσους δεν το έχουν ξαναδεί στο μπλογκ μου) θα ήθελα να συγχαρώ και τους οικοδεσπότες και όλους τους συμμετέχοντες στην πρώτη ιστοσυνάντηση ποιητικής μετάφρασης και να πω ότι περιμένω τη δεύτερη το χειμώνα. Με καινούργια ποιήματα, πολλά σχόλια και ανταλλαγή απόψεων.

ΥΓ1. Για τον cummings, πράγματι δεν είχα πολλά σχόλια, θεωρώ το ποίημα πάρα πολύ δύσκολο να μεταφραστεί και κάθε προσπάθεια, σχεδόν ηρωική. Για τον Tom Waits, αντιθέτως, πάρα πολλά, κυρίως γιατί νομίζω πως το κυριότερο που θα έπρεπε να λάβει κανείς υπόψη του είναι ότι πρόκειται για τραγούδι, όχι για ποίημα, και να το φανταστεί να τραγουδιέται στα ελληνικά.

ΥΓ2. Σύντομα θα ακολουθήσει νέο ποστ με τα νέα μου από το Σάο Πάολο, άντε, γιατί πολύ κουλτουριάρικο και λογοτεχνικό το κάναμε το μαγαζί...

2006-07-24T08:10:00.000-03:00

O Stéphane

Έγραφα προσφάτως στην Id ότι αν στερέψω από εντυπώσεις θα αρχίσω να βγάζω από το συρτάρι μου παλιές ιστορίες και να που ευθύς αμέσως θα γράψω μια παλιά ιστορία, την οποία διηγιόμουν προσφάτως σε ένα βραζιλιάνο που γνώρισα εδώ και βγήκαμε χτες βράδυ, πρώτα πήγαμε στο θέατρο και μετά για φαγητό. Λοιπόν, είχαμε πιάσει μια κουβέντα περί Γαλλίας και περί του τρόπου που ορισμένοι Παριζιάνοι λένε oui και κάνουν ένα αχ μετά λες και τους κόβεται η ανάσα και πεθαίνουν από τη μια στιγμή στην άλλη. Του διηγήθηκα λοιπόν την πρώτη φορά που βρέθηκα αντιμέτωπη με το παράξενο αυτό είδος, ή μάλλον με μια ακόμη πιο παράξενη εκδοχή του.
Βρισκόμουν στο Παρίσι, πριν πολλά χρόνια, και συνήθιζα να κάνω μεγάλους περιπάτους, κουβαλώντας και κάποιο βιβλίο το οποίο διάβαζα σε πάρκα και καφενεία. Εκείνη την ημέρα επισκέφθηκα τους κήπους του Λουξεμβούργου, κάθισα σε ένα παγκάκι έβγαλα το βιβλιαράκι μου, που μακάρι να θυμόμουν ποιο ήταν και άρχισα να διαβάζω.
Δεν περνά πολλή ώρα και εμφανίζεται ωραιότατος νεαρός, γύρω στα τριάντα (εγώ ήμουν μικρή τότε), με υπέροχη πλισέ ασπρόμαυρη πουά φούστα, μαύρο πουκαμισάκι, κόκκινο σακάκι, δικτυωτό καλσόν και γόβα. Ντυμένος λίγο σαν θεία από την επαρχία, δηλαδή, και εξαιρετικά διακριτικά μακιγιαρισμένος.
Ο τύπος κάθεται δίπλα μου, εγώ παθαίνω τη σχετική αμηχανία και χώνομαι ακόμα πιο βαθιά στο βιβλίο μου.
"Μήπως έχετε ώρα;" με ρωτάει μετά από λίγα λεπτά.
"Δυστυχώς όχι" απαντώ εγώ και βουτιά πάλι στο βιβλίο.
"Μήπως έχετε φωτιά", με ξαναρωτάει μετά από λίγο.
"Φυσικά", απαντώ εγώ, βγάζω τον αναπτήρα, του ανάβω το τσιγάρο και ακόμα πιο βαθιά βουτιά στο βιβλίο μου.
"Συγγνώμη, να σας κάνω μια ερώτηση", συνεχίζει αυτός. "Πώς σας φαίνομαι; Μου πάνε τα ρούχα;"
Κόκαλο εγώ, αρχίζω να ψελλίζω διάφορα, ξέρετε, εγώ δεν είμαι από δω, τι να σας πω, πολύ χαριτωμένα μου φαίνονται.
Κι έτσι ξεκίνησε η κουβέντα με τον Στεφάν, που ήταν πράγματι 31, καθηγητής του τέννις, και έλεγε oui συνοδεύοντάς το με ένα αχ, που εμένα τότε μου φάνηκε ιδιοτροπία αυτού του έτσι κι αλλιώς περίεργου προσώπου, και μου δημιουργούσε το άγχος κάθε φορά πως θα μου μείνει από ανακοπή στο παγκάκι του Κήπου του Λουξεμβούργου.
Κουβέντα στην κουβέντα, κάποια στιγμή εγώ τόλμησα να αναφέρω κάτι περί ομοφυλοφιλίας και ο Στεφάν εξανέστη. Όχι και να τον περάσω για ομοφυλόφιλο, αν είναι δυνατόν. Εκείνου του άρεσαν τα κορίτσια όπως ισχυρίστηκε, αλλά και το να ντύνεται γυναικεία, και πολύ θα ήθελε να γνωρίσει μια καλή κοπέλα (εννοείται πως δεν ήμουν εγώ αυτή, αλλά πού να το ήξερε) και να ζήσουν μαζί αγαπημένοι και ευτυχισμένοι. Και να ανταλλάσσετε τις φούστες σας, σκέφτηκα εγώ, αλλά δεν τόλμησα να το πω, γιατί σκέφτηκα πως στην κυριολεξία θα έμενε από ανακοπή στο παγκάκι μετά το περίφημο oui.
Όλα μια χαρά λοιπόν, ο Στεφάν μου μίλησε για τη ζωή του και τη δουλειά του, και μετά μου πρότεινε να κάνουμε έναν περίπατο στον Κήπο. Γίναμε όπως θα φαντάζεστε η ατραξιόν του Λουξεμβούργου. Εγώ με ενδυμασία περιπάτου, τουτέστιν παντελόνι και παπούτσι ίσιο και άνετο, ο Στεφάν με τη γόβα και την πλισέ μίνι φουστίτσα, δεν συναντήσαμε άνθρωπο που να μη γυρίσει να μας κοιτάξει, πράγμα που ανταποδίδαμε, γιατί κάθε φορά που διασταυρωνόμασταν με κάποιον, μόλις τον προσπερνούσαμε γυρίζαμε κι εμείς απότομα, τον πιάναμε στα πράσα να μας κοιτάζει σε κατάσταση πλήρους συγχύσεως και ξεκαρδιζόμασταν στα γέλια...
Στο τέλος του περιπάτου, ο Στεφάν μου την έπεσε, ήθελε να ξαναβρεθούμε, του άρεσα πάρα πολύ, μου είπε, και θα ήθελε να τα φτιάξουμε, και να ζήσουμε ευτυχισμένοι και αγαπημένοι (ανταλλάσσοντας φούστες, εννοείται πάντα). Εγώ προσπάθησα να τα αποφύγω πολύ ευγενικά όλα αυτά, έτσι κι αλλιώς εγώ βρισκόμουν τότε στο Παρίσι γιατί εκεί δούλευε ο τότε καλός μου, αυτό προσπάθησα να του εξηγήσω είναι η αιτία που δεν μπορώ να σου δώσω το τηλέφωνό μου και φυσικά δεν μπορώ να τα φτιάξω μαζί σου, τι να του πω, πως φοράω πολύ μικρό νούμερο φούστα και δεν θα μας βόλευε σε τίποτα η ανταλλαγή;
Τον θυμάμαι πότε πότε και γελάω σαν ένα από τα πιο παλαβά πράγματα που μου έχουν συμβεί στη ζωή, αν και σε εκείνο το ταξίδι στο Παρίσι, μου συνέβαιναν διάφορα αστεία, και είχα τρομερές επιτυχίες στους πρωινούς περιπάτους, όσο ο τότε καλός μου εργαζόταν, επιτυχίες που δεν εκμεταλλεύτηκα, εννοείται, και που αν καμιά φορά στερέψω στ' αλήθεια από ιστορίες ίσως αναγκαστώ να τις βγάλω κι αυτές από το συρτάρι.
Μετά ανακάλυψα πως αυτός ο παράξενος τρόπος να λέει κανείς oui δεν χαρακτηρίζει αποκλειστικά νεαρούς καθηγητές του τέννις που τους αρέσει να κυκλοφορούν τα απογεύματα με γόβες και πουά πλισέ φούστα...

2006-07-24T00:28:00.000-03:00

Ανακαλύψεις στην μπλογκόσφαιρα...

Δεν προλαβαίνω να γράψω καθόλου τις τελευταίες μέρες, κυρίως γιατί όταν είμαι σπίτι προσπαθώ να τελειώσω αυτή την γ... μετάφραση, ή παρασύρομαι και χαζεύω διαβάζοντας τα ιστολόγια άλλων και γράφοντας διάφορα σχόλια σε Ιστοσυναντήσεις Ποιητικής Μετάφρασης και σε διάφορους μάγειρες που ξαφνικά αποφάσισαν να κερδίσουν με κάθε τρόπο τη Γυναίκα της ζωής τους ή απελπίστηκαν και το ρίξανε στους άντρες... Why not? Έχω ξεκινήσει να γράφω ένα ποστ που υποτίθεται πως πρόκειται να βγει μεγάλο, και ή δεν θα το σχολιάσει ουδείς ή θα ακούσω τα εξ αμάξης... Ευτυχώς, μία εκ των θυγατέρων της διαβόητης οικογενείας Βοργία, η Id, σε ένα από τα πρώτα σχόλια που μου έγραψε μου έδωσε την καλύτερη εξήγηση για την απουσία σχολίων: "ακόμη κ αν δεν βρίσκω τι να σχολιάσω γιατί με αφήνεις άφωνη! ". Καλή μου Id, ό,τι κι αν κάνω, όσα σάιτ με κάλτσες κι αν σου πασάρω, ποτέ δεν θα καταφέρω να σου ξεπληρώσω αυτή την υπέροχη αφοπλιστικά παρηγορητική φράση! Τέλος πάντων, προσπαθώ να μεταφράζω και να βολτάρω στο Μπουένος Άιρες, περιφέρομαι στο διαδίκτυο με διάφορα προσχήματα, και βασανίζω ένα ποστ (μια εντράδα, που λένε εδώ οι ισπανόφωνοι) και σήμερα θα γράψω δύο κουβέντες μόνο για κάποια ισπανόφωνα ιστολόγια που ανακάλυψα μόλις και πάλι δεν με αφήσανε να μεταφράσω και τα συστήνω ανεπιφύλακτα σε όποιον διαβάζει ισπανικά. Θα τα βρείτε όλα στην αριστερή στήλη με τα λίνκς αλλά και μέσα στο κείμενο.
Πρώτα το μπλογκ του Ντανιέλ Λινκ, συγγραφέα και καθηγητή Λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο. Δεν έχω δει πιο οργανωμένη δουλειά σε μπλογκ, εντάξει δεν είμαι και κανένας ειδικός, αλλά με εντυπωσίασε πάρα πολύ, πολλά θέματα, πολύ ενδιαφέρουσες εντράδες, γράφει κάθε μέρα... Όπως μου έλεγε το απόγευμα μια κοινή φίλη (δική μου και του Ντανιέλ Λινκ, εννοώ), σε κάποια φάση βρέθηκε για ένα χρόνο χωρίς πολλή δουλειά, με την υποτροφία Γκούγκενχάιμ κι ένα μισθό από κάποια εφημερίδα, στην οποία είχε όμως σταματήσει να δουλεύει, και έτσι ξεκίνησε αυτό το μπλογκ. Τρομερό! Ευχαριστήθηκα πολύ την εντράδα με τον τίτλο Χόφμανσταλ, όπου έχει ένα απόσπασμα από το κείμενο του Χόφμανσταλ "Επιστολή του Λόρδου Τσάντος" υποστηρίζοντας ότι ο γερμανός συγγραφέας ήταν ο πρώτος που συνέλαβε την ιδέα των ιστολογίων στις αρχές του 20ού αιώνα. Εγώ προσφάτως μετέφρασα την εν λόγω επιστολή, η οποία και δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος της "Ποίησης", και είναι ένα από τα πράγματα που με κάνουν να νιώθω περισσότερο περήφανη στη ζωή μου... Είναι ένα υπέροχο κείμενο, το οποίο το ερωτεύτηκα τόσο πολύ, ώστε να ξεπεράσω το φράγμα της γλώσσας και του πολιτισμού που μας χώριζε και να το μεταφράσω, αν και το πρωτότυπο είναι όπως θα φαντάζεστε στα γερμανικά... Έτσι λοιπόν, εγώ και ο Χόφμανσταλ γίναμε για ένα διάστημα ένα ζευγάρι από αυτά που επικοινωνούν σε ουδέτερο γλωσσικά έδαφος, στα γαλλικά και στα ισπανικά εν προκειμένω... Αλλά η σχέση προχώρησε μια χαρά κι εγώ νομίζω πως δεν θα πρέπει να έχει παράπονα από μένα ο αγαπημένος Αυστριακός (το χρώμα για να θυμάμαι το λάθος, βλ. σχόλια!). Αναρωτιέμαι τώρα: ας πούμε ότι ένας Ολλανδός και μια Κινέζα συναντιούνται σε ένα μπαράκι στο Παρίσι, ερωτεύονται ο ένας τον άλλον και ξεκινούν μια παθιασμένη σχέση επικοινωνώντας προφανώς στα γαλλικά... Η ερώτηση είναι σε τι γλώσσα μιλά ή τέλος πάντων αναφωνεί ο καθένας στις πιο προσωπικές τους στιγμές;
Τέλος πάντων, το μπλογκ του Ντανιέλ Λινκ είναι ένα από αυτά που αξίζει τον κόπο να επισκεφθεί όποιος από εσάς διαβάζει ισπανικά. Το ίδιο και το "ινδικό χοιρίδιο" του Ολιβέιρο Κοέλο, που είναι ένας από τους πολλά υποσχόμενους νέους αργεντίνους συγγραφείς.
Η καλύτερη όμως των ανακαλύψεων ήταν η πολυσχιδής, πεσσοϊκή σχεδόν, προσωπικότητα του Ερνάν Κασιάρι, ο οποίος πειραματίζεται πολλαπλώς με τη λογοτεχνία των ιστολογίων... Από το ημερολόγιο της μέλλουσας βασίλισσας της Ισπανίας μέχρι το Ιστολόγιο μιας χοντρής γυναίκας και του μέντιουμ Χουάν Δάμασο, αλλά και τα δύο κανονικά ιστολόγιά του, όλα αξίζουν τον κόπο να τους ρίξει μια ματιά κανείς. Και υπάρχουν πολλές πιθανότητες να κολλήσει... Το μπλογκ του μέντιουμ είναι ένα από τα πιο διάσημα και με τους περισσότερους επισκέπτες στον ισπανόφωνο κόσμο, όπου ενίοτε τα σχόλια σε μια εντράδα (όπως καταλαβαίνετε, καθιερώνω τη λέξη εντράδα αντί του ποστ) ξεπερνούν τα δύο χιλιάδες. Αγαπημένη μου Id, δεν έχουν, βλέπετε, όλοι την ικανότητα να αφήνουν τους αναγνώστες τους άφωνους... Τον συμπονώ...
Όμως δεν θα σας γράψω περισσότερα, υπόσχομαι να τελειώσω την εντράδα με την οποία παλεύω το συντομότερο, θέλω να γράψω κάτι για την Ιστοσυνάντηση Ποιητικής Μετάφρασης που λαμβάνει χώρα αυτό το διάστημα κάπου εδώ κοντά μας... Επίσης μέχρι την Πέμπτη πρέπει να τελειώσω τη μετάφραση, το κείμενο για τη Γυναίκα της ζωής μου, και το βράδυ να πάρω το λεωφορείο και να ταξιδέψω 36 ώρες για να φτάσω στο Σάο Πάολο...
ΥΓ. Παρατηρώ ότι η λέξη "μπλογκ" έχει πληθυντικό αριθμό "τα ιστολόγια", είναι που δυσκολεύομαι και να το βάλω και να μην το βάλω το τελικά σίγμα, οπότε...

2006-07-18T00:17:00.000-03:00

La mujer de mi vida

La mujer de mi vida, ελληνιστί Η γυναίκα της ζωής μου, είναι το όνομα ενός περιοδικού το οποίο ερωτεύτηκα από την πρώτη βδομάδα που είμαι εδώ στην Αργεντινή, από την πρώτη φορά που το είδα. Είναι ένα περιοδικό για τη λογοτεχνία, την τέχνη και την ψυχανάλυση, με ιδιαίτερη αισθητική, χιούμορ, πολλά ανέκδοτα κείμενα νέων και λιγότερο νέων συγγραφέων. Πολύ ζωντανό. Η πρώτη εικόνα, μόλις από πάνω, είναι το τελευταίο του εξώφυλλο, που είχε θέμα "Αφεντικά". Αμέσως παρακάτω ένα σχετικά πρόσφατο τεύχος με τίτλο "Μου έχει ξανασυμβεί". Για μερικά τεύχη και ίσως να το ξανακάνουν, τα παιδιά της "Γυναίκας της ζωής μου" έβαζαν στη θέση του τίτλου το θέμα του συγκεκριμένου τεύχους, όπως σ' αυτό.

Ερωτεύτηκα το περιοδικό λοιπόν, αλλά δεν είχα κανέναν τρόπο να επικοινωνήσω με αυτούς που το έβγαζαν ή μάλλον δεν σκέφτηκα να τους στείλω ένα μέιλ και να τους το πω. "Γεια, είμαι ερωτευμένη με τη Γυναίκα της ζωής μου". Ταυτοχρόνως όμως, μεταξύ των βιβλίων που μας χάρισαν, υπήρχε κι ένα βιβλίο, όχι λογοτεχνικό, που μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον και είχε τίτλο El reino de las mujeres (Το βασίλειο των γυναικών). Δεν ξέρω αν έχει τύχει να διαβάσετε ποτέ γι' αυτή την κοινωνία που βρίσκεται στα σύνορα μεταξύ Κίνας και Θιβέτ στην οποία κάνουν κουμάντο, ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό, οι γυναίκες. Εγώ πρέπει να έχω διαβάσει ένα σχετικό άρθρο σε ένα περιοδικό τύπου Marie-Claire πριν από περισσότερα από δέκα χρόνια και το θυμάμαι ακόμα πολύ έντονα, γιατί έχει τρομερό ενδιαφέρον η οργάνωση της κοινωνίας. Αρχηγός της οικογένειας είναι λοιπόν η γιαγιά, και ακολουθούν οι υπόλοιπες γυναίκες κατά σειρά ηλικίας. Γάμος δεν υπάρχει, σε κάθε σπίτι ζουν όλες αυτές οι γυναίκες με τα παιδιά τους και τους αδελφούς τους, οι άντρες είναι γενικά ολίγον χαραμοφάηδες. Οι σεξουαλικές σχέσεις είναι ελεύθερες και διαρκούν όσο διαρκεί ο έρωτας ή η επιθυμία μεταξύ των συμπαικτών, δεν συνδέονται με κανέναν τρόπο με τη δημιουργία οικογένειας. Κανείς δηλαδή δεν φαντάζεται ότι ένας εραστής ή μια ερωμένη μπορεί να αποτελέσει με οποιοδήποτε τρόπο την οικογένειά του. Το βιβλίο το έχει γράψει ο Ricardo Coler. O Ricardo είναι γιατρός, ταξιδεύει συχνά στην Ασία και έχει ένα κόλλημα με τις μητριαρχικές κοινωνίες και... είναι ο διευθυντής του περιοδικού Η Γυναίκα της ζωής μου, διόλου περίεργο αν το συνδυάσει κανείς. Τώρα γράφει ένα δεύτερο βιβλίο με θέμα τη λατρεία της Ζωντανής θεάς, ένα έθιμο μιας κοινωνίας επίσης στο Θιβέτ, αν θυμάμαι καλά, όπου διαλέγουν ένα κοριτσάκι και για δέκα χρόνια περίπου, μέχρι να του έρθει περίοδος, αυτό ζει σαν να ήταν μια ζωντανή θεά, με ιερείς, πιστούς, προσφορές. Μόλις πρωτοαδιαθετήσει, ή λίγο πριν, χάνει τον τίτλο του, και γίνεται μια πρώην θεά. Το Βασίλειο των γυναικών μού άρεσε πολύ, ψάχνω να βρω εκδότη να το βγάλει στα ελληνικά, και έτσι γνώρισα τον Ρικάρντο, ο οποίος μου έστειλε υλικό για το βιβλίο, καθώς και κάτι τρομερές φωτογραφίες που δυστυχώς δεν μπόρεσα να ανεβάσω στο μπλογκ (μπορείτε όμως να δείτε κάποιες εδώ) και, μια και του εξομολογήθηκα τον έρωτά μου για τη Γυναίκα..., μού έστελε και καμιά δεκαριά παλιά τεύχη του περιοδικού. Τελικά, βρήκα μια φωτογραφία του Ρικάρντο σε μια σελίδα με μια συνέντευξή του και υποθέτω ότι δεν θα τον πειράξει να την βάλω κι εδώ, γιατί τη βρίσκω καταπληκτική.

Επιστροφή, στο περιοδικό όμως. Το ακριβώς αποπάνω εξώφυλλο είναι από το τεύχος με τον τίτλο "Φθόνος" και αυτό που ακολουθεί είναι το "Δίνε του", "Πάρε δρόμο". Είναι το αγαπημένο μου ανάγνωσμα το βράδυ, ξημέρωμα δηλαδή, όταν πέφτω στο κρεβάτι και διαβάζω καμιά ιστορία μέχρι να αποκοιμηθώ επιτέλους. Υπάρχει τεύχος με τον τίτλο "Κρεβάτι", "Σάρκα" (αυτή θα τη φορτώσω οπωσδήποτε, είναι σούπερ), "Άρρωστοι από υγεία", "Πολιτικώς ορθοί", "Γελοίο", "Είναι αργά πια", "Εμμονές", "Τίποτα" (αυτό με ένα απολύτως άσπρο εξώφυλλο όπου είναι γραμμένη με αχνά γράμματα η λέξη "Nada").

Υπάρχουν κάποιες σταθερές σελίδες, με τίτλους όπως "Σου διηγούμαι την ανάλυσή μου", "Το υποσυνείδητο", "Ο εκλεκτός" (αυτό έχει ένα ανέκδοτο διήγημα και δέχονται συμμετοχές). Πολλές συμμετοχές συγγραφέων, κείμενα κοινωνικά, πολιτικά, ψυχαναλυτικά. Με δυο λόγια, το περιοδικό είναι κούκλα, έχει πλάκα, ωραία κείμενα. Ο δε έρωτάς μου για τη Γυναίκα της ζωής μου έδωσε καρπούς, με καλέσανε την προηγούμενη βδομάδα στη συνάντηση της συντακτικής επιτροπής κι έτσι γνώρισα, εκτός του Ρικάρντο, και τους υπόλοιπους βασικούς συνεργάτες, τον Σέρχιο, την Εουχένια, την Αμάλια, τη Λάουρα, την Καρολίνα. Και όταν λέμε καρπούς, όπως καταλαβαίνετε, υπάρχει και εγκυμοσύνη... Διότι συμφώνησα, δεσμεύτηκα μάλλον, σε μια στιγμή τρέλας, να τους γράψω ένα κείμενο για το τεύχος του Σεπτεμβρίου και για τη στήλη "Σου διηγούμαι την ανάλυσή μου"... Κάτι σαν ένα διηγηματάκι, περίπου, με θέμα την ανάλυσή μου. Οπότε τώρα, εγκυμονώ το περίφημο κείμενο, που θα το γράψω πρώτα ελληνικά και μετά θα το μεταφράσω και ο Ρικάρντο θα έχει την καλοσύνη να μου το διορθώσει. Όμως οι αναγνώστες αυτού του μπλογκ, θα έχουν την αποκλειστική τύχη, να διαβάσουν αυτό το κείμενο σε προδημοσίευση και μάλλον σε καλύτερη εκδοχή από αυτή που θα διαβάσουν οι Αργεντίνοι.
Επίσης, το περιοδικό διαθέτει και μπλογκ, στο οποίο γράφουν οι αναγνώστες, στέλνουν δηλαδή κάθε είδους κείμενα και τα παιδιά βάζουν ένα κάθε μέρα. Η επιλογή δεν είναι εύκολη, γιατί τα κείμενα σπάνια είναι της προκοπής, αλλά τι να κάνει κανείς. Πάντως, μπείτε στο σάιτ και ρίξτε μια ματιά, έχει ενδιαφέρον, και όποιος μπορεί να διαβάσει ισπανικά, ακόμα καλύτερα.

Αυτό είναι το πιο εικονογραφημένο ποστ μου, αλλά νομίζω πως είναι τόσο όμορφες όλες αυτές οι εικόνες...

Αυτά για τη γυναίκα της ζωής μου...

2006-07-17T03:44:00.000-03:00

Διάφορα ή πηγαίνοντας από δω κι από κει…

Έχω καταλήξει να κάνω εδώ πέρα αποκλειστικά γαστριμαργικό και πολιτιστικό τουρισμό, πολιτιστικό του τύπου εκδηλώσεις-παρουσιάσεις βιβλίων, άντε και κανένα θέατρο. Δουλεύω κιόλας κι έχω αγχωθεί να παραδώσω τη μετάφραση, χαζεύω και με τις ώρες στο ίντερνετ και στα μπλογκ. Γιατί, ιδού τι έπαθα… Εγώ για μια φορά στη ζωή μου ανακάλυψα το πνεύμα της οικονομίας (του χρόνου μόνον, του χρήματος είναι κάτι για το οποίο μάλλον δεν έχω ελπίδες, και ο χρόνος πολύς μου έπεσε, και το έριξα πάλι στη σπατάλη) και είπα όταν έφευγα από την Αθήνα «λοιπόν παιδιά για να μη γράφω στον καθένα σας από ένα τεράστιο μέιλ κάθε τρεις και λίγο να του λέω τα νέα μου, θα φτιάξω ένα μπλογκ και θα μπορείτε όλοι να βλέπετε πώς περνάω, και απλώς θα σας γράφω τις υποσημειώσεις, αυτά που θέλω να πω στον καθένα χωριστά»… Έτσι λοιπόν, έφτιαξα αυτό το έρημο μπλογκ, για να το διαβάζουν λέει οι φίλοι μου και να μαθαίνουν τα νέα μου… όμως, οι φίλοι μου λένε βέβαια ότι το διαβάζουν, αλλά επειδή μάλλον είναι ασυνήθιστοι σ’ αυτά, ούτε σχολιάζουν, ούτε καν, πλην σπανίων εξαιρέσεων, μου στέλνουν ένα μέιλ να μου πουν δυο κουβέντες και τα δικά τους νέα… Από την άλλη βρέθηκα ξαφνικά να επικοινωνώ με κάποιους αγνώστους που είδαν και σχολίασαν αυτά που έγραφα, μετά αυτοί οι άγνωστοι έγιναν γνωστοί, γιατί επισκέφθηκα τα δικά τους μπλογκ και διάβασα τα δικά τους κείμενα, κι αυτοί με έστειλαν σε άλλους ανθρώπους και σε άλλα κείμενα. Και βρέθηκα να σέρνομαι ξενύχτισσα από χωρίου εις χωρίον και τα λοιπά…
Λοιπόν, εκτός από το χρόνο που είμαι κολλημένη στον υπολογιστή, ιδού τι κάνω εδώ… τουτέστιν συνοπτική αφήγηση των τελευταίων ημερών…
Λοιπόν, πρώτα πήγα σε μια εκδήλωση της ελληνικής πρεσβείας, όπου με είχε καλέσει, κατά έναν τρόπο, μια ελληνίδα που γνώρισα προ ημερών, εξέχον μέλος της κοινότητάς μας εδώ και πρέσβειρα του ελληνισμού στην Αργεντινή, μια πολύ συμπαθητική κυρία που μιλάει κάτι γλυκύτατα ελληνικά, απόλυτη μετάφραση των ισπανικών, την ακούω και πεθαίνω. Όταν λέω δε το όνομά της στους φίλους μου τους Αργεντίνους, πεθαίνουν εκείνοι, διότι η οικογένεια Γεωργάλος (εδώ έτσι το λένε ή μάλλον Χεωρχάλος, αλλά πραγματικά αγνοώ πώς μπορεί να τονίζεται στα ελληνικά) διαθέτει βιομηχανία που παρασκευάζει διάφορα γκοφρετοειδή και άλλα τέτοια γλυκά και ζαχαρωτά, μεταξύ των οποίων και το λεγόμενο Mantecol, που δεν το έχω δοκιμάσει, αλλά όλοι εδώ το ακούνε και τους τρέχουν τα σάλια, αν και πρέπει να πρόκειται για κάτι παιδικό, όλοι το έτρωγαν όταν ήταν μικροί, και το οποίο πρέπει να μοιάζει με κάποιον ελληνικό χαλβά. Λοιπόν, είναι βλακεία, αύριο θα πάω να αγοράσω ένα μαντεκόλ και θα μάθω επιτέλους περί τίνος πρόκειται, πάντως εδώ είναι πασίγνωστο.
Επιστροφή στην εκδήλωση, με κάλεσε λοιπόν η κυρία Γεωργάλος, η οποία αφού τη χαιρέτησα στην είσοδο, εξαφανίστηκε, και εγώ έμεινα με καμιά τριανταριά σαρανταριά ανθρώπους που ο μέσος όρος ηλικίας τους δεν πρέπει να έπεφτε πολύ κάτω από τα ογδόντα. Τίτλος της ομιλίας el trasplante musical en America, και αν δεν έβαζε ο συνομήλικος των υπολοίπων ομιλητής πού και πού καμιά θαρθουέλα και διάφορες άλλες τέτοιες μουσικές, θα είχα κόψει τη φλέβα… Αν και είχε πολύ ενδιαφέρον η παρατήρηση των γύρω μου, κυρίως διάφορες πλισέ κυρίες, πολύ περιποιημένες, βαμμένο ξανθό μαλλί, κόκκινο κραγιόν, κομψό ντύσιμο…
Την επομένη όμως πήγα σε εκδήλωση σοβαρή και πέρασα υπέροχα. Ο Σίλβιο, που με φιλοξένησε στο σπίτι του στην Κόρδοβα, παρουσίαζε ένα βιβλίο εδώ στο Μπουένος Άιρες την Πέμπτη, κι έτσι πήγα στο espacio prometeo, που είναι ένα βιβλιοπωλείο και ολίγον γκαλερί, για την παρουσίαση… Ολίγον γκαλερί λέω, αλλά είχε μια έκθεση φωτογραφίας με θέμα «η ποιητική του χώρου, φόρος τιμής στον Γκαστόν Μπασλάρ» και είδα μια φωτογραφία υπέροχη, έμεινα ξερή, την ερωτεύτηκα, μέχρι που σκέφτομαι να ξαναπάω και να ρωτήσω πόσο κάνει, να την αγοράσω να τελειώνουμε… ήταν μια πισίνα, αλλά όλα τα στοιχεία έφτιαχναν μια τρομερή γεωμετρία, κι ένας άνθρωπος έτοιμος να βουτήξει… Δεν περιγράφεται όμως, εγώ ήλπιζα ότι θα το έβρισκα στο σάιτ τους και θα το έβαζα εδώ, ένα ποστ ολόκληρο μόνο του, αλλά φευ, δεν το βρήκα…
Επιστροφή στην παρουσίαση όμως, το πρώτο πολύ όμορφο πράγμα ήταν ότι συνάντησα πέντε έξι γνωστούς ανθρώπους, γνωστούς ο καθένας από άλλη πλευρά, και αυτό ήταν πολύ ωραίο, ξαφνικά αισθάνθηκα ότι είμαι εδώ στ’ αλήθεια, ξέρω κόσμο και τα λοιπά… Μετά γνώρισα ένα συγγραφέα βιβλία του οποίου έψαχνα εδώ και καιρό και δεν έβρισκα και χάρηκα πολύ… μιλήσαμε αρκετά και ανταλλάξαμε διευθύνσεις ηλεκτρονικές και συμβατικές… περιμένω να μου στείλει τα βιβλία του και ανυπομονώ να τον διαβάσω γιατί έχω ένα προαίσθημα ότι θα μου αρέσει… Και μετά πήγα για φαγητό με τον Σίλβιο, τη Σεσίλια και τις τρεις μικρές, οι οποίες με έχουν κατααγαπήσει, ξέρω κι εγώ γιατί… Από την άλλη, λέω ότι όταν αρχίσεις να μιλάς σε μια ξένη γλώσσα στα παιδιά, και μετά στα σκυλιά και στα γατιά, τότε έχεις απολύτως εγκλιματιστεί… εγώ είμαι ακόμη στα παιδιά, στα σκυλιά και στα γατιά μιλάω ελληνικά… επειδή δεν μπορούν να διαμαρτυρηθούν, υποθέτω… Όταν με γύρισαν σπίτι, η πιο μικρή, η πεντάχρονη Ανχελίνα ή Πούπι με αγκάλιασε τόσο σφιχτά για να με αποχαιρετήσει που κόντεψα να βάλω τα κλάματα, με συγκίνησε το παλιοκόριτσο…
Την Παρασκευή πήγα στην εβδομαδιαία συνάντηση της συντακτικής επιτροπής της Γυναίκας της ζωής μου, που είναι ένα πολύ όμορφο περιοδικό λογοτεχνίας, τεχνών και ψυχανάλυσης, στο οποίο υπόσχομαι ότι θα αφιερώσω ένα ειδικό ποστ αύριο, οπωσδήποτε… Μετά, γύρισα σπίτι, αγόρασα μια πίτσα και την έφαγα χαζεύοντας τηλεόραση… και μετά ξενύχτησα μέχρι τις εννιάμιση το πρωί… Γενικά, δεν κοιμάμαι εδώ, δεν με πολυπειράζει αυτό, αν και κάποιες μέρες είμαι τελείως πτώμα, αλλά έχω μια παράξενη ένταση, θετική, κάτι που έχει να κάνει με όλα αυτά τα καινούργια πράγματα που βλέπω εδώ, και δεν με πιάνει ύπνος παρά τα ξημερώματα…
Χτες πήγα το απόγευμα στα γενέθλια της φίλης μου της Ιρένε, που μας είχε καλέσει διάφορες φίλες της σε ένα ζαχαροπλαστείο και είχε πλάκα, αν και οι ηλικιωμένες κυρίες μιλούσαν πολύ για αρθριτικά, μασάζ και διάφορες άλλες αναστυλώσεις, και μετά πήγα σε ένα τραπέζι με κάποιους φίλους (Αρτούρο, Τσικίτα, Σίλβιο, Σεσίλια και μικρές) σε ένα ζευγάρι, που η κοπέλα έχει έναν μικρό εκδοτικό οίκο και ο άντρας της είναι μουσικός κι έβγαλε πρόσφατα ένα ροκ σιντί… Μένουν σε ένα πολύ παράξενο σπίτι, αρχιτεκτονικά εννοώ, κάπως αλλιώς ήταν πριν και έχει αναδιαμορφωθεί, αλλά πολύ όμορφα… Το μενού είχε διάφορα ανατολίτικα, από χούμους και παστουρμά, ντοματοσαλάτα και ελιές, μέχρι κάτι αραβικές πίτες με κιμά, όλα πολύ νόστιμα… Αλλά γενικά με κουράζει τρομερά να είμαι σε μια συντροφιά που να μιλάνε όλοι ταυτοχρόνως, δεν ξέρω πού να στρέψω την προσοχή μου και ζαλίζομαι, ήμουν και ψόφια από την αϋπνία, κι έτσι κάποια στιγμή κατέληξα στο υπνοδωμάτιο των αμφιτρυώνων και κοιμήθηκα μέχρι που με ξύπνησαν για να φύγουμε…
Σήμερα δούλευα και χάζευα στο ίντερνετ όλη μέρα και μετά πήγα με τον Θανάση, που είναι Έλληνας και ζει εδώ έξι χρόνια δουλεύοντας στο ελληνικό νηπιαγωγείο, και έναν φίλο του Ιταλό σε μια τρομερή πιτσαρία… Ακόμη και ο Ιταλός είχε πέσει ξερός από τις καταπληκτικές πίτσες... Το λέω εγώ, γαστριμαργικό τουρισμό κάνω… Τέλος πάντων, τρομερές πίτσες a la parilla, δηλαδή στα κάρβουνα, πολύ νόστιμες και πολύ ελαφριές, και κάτι πολύ ωραία σοκολατένια γλυκά μετά… και στη συνέχεια πέρασα μια βόλτα από το μπαρ της γειτονιάς μου, που είναι και ένα από τα πιο χάι του Μπουένος Άιρες, λέγεται El gran Danzón, danzón είναι ένας κουβανέζικος χορός, και σήμερα ανακάλυψα ότι κάνει καταπληκτικές μαργαρίτες, γιατί μέχρι τώρα έπινα τζιν τόνικ… αλλά η μαργαρίτα ήταν τέλεια και λέω να αρχίσω να δοκιμάζω τα κοκτέιλ του… (Στη σελίδα του μπορείτε να βρείτε ακόμη και το μενού και τα γλυκά του... και το καλύτερό του πρέπει να είναι τα κρασιά, έχει απίστευτα κρασιά, κάποια και πάρα πολύ ακριβά, αλλά δεν έχω δοκιμάσει, πάντα πηγαίνω αργά για ένα τελευταίο ποτό...)
Και μετά από όλα αυτά σπίτι, και πάλι χάζεμα στον υπολογιστή, και είναι πια περασμένες τρεις και μέχρι να το φτιάξω αυτό θα πάει τέσσερις… Και πάλι θα ξενυχτήσω απόψε, αλλά δεν πειράζει…
Από αυτά που διάβαζα σήμερα στα μπλογκ αντέγραψα μια φράση από τον Πεισίστρατο του Χειμωνά, και σας τη βάζω εδώ γιατί κάτι μου λέει, σαν θραύσμα μιας κουβέντας που γίνεται και δεν γίνεται: «Είσαι ένα αστείο πράγμα Πεισίστρατε. Έχεις μερικές βαρύγδουπες λέξεις και τις βροντάς κάθε τόσο, τι υλισμός της πεντάρας, κι εσύ πιστεύεις πως στρώνεις βαθυστόχαστες σκέψεις, περιμένεις κάθε σου έκφραση και κίνηση να προξενήσει συνταρακτική εντύπωση, να μας γεμίσει ερωτηματικά για τον λαβυρινθικό σου χαρακτήρα, φαντάζεσαι πως περπατάς με υπόκρουση βαγκνερική». Και στις ελληνικές εφημερίδες που διάβασα το Σαββατοκύριακο βρήκα διάφορες άλλες φράσεις, αυτές απερίγραπτες, ακατανόητες, τις οποίες σας μεταφέρω επίσης, μήπως και κανείς καταλάβει περί τίνος πρόκειται: «Κάτι με γυροφέρνει εδώ και πάρα πολύ καιρό. Θα πω μονάχα κάποιες λέξεις-κλειδιά. Υιοθεσία, παιδάκι και Ισλάμ. Δεν είμαστε, όπως βλέπετε, ευγνώμονες μόνο στην αρρώστια. Είμαστε ευγνώμονες και στη λογοτεχνία». Αυτό το παιδάκι ομολογώ πως με σκοτώνει, τι θα πει λέξεις-κλειδιά εν προκειμένω; Και αυτή η σε τέλεια ελληνικά διατυπωμένη ερώτηση της δημοσιογράφου: «Με την αρρώστια είχε κανείς πιο ευαίσθητες προσλαμβάνουσες;» Διάβασα όμως κι ένα τέλειο κείμενο που γέλασα πολύ και σας το συνιστώ, σε όσους δεν το διάβασαν τουλάχιστον… εδώ κι εδώ…
Κατά τα άλλα, κάτι μου το έλεγε εμένα από την αρχή να μην τα εμπιστευτώ τα 7/8, τις γνωστές κάλτσες για τις οποίες έχω μιλήσει και παλαιότερα, και όχι το μουσικό μέτρο... Κατ' αρχάς, διότι στο δικό μου ποδι, ήταν δεν ήταν έξι τα όγδοα... Και προχτές την πάτησα κανονικά, άρχισα να νιώθω την κάλτσα να χαλαρώνει επικίνδυνα και τον κίνδυνο τα λειψά επτά ή έξι όγδοα να κατρακυλήσουν και να μεταμορφωθούν σε ένα και μοναδικό όγδοο και μάλιστα τσαλακωμένο γύρω από τον αστράγαλό μου, αυτόν τον κίνδυνο λοιπόν, να με απειλεί πολύ σοβαρά... Κι αφού πέρασα κανένα μισάωρο σταματώντας κάθε τρεις και λίγο και με όση κομψότητα μου είχε απομείνει τραβώντας την κάλτσα διακριτικά προς τα πάνω, πριν κατρακυλήσει κάτω από το γόνατο, στο τέλος αναγκάστηκα να μπω τρέχοντας σε σχετικό κατάστημα και να αγοράσω νέο σιντί, θέλω να πω νέο ζευγάρι κάλτσες, που πρέπει να ομολογήσω είναι πιο 7/8 από τις προηγούμενες και φαίνονται να στέκονται καλύτερα στο ύψος τους, και ελπίζω να μην ξαναβρεθώ στην ίδια δυσάρεστη θέση...
Αχ, λοιπόν, μετά από αυτό το απολύτως χύμα ποστ, χωρίς σειρά και πρόγραμμα, φαντάζομαι ότι δεν περιμένει κανείς να αναζητήσω φωτογραφίες για να το στολίσω κιόλας... Παρηγορηθείτε με τα λινκς σε Ελευθεροτυπία και Gran Danzón... Δεν αντέχω άλλο τρέχω για ύπνο...

Ενημέρωση: Τελικά, θυσιάστηκα και σε βάρος της γραμμής μου έφαγα μια ολόκληρη γκοφρέτα Μαντεκόλ, προκειμένου να σας ενημερώσω σχετικά με το πώς προκόβουν και πλουτίζουν οι συμπατριώτες μας εδώ στη μακρινή Αργεντινή. Είναι μεγάλη η άτιμη, αλλά νόστιμη, κατάλαβα γιατί όλοι τη θυμούνται και τους τρέχουν τα σάλια... Λοιπόν, το εσωτερικό είναι σαφώς επηρεασμένο από το χαλβά του μπακάλη, λίγο διαφορετικό στην υφή, η εκδοχή που έφαγα εγώ ήταν με μέλι και αμύγδαλα, έχουν και μία με γεύση καπουτσίνο, αλλά ο νεωτερισμός μού φαίνεται παρακινδυνευμένος. Το εξωτερικό είναι σοκολάτα, ελαφρώς πικρίζουσα. Μπροστά στο Μαντεκόλ, σοκοφρέτες και άλλες βλακείες που τρώγαμε εμείς παιδιά δεν έχουν καμία τύχη. Προτείνω λοιπόν να οργανωθούμε και να απαιτήσουμε την εισαγωγή του Μαντεκόλ στην πατρίδα. Τα παιδιά μας πρέπει να μεγαλώσουν με Μαντεκόλ! Πήρα και κάτι σοκολατάκια της βιομηχανίας Χεωρχάλος, με γέμιση dulce de leche. Αυτά ήταν απλώς συμπαθητικά... αλλά το Μαντεκόλ...

2006-07-15T05:37:00.000-03:00

Η Χιονάτη στο Hotel Memory

Στην ψυχαναλυτική βιβλιογραφία η πρώτη αναφορά στο σύνδρομο της Χιονάτης απαντάται στη μελέτη του Γκούσταβ Καρλ Γιουνγκ Ο άνθρωπος και τα σύμβολά του, στο δεύτερο κείμενο του παραρτήματος, όπου ο Γιουνγκ αναφέρεται συνοπτικά σε γνωστούς λαϊκούς μύθους και παραμύθια και στις διαφορετικές ψυχικές συγκροτήσεις που περιγράφονται σε αυτά. Στο εν λόγω κεφάλαιο ο Γιουνγκ τοποθετεί τον τύπο της Χιονάτης στην κατηγορία των εξωστρεφών προσωπικοτήτων. Στη μελέτη του Έρευνες πάνω στις μικρές ομάδες, ο Γουίλφρεντ Μπίον, ψυχαναλυτής μεταξύ άλλων και του Μπέκετ, περιγράφει την πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση συνδρόμου της Χιονάτης· πρόκειται για την ασθενή που εμφανίζεται με το κωδικό όνομα Μάρτα Μπλαιρ και η οποία ανήκε σε μικρή οκταμελή θεραπευτική ομάδα. Στην ερμηνεία του συνδρόμου ο Μπίον χρησιμοποιεί τη θεωρία του μερικού αντικειμένου, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για καθήλωση του υποκειμένου στη φάση του μερικού αντικειμένου, κατακερματισμένου ωστόσο σε περισσότερα του ενός αντικείμενα. Στη μελέτη του Η έξοδος από το πένθος, υπέρβαση της απώλειας και επαναπροσδιορισμός του εγώ, ο Ζακόμπ-Λεβύ Μορένο, ιδρυτής της θεραπευτικής μεθόδου του ψυχοδράματος, υποστηρίζει ότι το σύνδρομο της Χιονάτης είναι αποτέλεσμα της απώθησης του πένθους για την απώλεια του μητρικού στήθους. Μυστικιστής ο ίδιος, συνδέει το εν λόγω σύνδρομο με τη λατρεία της μητρικής μορφής σε πολιτισμούς της Ινδίας και του Θιβέτ.
Στο βιβλίο του Τα οικογενειακά συμπλέγματα στη συγκρότηση του υποκειμένου, ο Ζακ Λακάν αρνείται την ύπαρξη του εν λόγω συνδρόμου, ενώ αντιθέτως αναφέρεται στο Σύνδρομο της μητριάς της Χιονάτης, υποκατηγορία της καθήλωσης στο στάδιο του καθρέφτη.

Το σύνδρομο της Χιονάτης, ωστόσο, εμφανίζεται σύμφωνα με τους υποστηρικτές του σε νεαρές γυναίκες μετεφηβικής περίπου ηλικίας, αν και συχνά έχουν παρατηρηθεί εμφανίσεις του σε πιο προχωρημένη ηλικία, καθώς και ενδιαφέρουσες περιπτώσεις καθήλωσης. Στους άνδρες εμφανίζεται σπάνια, σπανιότερα και από την υστερία, και όλοι οι ψυχαναλυτές συμφωνούν πως πρόκειται κατεξοχήν για σύνδρομο γένους θηλυκού.
Αποτελεί σημείο καμπής στη σχέση με τη μητέρα, κατά τη διάρκεια του οποίου το υποκείμενο βιώνει μια κατάσταση double bind (διπλού δεσμού) μεταξύ του πένθους του αναγκαστικού (επιτέλους!) απογαλακτισμού και της καχυποψίας απέναντι στη μητέρα, η οποία εκδηλώνεται μέσω του ανταγωνισμού με το μητρικό πρότυπο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, προηγείται άλλο περιστατικό απώλειας, το οποίο το υποκείμενο απωθεί.
Το σύνδρομο της Χιονάτης το πέρασα σε ηλικία περίπου 22 χρονών, είχα μόλις βγει από μια οδυνηρή περίοδο κατά την οποία με βασάνιζε το Σύνδρομο της Κοκκινοσκουφίτσας, τουτέστιν, μόλις με είχαν βγάλει επιτέλους από την κοιλιά του κακού λύκου, καθότι ελλείψει γιαγιάς με είχε καταπιεί αμάσητη. Το σύνδρομο της Χιονάτης ήταν επίσης η αιτία που έμαθα να μαγειρεύω, διότι μέχρι τότε επέστρεφα κάθε Κυριακή από τη Θήβα στην Αθήνα, κουβαλώντας το καλαθάκι που μου έδινε η μαμά μου. Όταν όμως κυριεύτηκα από το εν λόγω σύνδρομο, με κατέλαβε και τρελή επιθυμία να φροντίζω, ως Χιονάτη, τους επτά νάνους, δηλαδή διάφορους φίλους και φίλες μου, να τους καλώ στο σπίτι μου και να μαγειρεύω διάφορα περίεργα φαγητά. Εννοείται πως οι προσπάθειές μου δεν στέφονταν πάντοτε από τεράστια επιτυχία, έκανα όλα τα λάθη που κάνει μια εικοσάχρονη όταν θέλει να εντυπωσιάσει τους συνομηλίκους της και ορισμένα από τα φαγητά που έφτιαχνα τότε, τα θυμάμαι τώρα με ρίγη φρίκης. Το σύνδρομο της Χιονάτης χαρακτηρίζεται επίσης από σχεδόν απόλυτη έλλειψη σεξουαλικής δραστηριότητας (και μην αρχίσουν τα κακόγουστα αστεία περί νάνων, πείτε κάτι πιο πρωτότυπο), καθότι το υποκείμενο, δηλαδή εγώ τότε, δεν είχε καμία διάθεση να βρεθεί στην επόμενη σκοτεινή κοιλιά και απέφευγε κάθε τέτοιο ενδεχόμενο. Εννοείται πως ένα από τα δευτερεύοντα συμπτώματα του συνδρόμου της Χιονάτης είναι η αναμονή του πρίγκιπα που θα τη βοηθήσει να περάσει στο επόμενο στάδιο ωρίμανσης (λίγο παθητικό ακούγεται, αλλά ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο).
Προσφάτως λοιπόν, από διαδικτυακό ξενοδοχείο, στο οποίο κάνω από καιρού εις καιρόν μια στάση –την οποία, αν και σύντομη, δεν θα χαρακτήριζα ολιγόωρη ανάπαυση– μας ζητήθηκε να αφιερώσουμε σε κάποιον απ’ τους συγκατοίκους μας ένα ποίημα ή ένα τραγούδι, δικό μας ή μεταφρασμένο…
Εδώ στην ξενιτιά, χωρίς τη βιβλιοθήκη μου, λίγα πράγματα μπορούσα να σκεφτώ. Επιπλέον, η ανάγνωση ποιημάτων στο διαδίκτυο μου φαινόταν κάτι εξαιρετικά ψυχρό και σχεδόν κανένα από τα ποιήματα που διάβασα δεν μου γέννησε ιδιαίτερη επιθυμία να το μεταφράσω. Άσε που δεν είμαι και καμιά φανατική αναγνώστρια ποίησης, ελάχιστα ποιήματα μου αρέσουν και λίγοι ποιητές επίσης (αν και, αν σκεφτώ ολόκληρη την ιστορία της ποιητικής δημιουργίας, εντάξει, δεν μένουνε και λίγοι τελικά). Διάβασα τότε ένα κείμενο στο ιστολόγιο l’esprit de l’escalier (ομολογώ ότι λατρεύω αυτήν τη γαλλική έκφραση, ένα παραπάνω επειδή είναι απίστευτα δύσκολο να μεταφραστεί στα ελληνικά, κι αυτό δεν είναι επαγγελματική διαστροφή, ανήκει στην κοινή κατηγορία «σε ξετρελαίνει αυτό που δεν σου κάθεται») με τον τίτλο "Το κορίτσι που δεν αφήνω πίσω μου", ταυτίστηκα ομολογώ λιγάκι, αν και την έχω πια περάσει αυτή τη φάση, θυμήθηκα το Σύνδρομο της Χιονάτης των 22 μου χρόνων, θυμήθηκα ένα ποιηματάκι του Λεοπόλδο Μαρία Πανέρο, που είναι ένας από τους ποιητές που μου αρέσουν, και σκέφτηκα να της αφιερώσω το εν λόγω ποίημα, το οποίο βλέπετε εδώ. Παρ’ όλα αυτά, όχι πολύ ικανοποιημένη, συνέχισα να ψάχνω ποίημα.
Μετά, εντελώς τυχαία, ο Θεόφιλος έγραψε και μου έστειλε ένα κειμενάκι ως απάντηση σε μια προηγούμενη κουβέντα περί μικρομυθοπλασίας, που είναι αυτό εδώ:

«Έτσι κι αλλιώς δεν θα μου καθόταν. Κάποιος από όλους αυτούς πρέπει να ήταν ο γκόμενός της», σκέφτηκε και δεν την φίλησε, αποφεύγοντας να ενδώσει σε μια μικρή χρήσιμη διαστροφή: να φιλήσει μια νεκρή. Εξαιτίας της ατολμίας του, έχασε τη γυναίκα της ζωής του, αλλά από την άλλη γλίτωσε από μια γκόμενα τόσο ξενέρωτη που μολονότι είχε μείνει για πολύ καιρό μόνη της δεν είχε τολμήσει να ενδώσει σε μια μικρή χρήσιμη διαστροφή: να πηδήξει έναν από τους εφτά νάνους.

Οι συμπτώσεις είναι για μένα ιερές, κι έτσι κρίθηκε η μοίρα της αφιέρωσης στο Hotel Memory, το ποίημα μεταφράστηκε και εγώ βρήκα μια ευκαιρία να σας μιλήσω για το Σύνδρομο της Χιονάτης, για το πώς άρχισα να μαγειρεύω και διάφορες άλλες τέτοιες ιστορίες.

2006-07-13T15:02:00.000-03:00

Το κόστος της ζωής

Το γεγονός ότι βρίσκομαι σε μια χώρα που τα πάντα είναι αρκετά φθηνά ώστε να αισθάνομαι τύψεις ενίοτε για την άνεση με την οποία κυκλοφορώ και ξοδεύω είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο μέχρι τώρα δεν έχω δώσει σχεδόν καμία πληροφορία περί του θέματος σε αυτό το μπλογκ. Όλα αυτά δεδομένου ότι η Αργεντινή έζησε πριν από πέντε περίπου χρόνια μια τρομερή κρίση, οι άνθρωποι έχασαν τις οικονομίες τους που είχαν στις τράπεζες και το νόμισμά τους υποτιμήθηκε τραγικά, με αποτέλεσμα την περίφημη εξέγερση που ίσως θυμάστε εικόνες από τα δελτία ειδήσεων και η οποία είναι γνωστή ως cacerolazo. Λοιπόν, ξεκινώντας, το πέσο, το νόμισμα της Αργεντινής, βρίσκεται σε μια αναλογία με το ευρώ περίπου τέσσερα προς ένα, ή για να είμαστε πιο ακριβείς, 3,70 ή 3,80 προς 1. Εδώ ακόμη θυμούνται την ένδοξη εποχή κατά την οποία η ισοδυναμία με το δολάριο ήταν ένα προς ένα, τώρα τρία προς ένα, και πολύ συχνά οι τιμές των ακριβών πραγμάτων δίνονται σε δολάρια, έτσι, για να μη σοκάρονται οι άνθρωποι. Αυτό συμβαίνει ας πούμε με τα σπίτια, τα αυτοκίνητα, ενίοτε και με τις τηλεοράσεις πλάσμα κτλ. Από μια παράξενη διαστροφή, παρατηρώ τις τιμές που είναι κολλημένες έξω από τα μεσιτικά γραφεία, και άρα μπορώ να πω πως με 130-150 χιλιάδες δολάρια μπορεί να αγοράσει κανείς ένα αξιοπρεπές σπίτι σε μια σχετικά καλή περιοχή. Στα πλάσματα θυμάμαι τις τιμές σε πέσος, που συνήθως πρέπει να κοιτάξεις καλύτερα το χαρτάκι για να τις βρεις, με 4000-12000 πέσος μπορείς να αγοράσεις ένα τέτοιο τέρας και να το βάλεις στο σαλόνι σου. Αυτοκίνητο δεν οδηγώ, τα ξεχωρίζω συνήθως αποκλειστικά με κριτήριο το χρώμα, και άρα δεν έχω ιδέα πόσα πρέπει να πληρώσει κανείς για να οδηγήσει ένα αξιοπρεπές γκρι μεταλλικό αυτοκινητάκι.
Το σπίτι στο οποίο μένω, που όμως δεν απευθύνεται σε ντόπιους άλλα σε τουρίστες, μου κοστίζει 600 δολάρια το μήνα, στα οποία συμπεριλαμβάνονται όλα τα έξοδα, φως, νερό, γκάζι, δημοτικά τέλη, κοινόχρηστα, απεριόριστες αστικές κλήσεις και καθαρίστρια μία φορά την εβδομάδα. Παρεμπιπτόντως, έχω μια απίθανη καθαρίστρια, που πάντα έρχεται όταν δεν την περιμένω, ποτέ δεν μου πλένει τα πιάτα, αλλά μου στρώνει το κρεβάτι, αδειάζει το καλαθάκι με τα σκουπίδια στο μπάνιο, πράγμα που μου προκαλεί μεγαλύτερη ντροπή από το να μου έπλενε τα πιάτα, αλλά καθώς είναι απρόβλεπτη ποτέ δεν καταφέρνω να το κάνω πριν έρθει. Επίσης επιμένει να αλλάζει θέση στα νεσεσέρ με τα καλλυντικά μου και να τα μεταφέρει από το μπάνιο στην ντουλάπα, πράγμα που εννοεί να κάνει παρ’ όλο που κάθε φορά τα ξαναβρίσκει στη θέση από την οποία τα έβγαλε.
Για να πλύνω τα σεντόνια και τα ασπρόρουχα γενικότερα πληρώνω 8 πέσος για κάθε πλύση, τα σιδερώνουν κιόλας, και για να καθαρίσω τα ρούχα μου περίπου 5-10 πέσος ανά τεμάχιο.
Πολλά πράγματα έχουν σε πέσος μια τιμή που στην Ελλάδα θα ήταν η ίδια αλλά σε ευρώ. Τα τσιγάρα μου, Gitanes blondes, τιμώνται εδώ 3,50 πέσος, ενώ τα Καρέλια μου (χρυσή κασετίνα) στην Αθήνα, 3,80 ευρώ. Σε ένα ταξί πληρώνεις το λιγότερο 5 πέσος για μια σχετικά μικρή διαδρομή, το εισιτήριο του λεωφορείου (colectivo, εδώ) κάνει 0,80 πέσος για μέσα στην πόλη και 1,25 για τα πιο μακρινά προάστια, ενώ το μετρό 0,70.
Μπορείς να φας ακόμα και με 15 πέσος, αλλά ένα αξιοπρεπές γεύμα δεν πέφτει κάτω από 20-25 πέσος, δηλαδή να φας ας πούμε μια ωραία μπριζολίτσα με σαλάτα και να πιεις ένα ποτήρι κρασί κι έναν καφέ. Πίτσες και ζυμαρικά είναι φθηνότερα. Με καμιά 80αριά πέσος τρως στο εστιατόριο του Χίλτον κι εγώ έφαγα χτες το βράδυ στο κάζουαλ εστιατόριο του ακριβότερου ξενοδοχείου του Μπουένος Άιρες, όπου με 200 πέσος, δηλαδή 52,5 ευρώ φάγαμε δύο άτομα, τα οποία μοιραστήκαμε ένα πρώτο πιάτο, ο καθένας από ένα κύριο, ήπιαμε ένα μπουκάλι εξαιρετικό κρασί, νερό και από έναν καφέ. Για το ξενοδοχείο Faena όμως θα πω περισσότερα σε επόμενο ποστ. Η ιστοσελίδα κατά τη γνώμη μου το αδικεί, το δείχνει λίγο βλάχικο. Πρέπει να πω πως η διακόσμηση είναι διά χειρός Φίλιπ Σταρκ, αν και ο καλλιτέχνης στη συγκεκριμένη φάση πρέπει να έπασχε από κάποια διαταραχή προσωπικότητας, μόνο ο τεράστιος διάδρομος θυμίζει Σταρκ, αν και δεν είδα το καμπαρέ και τους άλλους χώρους για πιο σπηντάτη διασκέδαση και έχω εικόνα βασικά από τα εστιατόρια, το μπαρ και το χώρο της πισίνας, η οποία είναι simply perfect. Δεν μοιάζει με ξενοδοχείο, στην ουσία δεν έχει καν ρεσεψιόν, από τη στιγμή που κλείνεις το δωμάτιό σου, έχεις έναν προσωπικό οδηγό (Experience manager, η απόλυτη φρίκη δεν είναι;) που αναλαμβάνει όλα όσα σε αφορούν, λειτουργώντας ως θαλαμηπόλος, ρεσεψιονίστ, θυρωρός, υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων (;) και προσωπικός σου βοηθός.
Δερμάτινα, τσάντες, παπούτσια και τα λοιπά υπάρχουν σε διάφορες τιμές αλλά μπορεί κανείς να βρει συμπαθητικά πράγματα αρκετά φτηνά. Τα παπούτσια για τάνγκο που αγόρασα έκαναν 160 πέσος και μια πανέμορφη τσάντα 240, αλλά χτες είδα μια άλλη, τρομερά παιχνιδιάρα που έκανε 70, και στο ίδιο μαγαζί αγόρασα μια γλυκύτατη φουστίτσα μόνο με 49. Τα μαθήματα τάνγκο ή γιόγκα κάνουν 10 πέσος το μάθημα, το σινεμά από 3,5 μέχρι 5, και για τον Βόυτσεκ πλήρωσα εισιτήριο 8 πέσος, επειδή ήταν Τετάρτη, ενώ για το Ποτέ δεν ήσουν τόσο αξιολάτρευτη, πλήρωσα 30, είχε και με είκοσι και με σαράντα, αλλά, είπαμε, αυτό ήταν στη δεύτερη σκηνή του Σεφερλή. Κουρέματα, χτενίσματα, μασάζ και άλλες αισθητικές περιποιήσεις κοστίζουν ενίοτε και φθηνότερα από ό,τι στην Ελλάδα, εννοώ σε σχέση με τον αριθμό σκέτο, δηλαδή ένα μασάζ μπορεί να κάνει 20 πέσος. Και τώρα που είπα μασάζ, να τι χρειάζομαι οπωσδήποτε τις επόμενες μέρες.
Αρκετά ακριβά αν και ελαφρώς φθηνότερα από ό,τι στην Ελλάδα είναι όλα τα εισαγόμενα προϊόντα.
Για να ολοκληρώσω βέβαια τις πληροφορίες πρέπει να σας πω τι περίπου παίζει εδώ από πλευράς μισθών. Ας πούμε η υπάλληλος του σούπερ μάρκετ πρέπει να παίρνει ίσως και κάτω από 500 πέσος το μήνα, ένας δάσκαλος ή καθηγητής μετά βίας ίσως να ξεπερνά τα 1000, αλλά μπορεί και όχι. Ένας νέος υπάλληλος σε μια εταιρεία με μια σχετικά καλή θέση φτάνει δεν φτάνει τα 1500 και ένας διευθυντής μπορεί να παίρνει τρεις ή τέσσερις χιλιάδες. Ο φίλος μου ο Αρτούρο που είναι ένας από τους γνωστότερους ποιητές εδώ και κάνει ιδιαίτερα μαθήματα δημιουργικής γραφής και ιστορίας της λογοτεχνίας βγάζει από αυτό περίπου 300 ευρώ το μήνα. Ο φίλος μου ο Οκτάβιο, εις εκ των αδελφών Κούλες, ιδιοκτήτης εκδοτικού οίκου, πέρα από το ενοίκιο του σπιτιού του ξοδεύει 700 πέσος το μήνα.
Αυτά, αισθάνομαι εντελώς ως λογίστρια, μετά από όλα αυτά. Περισσότερες πληροφορίες θα δίνω κατ’ ιδίαν, αν κάποιος θέλει να μάθει πόσο κοστίζει κάτι συγκεκριμένο.
Ορίστε, εγώ σήμερα ήθελα να γράψω για τη Γυναίκα της ζωής μου, και βρέθηκα να μιλάω για το κόστος της ζωής… Στο επόμενο, θα ακολουθήσει η εν λόγω Γυναίκα…

ΥΓ. Στο Hotel Memory, μπορεί κανείς εκτός από το να διαβάσει τα κείμενα των ενοίκων περί καλοκαιρινών ερώτων, να δει και τις πολύ όμορφες εικόνες που εμπνεύστηκε από αυτά η Μυρτώ Δεληβοριά. Αυτή είναι η ζωγραφιά της για το δικό μου κείμενο και πολύ μου αρέσει.

2006-07-11T03:27:00.000-03:00

Θέατρο…

Έξω από την πόρτα του υποκαταστήματος της Citibank που βρίσκεται κοντά στο σπίτι μου και από το οποίο σηκώνω χρήματα αρκετά τακτικά, συνήθως βρίσκεται μια γριά ζητιάνα, που σου ανοίγει την πόρτα ή σε καθοδηγεί πώς να βάλεις την κάρτα σου στο μηχάνημα ώστε να ανοίξει η πόρτα και σου ανοίγει πάλι την πόρτα για να βγεις περιμένοντας κάποια ελεημοσύνη.
Σήμερα τη συνάντησα σε ένα λεωφορείο, σε μια άλλη γειτονιά, πολύ μακριά από το σπίτι. Η αίσθηση ήταν κάπως παράξενη, σαν να συναντάς έναν γνωστό, που όμως δεν σε αναγνωρίζει. Σηκώθηκα τουλάχιστον και της προσέφερα τη θέση μου.
Όμως άλλα θέλω να σας πω σήμερα…
Το θέατρο εδώ μου προκαλεί μια ελαφρά αμηχανία, μια παροδική σύγχυση. Την ίδια περίπου που μου προκαλεί και η συνήθεια των ανθρώπων να ανταλλάσουν ένα μόνο φιλί, την οποία ωστόσο σιγά σιγά αποκτώ. Αλλά καμιά φορά, όταν είμαι αφηρημένη, μένω συνήθως μετέωρη έτοιμη να δώσω το δεύτερο φιλί στο άλλο μάγουλο, ενώ ο άνθρωπος που μόλις έχω συναντήσει ή αποχαιρετώ έχει ήδη απομακρυνθεί. Το αντίθετο μου συνέβαινε στη Γαλλία, με τα τρία φιλιά. Την ίδια αμηχανία που μου προκαλεί ο άμεσος και διακριτικός ταυτόχρονα τρόπος που φλερτάρουν οι Αργεντίνοι, καμία σχέση με τα δικά μας. Το θέατρο, ή τουλάχιστον οι δύο παραστάσεις που είδα την προηγούμενη βδομάδα, μου προκάλεσαν μια μικρή σύγχυση μέχρι να καταφέρω να μπω στους κώδικές τους, να τους αντιληφθώ και να απαντήσω στην ερώτηση αν αυτό που βλέπω μου αρέσει.
Η πρώτη παράσταση που είδα ήταν ο Βόυτσεκ του Μπύχνερ. Το έργο μου αρέσει πολύ, το έχω δει στο σινεμά, στην ταινία του Χέρτζογκ με τον Κλάους Κίνσκι, και μια φορά στο θέατρο, στη Γαλλία, σε μια παράσταση πολύ κομψή, στην οποία με είχε εντυπωσιάσει τρομερά το κινηματογραφικό σκηνικό. Στην εδώ παράσταση, στο κείμενο είχαν προστεθεί κάποια ποιήματα του Τσέλαν και αποσπάσματα κειμένων του Κάφκα, καθώς και κάποια επιπλέον πρόσωπα από άλλα έργα του Μπύχνερ. Ένας κομπέρ εισήγαγε τα πρόσωπα στη σκηνή και ενίοτε διέκοπτε τη δράση για να απευθυνθεί στο κοινό. Το σκηνικό απεικόνιζε ένα τσίρκο, ένα παρηκμασμένο σκουριασμένο κλουβί, και στο πίσω μέρος του εκτίθενταν σαν σε μια πινακοθήκη τεράτων όλα τα παράξενα πλάσματα αυτής της ιστορίας.

Πάνω από όλο αυτό μια επιγραφή από νέον με τη φράση «Στον καθένα το δικό του» στα γερμανικά, φράση που δέσποζε στην είσοδο του Μπούχενβαλντ. Στην αρχή όλα ήταν λίγο ξένα, προσπαθούσα να καταλάβω τι συνέβαινε μπροστά μου, και αν μου άρεσε αυτό που συνέβαινε. Ένα από τα εξαιρετικά ευρήματα της παράστασης ήταν ότι σε κάθε αλλαγή σκηνής, ο Βόυτσεκ ετοίμαζε το σκηνικό, τρέχοντας και ασθμαίνοντας, άνοιγε κι έκλεινε τις μεταλλικές πόρτες του κλουβιού, μετακινούσε αντικείμενα, έστηνε το χώρο, πάντα με τα γόνατα λυγισμένα και ενωμένα, σαν μαϊμού. Παντού υπήρχε κάτι το ζωώδες, κάτι το σκοτεινό, βία, ωμότητα, ο άνθρωπος στην πιο πλήρη εξαθλίωση, στον πιο απόλυτο εξευτελισμό. Και μια μαύρη, ωμή, σχεδόν απωθητική σεξουαλικότητα, που όμως λειτουργούσε πολύ άμεσα σωματικά. Η σκηνή της γιορτής, όπου η γυναίκα του Βόυτσεκ χορεύει περνώντας από αγκαλιά σε αγκαλιά ήταν συγκλονιστική. Νομίζω πως χάθηκε σχεδόν η ανάμνηση της κομψής εκείνης γαλλικής παράστασης...

Τη δεύτερη παράσταση που είδα, εντελώς διαφορετικού ύφους, μου τη σύστησε μια κοπέλα που γράφει μεταξύ άλλων κριτική θεάτρου σε κάποια περιοδικά. Έτσι βρέθηκα Σάββατο βράδυ έξω από το θέατρο Μπροντγουέι. Αν κάποιος με έβγαζε μια φωτογραφία την ώρα που περίμενα στην ουρά, νομίζω πως θα πλήρωνα όσο όσο για να την καταστρέψει. Υποτίθεται πως θα έβλεπα μια παράσταση σύγχρονη, ενός νέου αργεντίνου συγγραφέα, αλλά φανταστείτε μια κατάσταση περίπου του τύπου: παράσταση που έχει γίνει επιτυχία στο θέατρο του Νέου Κόσμου ας πούμε, μεταφέρεται την επόμενη χρονιά στη δεύτερη σκηνή του θεάτρου του Σεφερλή. Μια τεράστια αφίσα με ημίγυμνες πλαστικές γκόμενες και χυδαίους τύπους δέσποζε λοιπόν στην είσοδο του θεάτρου. Κοινό φρικτό, άσχετο, που χειροκροτούσε μετά το τέλος κάθε σκηνής. Και η παράσταση, ένα διαμάντι. Μου κόστισε λίγο μέχρι να συνηθίσω το πού βρισκόμουν, τι έβλεπα και ποιοι βρίσκονταν δίπλα μου. Και δυσκολεύτηκα επίσης με τη γλώσσα, γιατί οι ηθοποιοί συχνά μιλούσαν πολλοί μαζί και σε μια γλώσσα πολύ καθημερινή με αρκετές ψιλοαργκό εκφράσεις. Το έργο χρησιμοποιεί την τεχνική του βιοδράματος και ο συγγραφέας γράφει ουσιαστικά την προσωπική του ιστορία, ανασυνθέτει το οικογενειακό μυθιστόρημα. Η ιστορία είναι λίγο πολύ η ιστορία της οικογένειας της μητέρας του, μιας οικογένειας άξεστης, μικροαστικής, λίγο περίεργης. Μια μάνα που το παίζει κομψή, καλλιεργημένη και που δέχεται ακριβά δώρα από ανώνυμους θαυμαστές, τα οποία στην πραγματικότητα της τα στέλνει ο άντρας της. Ο νεαρός γαμπρός, λίγο πιο καλλιεργημένος, λίγο πιο κυριλέ, που έρχεται να γνωρίσει τους γονείς της καλής του, και υφίσταται μια απίθανη εξομολόγηση από το μέλλοντα πεθερό του, ο οποίος στην αρχή εγκωμιάζει τη γυναίκα του και αναρωτιέται αν της αξίζει για να καταλήξει πως έχει γνωρίσει μια γκόμενα, μια απλή, λαϊκή γυναίκα και σκέφτεται να περάσει την υπόλοιπη ζωή του μαζί της. Μια αλκοολική οικογενειακή φίλη που στην πρώτη της εμφάνιση κάνει μια αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας για να καταλήξει σε μια μάλλον επιτυχημένη στο τέλος του έργου. Εξαιρετική υποκριτική που δεν χαλάρωνε ούτε στιγμή, έξυπνες δραματουργικές και σκηνοθετικές ιδέες. Το δε καταπληκτικό τέλος είναι η επανάληψη της κεντρικής σκηνής, της πρώτης εμφάνισης δηλαδή του υποψήφιου γαμπρού στο σπίτι, μόνο που όλοι πια φορούν σμόκιν και τουαλέτες, είναι κομψοί, αριστοκρατικοί, κανείς δεν ντρέπεται για κανέναν και… αυλαία. Παράσταση αστεία, συγκινητική, με αναφορές πολύ οικείες.

Τελικά, μου άρεσαν και οι δύο παραστάσεις πολύ. Ήθελα να γράψω κι άλλα απόψε, αλλά πάλι ξημερώθηκα, οπότε η συνέχεια αύριο...

ΥΓ. (την επομένη): Ξέχασα να γράψω τον τίτλο της δεύτερης παράστασης: "Ποτέ δεν ήσουν τόσο αξιολάτρευτη". Και μου άρεσε τόσο πολύ, που βρήκα αμέσως μετά την ιστοσελίδα του συγγραφέα και του έστειλα μέιλ για να του το πω και να έρθω σε επικοινωνία μαζί του, αν και φοβάμαι πως τέτοιου τύπου κείμενα, τόσο αυτοβιογραφικά, δύσκολα περνάνε σε άλλη χώρα. Πάντως είναι καλή ιδέα, να κάνει κανείς θεατρικό έργο το οικογενειακό του μυθιστόρημα. Μπορεί να έχει και κανένα άλλο ενδιαφέρον έργο.

2006-07-08T20:22:00.000-03:00

Ορίστε, λοιπόν, από πράσινη, κόκκινη... Ακούς εκεί να μοιάζω με μπλογκ με τον τίτλο "βαζελοκατάσταση" (δεν είμαι και σίγουρη πως έτσι το λέγανε). Κόκκινες ομπρελίτσες λοιπόν, γιατί βρέχει κιόλας σήμερα...
Όσο κρατήσει κι αυτό...

2006-07-08T16:40:00.000-03:00

Βαρέθηκα τις μαυρίλες... Όχι, μαύρη λοιπόν, αλλά πράσινη... Εδώ, πριν από πολλές μέρες, μπήκα σε ένα μαγαζί που πουλούσε διάφορα ανθοϊάματα και τέτοια εναλλακτικά. Μπήκα γιατί ήταν όμορφο απ' έξω και ήλπιζα ότι θα βρω κανένα φυτικό καλλυντικό, τύπου Κορρέ και Apivita, και η κυρία με ρώτησε ποιο χρώμα μου αρέσει. Όταν της απάντησα "σ' αυτή τη φάση το πράσινο", μου είπε πως αυτό δείχνει πως είναι εποχή που πρέπει να πάρω σημαντικές αποφάσεις, πως έχω την αίσθηση ότι από τις αποφάσεις μου θα κριθούν πολλά, ίσως πως έχω πολλές προσδοκίες, αυτό δεν το θυμάμαι, το λέω εγώ, επειδή το πράσινο μου φαίνεται πολύ αισιόδοξο. Σε άλλες φάσεις της ζωής, μου φαινόταν και τελείως κουκουρούκου χρώμα. Αλλά τώρα, πράσινη...
Έμαθα κι ένα πολύ δυσάρεστο νέο προ ολίγου, και ξαφνικά το μαύρο μου φάνηκε σαν τάφος...

2006-07-07T12:55:00.000-03:00

Πληθυντικός αριθμός

Χρησιμοποιούσε άραγε πληθυντικό ο στρατηγός Ντε Γκωλ όταν απευθυνόταν στη Στρατηγίνα, ακόμη και στις πλέον ιδιαίτερες στιγμές τους; Κύριος οίδε, αλλά έτσι λένε τα κουτσομπολιά. Κι εγώ με αφορμή μια κουβέντα στο μπλογκ του αγαπητού Αθήναιου, αλλά και ένα κείμενο του Μιχάλη Μητσού με θέμα τους νέους κανόνες συμπεριφοράς που επικρατούν στη Νέα Υόρκη, σκέφτηκα να γράψω δυο λόγια περί πληθυντικού αριθμού και «ετικέτας» ίσως γενικότερα…
Όταν δημιουργούνται νέες συνθήκες του σχετίζεσθαι, αναγκαστικά τίθεται εκ νέου και η συζήτηση περί κανόνων συμπεριφοράς. Εν προκειμένω, όχι στη Νέα Υόρκη αλλά στις οθόνες των υπολογιστών μας…
Αλλά θα ξεκινήσω από τον πληθυντικό αριθμό. Και να ξεκαθαρίσω ότι δεν ανήκω στους πολύ θερμούς πιστούς του, με απασχολεί ωστόσο ιδιαίτερα το ζήτημα των αποστάσεων και θεωρώ πως πρέπει να τηρούνται. Επίσης τελευταία έχω συνειδητοποιήσει ότι το βιαστικό πέρασμα στον ενικό, εμπεριέχει μύρια όσα κακά και πονηρά. Παραδείγματα: συνεργάζομαι εδώ και κάποια χρόνια με επιστήμονα που επιμελείται επιστημονικά τις μεταφράσεις μου ενός συγκεκριμένου συγγραφέα, δεν έχουμε προσωπικές σχέσεις, παρ’ όλο που κατά διαστήματα η συνεργασία μας είναι στενή· εξακολουθεί να μου μιλά στον πληθυντικό, καθώς και να μου γράφει αντιστοίχως στα e-mail που ανταλλάσσουμε. Εννοείται πως κι εγώ κάνω το ίδιο και εννοείται πως αυτό εμπεριέχει επίσης και την εκτίμηση του ενός για τη δουλειά του άλλου. Αντιθέτως, έχω πάει πριν από χρόνια σε επαγγελματικό ραντεβού, για μια θέση σε εκδοτικό οίκο και επί μιάμιση ώρα, εγώ μιλούσα στον πληθυντικό, και ο συνομιλητής μου μου απευθυνόταν σε έναν ενικό που διανθιζόταν από προσφωνήσεις του τύπου «κούκλα μου», «γλυκιά μου» και άλλα τέτοια. Στο τέλος μου είπε ότι θα με προσλάβει επειδή με θεωρεί «πολύ γλυκιά» και επειδή του άρεσε η φάτσα μου, τέλος πάντων προφανώς ούτε εκείνος με προσέλαβε ούτε εγώ ήθελα τη δουλειά του. Σ’ εμάς τις γυναίκες το να μας απευθύνονται στον ενικό, που είναι και το συνηθέστερο (μιλάω ωστόσο για τα επαγγελματικά), συνήθως θέτει και διάφορα επιπλέον ζητήματα, με μια δόση σεξισμού ή έστω πατερναλισμού. Φαντάζομαι ότι σε επαγγέλματα όπως του Αθήναιου, αλλά και γενικότερα σε όσα η ιεραρχία είναι αυστηρή και ενίοτε σχεδόν στρατιωτική (μπριγάδα λέγεται η ομάδα των μαγείρων, δεν είναι τυχαίο), ο πληθυντικός είναι συχνότερος απ’ ό,τι σε άλλα όπου είναι πιο θολές οι σχέσεις ιεραρχίας.
Επίσης, κάθε γλώσσα έχει τα δικά της τερτίπια σε σχέση με τον πληθυντικό: ας πούμε, μου φαίνεται πως τα αγγλικά δεν έχουν πληθυντικό, θέλω να πω πως, δεδομένου ότι δεν υπάρχει γραμματική διαφοροποίηση, άλλα πράγματα είναι αυτά που σηματοδοτούν την επισημότητα, την απόσταση ή το σεβασμό μεταξύ των συνομιλητών. Τι νόημα έχει ο πληθυντικός όταν μπορείς να πεις στον άλλον fuck you; Αυτό μου θυμίζει μια ξαδέλφη μου, μεγαλωμένη με όλους τους κανόνες της ευγένειας, που κάποτε είχε πει στον μπαμπά μου «Σκατά να φάτε, θείε μου»! Στα γαλλικά ο πληθυντικός χρησιμοποιείται πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στα ελληνικά, εμείς οι μεταφραστές το έχουμε στο νου μας όταν μεταφράζουμε και πράττουμε αντιστοίχως. Εδώ κολλάει και ο Στρατηγός με τη Στρατηγίνα. Τα ισπανικά έχουν έναν παράξενο πληθυντικό, όπου το ρήμα χρησιμοποιείται στο τρίτο πρόσωπο, κάτι που όταν το σκέφτεται κανείς φαίνεται αστείο, είναι λίγο σαν τους υπηρέτες στα παλιά βιβλία ή τις ταινίες που ρωτούν «θα δειπνήσει ο κύριος κόμης;», εννοείται πως ρωτούν τον κύριο κόμη. Εδώ, στην Αργεντινή, για τον ενικό χρησιμοποιούν ένα δεύτερο πρόσωπο πολύ μεικτό, με αντωνυμία στον πληθυντικό vos και το ρήμα στον ενικό ή περίπου (υπάρχει βέβαια και η κανονική τριτοπροσωπη φόρμα ευγενείας, αν και δεν είναι τόσο συχνή όσο αλλού). Όταν όμως μιλούν σε πολλούς ανθρώπους, χρησιμοποιούν πάντα τον πληθυντικό (τον γνωστό τριτοπρόσωπο, διότι στα ισπανικά υπάρχει διάκριση έτσι ώστε να μπορείς να μιλάς και σε περισσότερους ανθρώπους στον πληθυντικό).
Δεν επιμένω γενικά στον πληθυντικό, ωστόσο δεν μου αρέσει να μου μιλάνε στον ενικό οι ταξιτζήδες, οι περιπτεράδες, κτλ., κυρίως μάλιστα όταν ο ενικός είναι το όχημα της αγένειας (μικρή κοπέλα είσαι, δεν μπορείς να περπατήσεις πεντακόσια μέτρα, λέει ο ταξιτζής· εννοείται πως αν μου μιλούσε στον πληθυντικό θα με πήγαινε και στην πόρτα μου, και δυστυχώς δεν εκτιμώ το κομπλιμέντο σχετικά με την ηλικία μου). Παρ’ όλα αυτά υπάρχει και ο ενικός, όπου η οικειότητα ούτε προσβλητική είναι ούτε αγενής, αντίθετα έχει νοιάξιμο και είναι ευπρόσδεκτη. Πάλι ταξιτζής: πριν από πολλά πολλά χρόνια, πήρα ένα ταξί κουβαλώντας δύο σακ-βουαγιάζ και φεύγοντας από το σπίτι του τότε αγαπημένου μου, μετά από τρικούβερτο καυγά, στη διαδρομή έβαλα τα κλάματα, και θυμάμαι ακόμα τον ηλικιωμένο κύριο που μου είπε: «γιατί κλαις, κορίτσι μου, τι σου συμβαίνει;» και μέχρι να φτάσουμε στου Ζωγράφου προσπαθούσε να με παρηγορήσει με ανώφελες αλλά πολύ γλυκές θυμοσοφίες, του τύπου «ο χρόνος είναι ο καλύτερος γιατρός». Δεν θα προτιμούσα να μου είχε μιλήσει στον πληθυντικό.
Τώρα όμως, τι γίνεται στις οθόνες μας, πώς μιλάμε μεταξύ μας άνθρωποι που δεν γνωριζόμαστε μεν, αλλά ενίοτε επιτρέπουμε ο ένας στον άλλον να διαβάσει πράγματα πολύ προσωπικά μας, ή ανταλλάσσουμε απόψεις για τα πλείστα όσα, μεταφερόμενοι από την κρεβατοκάμαρα στην τραπεζαρία, κι από το σαλόνι στο πεζοδρόμιο (με την καλή έννοια); Υπάρχουν κανόνες ευγενείας και ποιοι είναι αυτοί; Ας πούμε, ασχέτως ενικού ή πληθυντικού, εγώ αισθάνομαι υποχρεωμένη να απαντώ όταν μου απευθύνουν το λόγο, ακόμα και μέσω e-mail, σχολίου στο blog ή ΜΣΝ στο κινητό. Μου έκανε τρομερή εντύπωση, όταν προσφάτως απάντησα σε μια ερώτηση που μέσω e-mail απευθυνόταν σε πολλούς παραλήπτες, τον αποστολέα δεν τον γνώριζα, απάντησα όμως προσωπικά, και περίμενα μια απάντηση, ένα απλό ευχαριστώ. Είναι παράλογο; Λέει λοιπόν ο Αθήναιος, πέραν των επαγγελματικών του ιεραρχιών (όπου κι εκεί φαντάζομαι υπάρχει ποικιλία συμπεριφορών και ερμηνειών των κανόνων που επιβάλλει η ιεραρχία), πως ο πληθυντικός στο blog μάς κάνει να μιλάμε με κάποιο γούστο (αλλά αυτό είναι άλλη κουβέντα, θέλω να πω πως το γούστο που επιλέγει εμπεριέχει τον πληθυντικό, αλλά γίνεται και αλλιώς), πως λειτουργεί ως προστατευτικό δίχτυ και είναι και μια κάποια πόζα. Εμένα πάλι μου φαίνεται κυρίως πόζα (και δεν το λέω αρνητικά, δεν έχω τίποτα εναντίον της πόζας) και όταν τον χρησιμοποιώ (εννοείται πως όταν μου απευθύνονται στον πληθυντικό, απαντώ στον πληθυντικό), το κάνω κυρίως για να μην καταργήσω πολύ βιαστικά αποστάσεις που προσθέτουν γούστο στην επικοινωνία, όχι γιατί θέλω να διατηρήσω τις αποστάσεις, αλλά γιατί θέλω να απολαύσω περισσότερο τη διαδικασία της σταδιακής τους μείωσης. Θέλω να πω ότι ο πληθυντικός μου φαίνεται εξαιρετικά φλερτίστικος, γι’ αυτό και ο Αθήναιος δέχεται εκδηλώσεις λατρείας, ακόμη και προτάσεις γάμου με προίκα αγνό παρθένο ελαιόλαδο (σας πειράζω και πάλι, αγαπητέ!). Έτσι, το προστατευτικό του δίχτυ παραμένει μεν δίχτυ αλλά δεν ξέρω πόσο προστατευτικό είναι, και ποιον προστατεύει.

Δεν ξέρω λοιπόν ποιοι είναι οι κανόνες ευγενείας στο χώρο των μπλογκ και του διαδικτύου, χαίρομαι όμως που δεν θα χρειαστεί να απαντήσω στην ερώτηση αν μπορεί να καπνίσει κάποιος μαριχουάνα στο μπλογκ μου και που δεν πρέπει να μετράω την απόσταση ανάμεσα στα γόνατά μου για να μην ξεπεράσω τα δεκαπέντε εκατοστά (αυτοί είναι κανόνες συμπεριφοράς στην ευγενική νέα Νέα Υόρκη, όπως τις μεταφέρει ο Μ. Μητσός). Νομίζω πως μεταφέρει κανείς και τροποποιεί αντιστοίχως τους κανόνες που εφαρμόζει και στην υπόλοιπη ζωή. Και ομολογώ πως απολαμβάνω τον πληθυντικό του Αθήναιου, γιατί πράγματι έχει γούστο.

ΥΓ. Μπορεί κάποιος να μου πει πως γίνεται να κάνεις λινκ μέσα στο κείμενο; Δεν ξέρω ποιον να ρωτήσω εδώ στην ξενιτιά και θα ήθελα να παραπέμπω έτσι όταν αναφέρομαι σε κάποιο άλλο κείμενο ή όνομα. Φωτογραφίες το κείμενο δεν έχει, γιατί βαριόμουν να ψάξω στο διαδίκτυο κάτι σχετικό με την "ετικέτα".

ΥΓ2. Τελικά είπα νά βάλω μια φωτογραφία με χορευτές τάνγκο, ενός χορού που και κανόνες αυστηρούς έχει, αλλά και πολύ αυτοσχεδιασμό. Και επειδή νομίζω πως ήρθε η ώρα να ξαναρχίσω μαθήματα, μια και βρέθηκα στην πατρίδα του χορού. Θα πάω να αγοράσω παπουτσάκια λοιπόν και από βδομάδα, στην πίστα...

2006-07-05T13:12:00.000-03:00

Κόρδοβα, ποίηση και πειραματισμός

Το θέμα του συνεδρίου λοιπόν ήταν «Ποίηση και πειραματισμός», γινόταν στη φιλοσοφική σχολή της Κόρδοβας, εμείς φτάσαμε με αεροπλάνο την Παρασκευή το πρωί και πήγαμε τρέχοντας στο πανεπιστήμιο για να δούμε το ματς. Σε γιγαντοοθόνη στην αίθουσα του μεταπτυχιακού. Μεγάλη πίκρα όμως, και μεγάλη αδικία, γιατί οι Αργεντίνοι παίξανε πολύ καλύτερα και ήταν τεράστια γκαντεμιά ο τραυματισμός του αγαπημένου μου Pato Αμποναντσιέρι.
Αφού πενθήσαμε λοιπόν όσο χρειαζόταν, επανήλθαμε στα ποιητικά και τα πειραματικά. Αλλά ας ξεκινήσουμε από τα τουριστικά:
Η Κόρδοβα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Αργεντινής ή η δεύτερη σημαντικότερη, αυτό λένε οι Κορδοβέζοι, γιατί την ίδια πρόταση αλλά με άλλο υποκείμενο λένε οι Ροσαρίνοι, δηλαδή οι κάτοικοι του Ροσάριο. Είναι παλιά πόλη και καλά διατηρημένη, εδώ έδρασαν οι Ιησουίτες και ακόμα τα μοναστήρια και οι παπάδες είναι ιδιοκτήτες ενός μεγάλου μέρους της πόλης.
Μας φιλοξένησαν ένα ζευγάρι φίλοι του Αρτούρο, που είναι και οι δύο στο πανεπιστήμιο, ο ένας καθηγητής και η άλλη κάνει το διδακτορικό της και ανήκει στην ερευνητική ομάδα. Είναι και οι δύο μικρότεροι από μένα αλλά έχουν τρία κοριτσάκια 11, 8 και 5 χρονών. Γενικά, οι άνθρωποι που γνωρίζω εδώ είναι παντρεμένοι, και μάλιστα παντρεμένοι από πολύ νέοι. Και όσο κι αν φαίνονται εν γένει ευτυχισμένοι (αυτό μάλλον επειδή είναι πολύ εκδηλωτικοί και σωματικά και λεκτικά), υποθέτω ότι βρίσκομαι στο βασίλειο της μοιχείας, δεν μπορεί να γίνεται αλλιώς. Ο Σίλβιο και η Σεσίλια λοιπόν, που μας φιλοξένησαν σε ένα πάρα πολύ όμορφο σπίτι, μια μεγάλη μονοκατοικία πολύ χρωματιστή, είναι και οι δύο παιδιά ψυχαναλυτών (για την ακρίβεια και οι δύο γονείς του ενός και η μαμά της άλλης), έτσι οι τρεις μικρές αντί να παίζουν το γιατρό με τους φίλους και τις φιλενάδες τους, παίζουν τον ψυχαναλυτή και λένε ξάπλωσε και πες μου τα προβλήματά σου! Η δε Σεσίλια μας έλεγε ότι ανακαίνισε το σπίτι με το σκεπτικό όταν οι κόρες της αρχίσουν να πηδιούνται να μπορεί να έχει η καθεμία το δωμάτιό της...
Για μένα είναι πολύ ευχάριστη έκπληξη το ότι ο κόσμος που ασχολείται εδώ με τα λογοτεχνικά, τα πολιτιστικά ή τα καλλιτεχνικά αποτελείται από κανονικούς ανθρώπους, όχι ψώνια όπως πολύ συχνά συμβαίνει στην Ελλάδα. Δεν νομίζουν ότι είναι οι σπουδαιότεροι άνθρωποι του κόσμου, είναι μάλλον σεμνοί. Επίσης αυτοί που γράφουν ξέρουν, κι αυτοί που ξέρουν γράφουν, δηλαδή, οι λογοτέχνες και οι ποιητές ξέρουν και θεωρητικά πράγματα, γράφουν δοκίμια, δεν «εκφράζονται» όπως συνηθίζεται πολύ στην Ελλάδα (θυμάμαι κάποτε μια κουβέντα σε κάποιο μπαρ με νεαρό λογοτέχνη και ζωγράφο, τέλος πάντων δηλαδή, που μας έλεγε ότι δεν διαβάζει για να μην επηρεάζεται, και σιγά δηλαδή, ο Νίτσε διάβαζε;). Τέτοια όπως τα της παρενθέσεως, δεν τα βρίσκεις στην Αργεντινή ή είναι πολύ σπάνια. Και οι θεωρητικοί, οι πανεπιστημιακοί γράφουν ποίηση ή πεζογραφία, αλλά χωρίς έπαρση, χωρίς ναρκισσισμό. Ας πούμε, στην αρχή ο Αρτούρο μου πρότεινε να μείνω σε μια μαθήτριά του, καμιά πενηνταριά χρονών, και τώρα σκεφτείτε εσείς τι θα περιμένατε να συναντήσετε στην Ελλάδα αν σας έλεγαν ότι μια κυρία πενήντα χρονών κάνει ιδιαίτερα μαθήματα με έναν ποιητή και γράφει ποιήματα…. Ουδεμία σχέση λοιπόν, μια συμπαθέστατη γυναίκα, καθόλου ψώνιο. Γενικά εδώ οι άνθρωποι θέλουν να μαθαίνουν, υπάρχουν άπειρα σεμινάρια, πολλοί παραδίδουν μαθήματα, υπάρχει μια ενεργητική στάση απέναντι στη δημιουργία, όχι όμως ψωνίστικη. Πολλοί είναι αυτοί που παρακολουθούν σεμινάρια δημιουργικής γραφής, ποίησης, θεάτρου. Κι αυτό μου φαίνεται σημαντικό, πως δηλαδη οι άνθρωποι θέλουν να μάθουν κάτι, δεν νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα εκ γενετής.
Το συνέδριο λοιπόν στην Κόρδοβα ήταν πολύ ενδιαφέρον, οι περισσότεροι εισηγητές που παρακολούθησα ήταν σχετικά νέοι ερευνητές. Και οι κορυφαίες του στιγμές για μένα ήταν τρεις:

Πρώτη: μετά από ένα στρογγυλό τραπέζι που ήταν αφιερωμένο στον φίλο μου τον Αρτούρο και ήταν αρκετά ενδιαφέρον, ακολούθησε μια συνομιλία μεταξύ Αρτούρο και Σίλβιο Ματτόνι σχετικά με κάποια πειραματικά ποιήματα που είχε γράψει ο Αρτούρο στην αρχή της ποιητικής του καριέρας: Γραπτό με νυκτογράφο και Στιγμή Συμμετρίας. Θα ήθελα πολύ να μπορούσα να σας βάλω στο μπλογκ το δεύτερο, που είναι ένα ποίημα-έναστρος ουρανός, άσπρα γράμματα πάνω σε άσπρο φόντο, σαν αστερισμοί και το στερέωμα να χωρίζεται από έναν άξονα, τον άξονα του χρόνου. Και στο τέλος της συζήτησης ο Αρτούρο διάβασε ένα εξαιρετικό κείμενο, το οποίο περιμένω να μου στείλει με μέιλ γιατί θέλω πολύ να το ξαναδιαβάσω.

Δεύτερη: Ο χιλιανός ποιητής Μαρτίν Γκούμπινς παρουσίασε το βιβλίο του Άλμπουμ, ένα ποιητικό ταξιδιωτικό ημερολόγιο στην Ευρώπη, το οποίο συνόδευσε με ένα πολύ αστείο βίντεο σχετικά με το πώς φτιάχτηκε το βιβλίο και διάβασε κάποια ποιήματα. Πειραματική ποίηση, οπτική, κάθε ποίημα ήταν και μια εικόνα σχετική με την πόλη για την οποία μιλούσε. Εξαιρετική η Αγία Οικογένεια της Βαρκελώνης, τα ποδήλατα όντα του Άμστερνταμ, οι σκάλες της Βρετανικής Βιβλιοθήκης, οι θόλοι της Φλωρεντίας. Και η ανάγνωση ήταν συγκλονιστική. Ο τύπος έφερνε την πραγματικότητα των ήχων και των εικόνων μέσα στο ποίημα. Και όλο αυτό ταίριαζε τόσο πολύ με όλα όσα σκεφτόμουν την προηγούμενη εβδομάδα περί απεικόνισης της πραγματικότητας μέσα από τη λογοτεχνία. Δεν μπορώ να σκανάρω τα ποίηματα από το βιβλίο του Μαρτίν, που εννοείται πως αγόρασα, αλλά μπορώ να σας παραπέμψω σε ένα αγγλικό του ποίημα περί χρόνου, που ανακάλυψα εν συνεχεία στο ίντερνετ. Λέγεται Μέσα στο φούρνο μικροκυμάτων και θα το βρείτε εδώ: http://www.pores.bbk.ac.uk/3/Movie2.html.

Τρίτη: Η διάλεξη της Andrea Giunta για τα σκίτσα και τα ημερολόγια του León Ferrari. Δεν θα σας πω πολλές λεπτομέρειες, απλώς θα σας βάλω μια-δυο φωτογραφίες από έργα του Φερράρι. Η μία ανήκει σε μια σειρά από αισθησιακές φωτογραφίες, πάνω στις οποίες είναι τυπωμένα σε γραφή μπράιγ ποιήματα του Μπόρχες, για να αγγίζει ο τυφλός Μπόρχες τα γυναικεία σώματα. Το δεύτερο είναι από μια σειρά με τον τίτλο «Φόρος τιμής στο προφυλακτικό».

Οι δύο φωτογραφίες είναι από το σάιτ του Λεόν Φερράρι, http://www.leonferrari.com.ar/.

Κατά τα άλλα στην Κόρδοβα γνώρισα πολλούς ενδιαφέροντες και εξαιρετικά συμπαθητικούς ανθρώπους, έκανα μια βόλτα στα βουνά και πήγα στην Άλτα Γράσια, όπου επισκεφθήκαμε το σπίτι του Τσε Γκεβάρα. Θα σας βάλω φωτογραφίες, εκεί για κάποιο λόγο αισθανόμουν πιο άνετα ως τουρίστας, κι έβγαλα κάμποσες. Από το κουνημένο ποδήλατο του Τσε μέχρι τον Σίλβιο και τον Γκουστάβο να ταΐζουν τα περιστέρια σε μια σκηνή απείρου κωμικότητας. (Ο Γκουστάβο Λόπες είναι ζωγράφος και έχει έναν εκδοτικό οίκο, μαζί με άλλους υποθέτω, στην Μπαΐα Μπλάνκα, βγάζουν ένα πολύ όμορφο περιοδικό και μικρά βιβλιαράκια-αντικείμενα, και όποιος διαβάζει ισπανικά μπορεί να τους βρει στο www.revistavox.org.ar, το έβαλα και στα links μου.)
Το μόνο κακό του συνεδρίου είναι ότι μας πήγαιναν για φαγητό σε ένα εστιατόριο της συμφοράς, κι έτσι έφαγα ψιλοχάλια, αν εξαιρέσω το κυριακάτικο τραπέζι που μας έκαναν οι ψυχαναλυτές γονείς του Σίλβιο, όπου ο μπαμπάς του είχε φτιάξει σπιτικά ζυμαρικά, με τα χεράκια του, χωρίς μηχάνημα καν, νοστιμότατα, και δοκίμασα μερικά εξαιρετικά αργεντίνικα κρασιά. Ήδη πρέπει να αρχίσω να αναζητώ κάποια από αυτά στα εδώ καταστήματα και σούπερ μάρκετ.
Μετά την ελαφρά μελαγχολία της εβδομάδας, το Σαββατοκύριακο ήταν απολαυστικό, πνευματικά ερεθιστικό και, αν και γευστικά ξεκίνησε φτωχά, έκλεισε με εξαιρετικό γεύμα και όλα τα κακά λησμονήθηκαν.

ΥΓ. Κάπου κόλλησα με τις φωτογραφίες, αργότερα θα ανεβάσω φωτο-άλμπουμ της Κόρδοβας.

2006-07-05T11:30:00.000-03:00

Τι έκανα τόσες μέρες που χάθηκα…

Έχω μέρες να γράψω και τώρα πρέπει να αρχίσω να διηγούμαι ένα σωρό πράγματα, νέα των τελευταίων πέντε ή έξι ημερών.
Μέρος 1ον, λοιπόν, η προηγούμενη βδομάδα: Εβδομάδα κατά την οποία προσπάθησα να ακολουθήσω τις συμβουλές του Αθήναιου, περιστασιακού συγκάτοικου σε διαδικτυακό ξενοδοχείο (και για τον Αθήναιο και για το Hotel Memory δείτε παραπλεύρως στη λίστα με τα λινκς διότι δεν ξέρω πως το κάνουν αυτό μέσα στο κείμενο), μόνο που τα κατάφερα κατά το ήμισυ, δηλαδή βγήκα κι έφαγα μόνη μου αλλά δεν κατάφερα να το κάνω νωρίς όπως με συμβούλεψε, κι έτσι δεν απήλαυσα την ιδιαίτερη φροντίδα της κουζίνας.
Τη μια φορά κατάφερα να βγω γύρω στις έντεκα, πήγα σε ένα εστιατόριο στο Παλέρμο, ονόματι Μεσημβρινός 58, και τουλάχιστον έφαγα πολύ καλά. Πρώτο: μπρι με καβουρντισμένα αμύγδαλα και λιαστή ντομάτα τυλιγμένο μέσα σε φύλλο και σαλάτα, κύριο: αρνάκι Παταγονίας με σάλτσα φραγκοστάφυλου, επιδόρπιο: γκανάς σοκολάτας με σως από φρούτα του δάσους. Με δύο λόγια, κτηνωδία, από θερμιδικής απόψεως τουλάχιστον. Το δε αρνάκι Παταγονίας, αριστούργημα. Όσον αφορά την προσοχή της κουζίνας, έτυχα της προσοχής μόνο ενός νεαρού σερβιτόρου ή ίσως βοηθού μάγειρα, γιατί σαν να μου φάνηκε πως βγήκε από την κουζίνα, ο οποίος ασχολήθηκε μαζί μου επισταμένως και με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αλλά αυτό θα το σχολιάσω παρακάτω.
Κατά τα άλλα δεδομένου ότι ήταν πολύ αργά, το εστιατόριο ήταν σχεδόν άδειο και μοιράστηκα το χώρο με δύο ζευγάρια, για την ακρίβεια το ένα από τα δύο δεν έμοιαζε ζευγάρι, ίσως πρώην που βρίσκονταν μετά το χωρισμό, είχε έναν πολιτισμό που έκρυβε διάφορα άλλα από κάτω, αλλά το πιο ενδιαφέρον ήταν το δεύτερο… Σχεδόν τη στιγμή που έφτασα, η κοπέλα που σέρβιρε τούς πήγε ένα γλυκό μ’ ένα κερί, ατομικό γλυκό δηλαδή, με ένα κερί που κάλυπτε σχεδόν όλη την επιφάνειά του. Τέλος πάντων, ο άντρας έσβησε το κερί, άρχισαν τα φιλιά και τις αγκαλιές. Εν τω μεταξύ ήρθε το δικό μου φαγητό, και λίγο αργότερο ένιωσα ότι κάτι συνέβη, η κοπέλα σηκώθηκε εκνευρισμένη και φόρεσε το παλτό της. Ο τύπος σηκώθηκε, φόρεσε κι αυτός το παλτό του, είχαν μόλις πληρώσει, μόνο που φορώντας το παλτό του πέταξε κι ένα ποτήρι από το διπλανό τραπέζι, αλλά δεν έδωσε την παραμικρή σημασία, έφυγαν. Η σερβιτόρα ήρθε με τη σκούπα, παραξενεμένη που έφυγαν έτσι, δίχως λέξη, να μαζέψει τα γυαλιά. Με κοίταξε και το σχολίασε. Το πάτωμα είχε γεμίσει γυαλιά, σαν να είχαν σπάσει πολλά ποτήρια.
Κατά τα άλλα, ο θεός με δοκιμάζει και ρίχνει στο δρόμο μου κάτι αγοράκια σαν τα κρύα τα νερά, από τον εν λόγω βοηθό μάγειρα μέχρι έναν άλλον που με περίμενε έξω από το εστιατόριο, με αποτέλεσμα ο βοηθός μάγειρα να επιμένει να μου καλέσει ταξί. Μόνο που είναι πολύ μικρά και αυτό με κάνει να συνειδητοποιώ πως έχω μεγαλώσει, ποτέ άλλοτε δεν μου την έπεφταν τόσοι μικρότεροί μου άντρες.
Η δεύτερη έξοδός μου για μοναχικό δείπνο δεν είχε ιδιαίτερες περιπέτειες, μόνο ένα νόστιμο ριζότο με θαλασσινά και την ανακάλυψη ενός πολύ συμπαθούς μπαρ-εστιατορίου, ονόματι Milion. Πολύ κοντά στο σπίτι μου, ωραία μουσική, καλό φαγητό, συμπαθητικός κόσμος, σε έναν εξαιρετικά ωραίο χώρο, στη φωτογραφία που βλέπετε πάνω αριστερά.
Κατά τα άλλα βόλτες ατελείωτες στους δρόμους. Αν την πρώτη εβδομάδα παρατηρείς ότι το Μπουένος Άιρες είναι γεμάτο locutorios, μικρά καταστήματα που προσφέρουν πρόσβαση στο ίντερνετ, τηλεφωνικούς θαλάμους, υπηρεσίες φαξ και σκάνερ, τη δεύτερη βλέπεις ότι είναι επίσης γεμάτο κομμωτήρια και μέρη όπου μπορείς να κάνεις αποτριχώσεις, μασάζ, μανικιούρ-πεντικιούρ και ό,τι άλλο παρόμοιο. Στα δυο τετράγωνα γύρω από το σπίτι μου μπορεί και να υπάρχουν δέκα τέτοιου είδους χώροι.
Κατά τα άλλα, μαθαίνω σιγά σιγά τη γλώσσα της καθημερινής ζωής, η οποία διαφεύγει συνήθως από κάποιον που η βασική του επαφή με τη γλώσσα είναι τα λογοτεχνικά βιβλία, και τα λιγοστά καθημερινά που ξέρει τα έχει μάθει στην Ισπανία, τα οποία ουδεμία σχέση με αυτά που μιλιούνται εδώ. Είναι αστείο γιατί όταν η κουβέντα είναι σοβαρή και κουλτουριάρικη αισθάνομαι τρομερή ασφάλεια για τα ισπανικά μου, όταν όμως στρέφεται στα καθημερινά, με πιάνει τρομερό άγχος ότι δεν θα καταλάβω τι μου λένε. Άλλωστε όσο κι αν αναφέρονται τα βιβλία που έχει μεταφράσει ή διαβάσει στην καθημερινή ζωή, σπάνια έχει χρειαστεί σε έναν ήρωα μυθιστορήματος (ηρωίδα έστω) να περιγράψει λεπτομερώς τη συζήτησή που κάνει προκειμένου να αποτριχώσει τα πόδια της ή να αγοράσει κάλτσες. Έτσι, έμαθα ας πούμε ότι τα 7/8, που στην Ελλάδα είναι κυρίως μουσικό μέτρο, εδώ είναι είδος κάλτσας που σταματά λίγο ψηλότερα από το γόνατο.
Με έπιασε μια ψιλομελαγχολία την προηγούμενη εβδομάδα, κάτι κάποιες συναντήσεις που αναβλήθηκαν, κάτι η δική μου ανοργανωσιά, βρέθηκα να περάσω δύο μέρες ολομόναχη, δηλαδή βόλτες, δουλειά στο σπίτι, φαγητό μόνη μου είτε εντός είτε εκτός… ήρθα και μελαγχόλησα. Ευτυχώς όμως ο φίλος μου ο Αρτούρο μου πρότεινε εκδρομούλα το Σαββατοκύριακο στην Κόρδοβα, με αφορμή ένα ποιητικό συνέδριο στο οποίο ήταν καλεσμένος. Αποφάσισα να πάω και πέρασα τέλεια, αλλά αυτό θα είναι το θέμα του αμέσως επόμενου ποστ. Δηλαδή, αυτού που θα γράψω αμέσως τώρα, αλλά θα το χωρίσω γιατί μου φαίνεται ότι είναι κουραστικά τα σεντόνια.

2006-06-28T21:04:00.000-03:00

ΕΝΑ ΚΙΤΡΙΝΟ ΡΟΔΟ

Ούτε εκείνο το απόγευμα ούτε το επόμενο πέθανε ο επιφανής Τζιανμπατίστα Μαρίνο, που ομόφωνα τα στόματα της Φήμης (για να χρησιμοποιήσουμε μια εικόνα που ήταν σ’ εκείνον προσφιλής) τον ανακήρυξαν τον νέο Όμηρο και τον νέο Δάντη, αλλά το σιωπηλό και ακίνητο γεγονός που του συνέβη τότε υπήρξε πράγματι το τελευταίο της ζωής του. Πλήρης ετών και δόξας, ο άνδρας αργοπέθαινε σε ένα φαρδύ ισπανικό κρεβάτι με σκαλιστές κολόνες. Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε λίγα βήματα πιο κει ένα ήσυχο μπαλκόνι με θέα προς τη δύση και, πιο κάτω, μάρμαρα, δάφνες κι έναν κήπο που πολλαπλασιάζει τα σκαλοπάτια του σε μια ορθογώνια στέρνα. Μια γυναίκα έχει βάλει ένα κίτρινο ρόδο σ’ ένα κύπελλο· ο άνδρας μουρμουρίζει τους αναπόφευκτους στίχους που, για να είμαστε ειλικρινείς, κι αυτόν τον ίδιο έχουν αρχίσει πια να τον κουράζουν:

Πορφύρα του κήπου, στολίδι του αγρού,
Πετράδι της άνοιξης, μάτι του Απρίλη…

Τότε έγινε η αποκάλυψη. Ο Μαρίνο είδε το ρόδο, όπως μπόρεσε να το δει ο Αδάμ στον Παράδεισο, κι ένιωσε πως το ρόδο υπήρχε στην αιωνιότητά του και όχι στα δικά του λόγια, και πως μπορούμε να κατονομάζουμε ή να υπαινισσόμαστε μα δεν μπορούμε να εκφράσουμε και ότι οι ψηλοί, αλαζονικοί τόμοι που σχημάτιζαν σε μια γωνία της κάμαρας ένα χρυσαφένιο μισοσκόταδο δεν ήταν (όπως η ματαιοδοξία του ονειρεύτηκε) ένας καθρέφτης του κόσμου, μα ένα ακόμη πράγμα που προστέθηκε στον κόσμο.
Σ’ αυτήν την έκλαμψη έφτασε ο Μαρίνο την προηγουμένη του θανάτου του, κι ίσως να έφτασαν σ’ αυτήν και ο Όμηρος και ο Δάντης.

Jorge Luis Borges, El hacedor

ΥΓ. Ένα εξαιρετικό δείγμα από την παράδοση αυτής της γλώσσας στη microficción, ένα ακόμα σχόλιο στην προηγούμενη κουβέντα περί πραγματικότητας και λογοτεχνίας. Η μετάφραση είναι το αποτέλεσμα της εργασίας μιας τάξης μετάφρασης από τα ισπανικά στα ελληνικά στην οποία δίδασκα πέρυσι το χειμώνα και όχι αυτή που κυκλοφορεί στα ελληνικά βιβλιοπωλεία, κυρίως διότι αυτήν έχω πρόχειρη εδώ στην ξενιτιά, αλλά μου αρέσει κιόλας.

2006-06-28T20:33:00.000-03:00

Microficción, megaficción, metaficción (2)

Πρόλογος: Έβαλα προχτές αυτόν τον τίτλο στο προηγούμενο ποστ, που τελικά έμεινε εντελώς μετέωρος… μιας και δεν πρόλαβα να τον εξηγήσω. (Πρέπει να ομολογήσω πως σ’ αυτό το μπλογκ αποκαλύπτω τη χειρότερη πλευρά του χαρακτήρα μου, αθετώ υποσχέσεις, αφήνω πράγματα μετέωρα, εν γένει πάντως δεν είμαι τόσο αναξιόπιστη…) Κι ενώ έλεγα πως θα συνεχίσω την ίδια μέρα δίνοντας τις απαραίτητες εξηγήσεις και συνεχίζοντας τα νέα μου, πρώτα κατέρρευσα μετά το τρομερό ξενύχτι, την επομένη ξύπνησα στα μαύρα μου τα χάλια χωρίς κανένα κέφι, διέπραξα τη μια αφηρημάδα μετά την άλλη αδεξιότητα, και προφανώς καμία διάθεση δεν είχα να σας γράφω περί microficción και megaficción. Τώρα λέω να το κάνω, κυρίως γιατί αισθάνομαι υπόλογη. Λοιπόν, οι αφορμές για τον τίτλο ήταν τρεις τουλάχιστον, και αρχίζω την απαρίθμηση. Πρώτον, την περασμένη εβδομάδα παρακολούθησα μια συνάντηση με θέμα τη microficción, δηλαδή την μικρομυθοπλασία, ή sudden fiction, όπως έμαθα πως λέγεται στα αγγλικά. Η συνάντηση ήταν διεθνής αν και εντός του ισπανόφωνου κόσμου, με εκπροσώπους από την Αργεντινή (εννοείται), το Μεξικό, την Ισπανία, την Βενεζουέλα, τη Χιλή, την Κολομβία κτλ. Έγιναν αναγνώσεις, θεωρητικές τοποθετήσεις, παρουσιάστηκαν βιβλία και άλλα τέτοια. Η δεύτερη αφορμή ήταν η γνωριμία μου με τον Ρικάρντο Πίλια, έναν αργεντίνο συγγραφέα του οποίου έχω μεταφράσει δύο βιβλία στα ελληνικά και ο οποίος θέτει και στα δύο με επιμονή το ερώτημα: Πώς μπορούμε να αφηγηθούμε τα πραγματικά γεγονότα. Με τον τρόπο του το απαντά κιόλας. Και η τρίτη, η ανάγνωση πολλών διαδικτυακών ημερολογίων, κοινώς μπλογκ, τα οποία πολύ συχνά αποτελούν δείγματα αυτού του είδους της μικρομυθοπλασίας, άλλοτε καλά και άλλοτε κακά δείγματα. Ένα τέταρτο στοιχείο που προσετέθη στα παραπάνω είναι η δική μου αγάπη στις μεγάλες μυθοπλασίες, στα μυθιστορήματα-ποταμούς, εν γένει στις μεγάλες και φιλόδοξες κατασκευές. Τώρα πάλι που τα βλέπω όλα αυτά, σκέφτομαι πως αν αρχίσω να γράφω θα γεμίσω ένα σκασμό σελίδες, τις οποίες δεν θα διαβάσει κανείς, δηλαδή μπορώ να σκεφτώ μόνο έναν αναγνώστη, που θα αντέξει να τα διαβάσει όλα αυτά, αλλά αν είναι για έναν, του τα γράφω και σε προσωπική επιστολή, προς τι να εκτιθέμεθα; Τέλος πάντων, θα πω επιγραμματικά τις σκέψεις μου.

(Μετα-) Ένα: Στην περίφημη συνάντηση οι συμμετέχοντες υποστήριξαν πως η μικρομυθοπλασία είναι η λογοτεχνία του 21ου αιώνα, μάλιστα θεώρησαν πως ο σύγχρονος τρόπος ζωής και το διαδίκτυο ενισχύουν την επικράτησή της. Δύο: Εμένα αυτό μου φαίνεται μια κουταμάρα, παρ’ όλο που στα διαδικτυακά ημερολόγια συναντά κανείς πολλές προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση. Τρία: η μικρομυθοπλασία όσο κι αν έχει προσφέρει εξαίρετα δείγματα γραφής, πολύ συχνά δεν αποφεύγει το διδακτισμό (βλ. τα κειμενάκια του Κοέλιο που βάζουν κάθε Σάββατο στον Ταχυδρόμο, έτσι για να μας ανακατεύουν τα άντερα μεσημεριάτικα), τη μελούρα, τον δωρεάν σουρεαλισμό (μεταξύ των συγγραφέων που διάβασαν στη συνάντηση, ήταν κι ένας που διάβαζε με πολύ πάθος και θεατρικότητα κάτι μικρά κειμενάκια με πράσινα άλογα, ραπτομηχανές, ομπρέλες και χειρουργικά τραπέζια, ή τέλος πάντων άλλα παρόμοια), την προχειρότητα και την κοινοτοπία. Τέσσερα: όσο πιο μικρό είναι το κείμενο, νομίζω εγώ, τόσο πιο αυστηροί είναι οι κανόνες σύνθεσής του, όταν μιλάμε για λογοτεχνία τουλάχιστον. Τα σύντομα αφηγήματα μου φαίνεται πως έχουν απ’ το συγγραφέα τους τις ίδιες απαιτήσεις με τα ποιήματα. Αλλιώς απλώς σαχλαμαρίζουν. Πέντε: τα μπλογκ δεν είναι κατά τη γνώμη μου λογοτεχνία. Γι’ αυτό κι αυτά που μου αρέσει να διαβάζω είναι εκείνα που είτε σχολιάζουν με πνεύμα την επικαιρότητα (πολιτική, καλλιτεχνική, κοινωνική, γιατί όχι και αθλητική;) είτε αυτά που στο επίπεδο του προσωπικού αφηγούνται ιστορίες έτσι όπως θα τις λέγαμε σ’ ένα φίλο, σ’ έναν προσωρινό συγκάτοικο ενός ξενοδοχείου, σε έναν συνταξιδιώτη στο κουπέ ενός τρένου. Μελούρες και λογοτεχνικούρες βαριέμαι να διαβάζω, και γενικώς με κάνουν να αισθάνομαι πως συμμετέχω σε ένα reality show με θέμα ποιος θα γίνει συγγραφέας. Έξι: έχω μεγάλη εμπιστοσύνη στους εκδοτικούς μηχανισμούς της καπιταλιστικής κοινωνίας μας και πιστεύω πως όποιος γράφει καλά και δουλεύει με προσήλωση, ουδόλως θα δυσκολευτεί να βρει εκδότη αν το επιθυμήσει. Αντιθέτως, έχω μικρότερη εμπιστοσύνη στους φορείς της πληροφόρησης και της κριτικής, οπότε βρίσκω ενδιαφέροντες τους μπλόγκερ που έχουν να μου μάθουν κάτι ή να μου προσφέρουν τη δική τους ματιά πάνω στα τεκταινόμενα. Επίσης μου αρέσουν όσοι διηγούνται ιστορίες από τη ζωή τους, όταν βέβαια το κάνουνε με στυλ, όπως θα μου τις διηγούνταν εάν ήθελαν να με γοητεύσουν σε κάποιο νυχτερινό μπαρ. Επτά: Πώς μπορούμε να διηγηθούμε εντέλει τα πραγματικά γεγονότα, αν και εμένα μου αρέσει να τρώω το άρθρο, και να λέω «πώς μπορούμε να αφηγηθούμε πραγματικά γεγονότα»; Με τα εργαλεία της λογοτεχνίας, απαντά ο Πίλια, και φτιάχνει μια ολόκληρη λογοτεχνία από πλάγιους λόγους. Δεν ξέρω πόσο κατανοητό είναι αυτό, θέλω να πω πως εναλλάσσει διάφορες μορφές λόγου και αφηγηματικές φωνές, εσωτερικό μονόλογο, ημερολόγια, επιστολές, διάλογο, δημοσιογραφική γλώσσα, ότι ακόμα κι η φαινομενικά αθώα αφήγηση δεν είναι τόσο αθώα, γιατί πάντα είναι η αφήγηση κάποιου από τους ήρωές του. Όλο αυτό που ίσως έτσι ξεκάρφωτο ακούγεται αυτονόητο, γίνεται με τόση συνέπεια και τόσο συνειδητά που δίνει ένα πολύ ιδιαίτερο αποτέλεσμα. Δεν είναι ο πρώτος ούτε ο μόνος που το κάνει, εννοείται, απλώς με τον τρόπο του το δηλώνει κιόλας, το θέμα του εντέλει είναι ακριβώς αυτό. Πολύ ωραία σχολιάζει αυτό το ζήτημα και ο Μωπασσάν στο παρακάτω απόσπασμα: Να δίνεις την εντύπωση του αληθινού σημαίνει να δημιουργείς μια πλήρη ψευδαίσθηση του αληθινού, ακολουθώντας τη συνήθη λογική των γεγονότων, και όχι να τα μεταγράφεις δουλικά στο συνονθύλευμα της διαδοχής τους. Καταλήγω λοιπόν στο συμπέρασμα ότι οι ταλαντούχοι Ρεαλιστές θα έπρεπε μάλλον να αποκαλούνται ψευδαισθησιαστές […] Καθένας από μας δημιουργεί λοιπόν για λογαριασμό του μια ψευδαίσθηση του κόσμου, ψευδαίσθηση ποιητική, συναισθηματική, χαρούμενη, μελαγχολική, βρώμικη ή πένθιμη, ανάλογα με τη φύση του. Και η μοναδική αποστολή του συγγραφέα είναι να αναπαράγει πιστά αυτή την ψευδαίσθηση με όλες τις καλλιτεχνικές διεργασίες που έχει μάθει και τις οποίες έχει στη διάθεσή του.
Χριστέ μου, νομίζω πως έχω γίνει αφορήτως πληκτική, και θα σταματήσω εδώ, παρ’ όλο που δεν έχω γράψει ούτε τα μισά απ’ αυτά που σκεφτόμουν όλες αυτές τις μέρες. Συγγνώμη σε όσους βαρέθηκαν αφόρητα... δεν θα το ξανακάνω...

2006-06-26T09:31:00.000-03:00

Microficción, megaficción, metaficción

1. Ένα βράδυ το χρόνο τουλάχιστον πρέπει να το περάσω άγρυπνη, αλλά τελείως άγρυπνη, όχι να πέσω στο κρεβάτι τα ξημερώματα, αυτό είναι πολύ συχνό, όχι να κάνω τη μέρα νύχτα, αλλά τη νύχτα μέρα και τη μέρα να την αφήσω στη θέση της. Σήμερα είναι λοιπόν μια τέτοια μέρα και μια τέτοια νύχτα και ως συνήθως η κύρια αιτία είναι η δουλειά. Σ’ εμάς τους μεταφραστές πολύ συχνά συμβαίνει να καθυστερούμε μια δουλειά, να προσπερνάμε προθεσμίες, να λέμε αύριο κι αυτό να μη σημαίνει ούτε τέσσερα μεθαύριο, μέχρι που φτάνει κάποια μέρα και λες σήμερα, κι αυτό είναι σήμερα, είσαι αποφασισμένος να ξεμπερδεύεις μια για πάντα και με όποιο τίμημα.
Από το πρωί λοιπόν παιδεύομαι μ’ αυτό το γαμημένο το συνέδριο και προσπαθώ να λύσω τις τελευταίες απορίες και προβλήματα. Το βράδυ βγήκα γιατί είχα κανονίσει από μέρες να φάω με τον τύπο από την πρεσβεία με τον οποίο μιλούσα στα τηλέφωνα από το Φεβρουάριο προκειμένου να καταφέρω να μου πληρώσουν το διαβολεμένο εισιτήριο, και παρ’ όλο που δεν μου το πλήρωσαν τελικά, εκείνος ήταν πολύ ευγενικός και εξυπηρετικός, και ήθελε πολύ να με βοηθήσει, και εντέλει με βοήθησε δι’ άλλης οδού, ιδιωτικής, αφού με παρέπεμψε στο Ίδρυμα Ωνάση, που γενναιόδωρα συμμετείχε σε ένα μεγάλο μέρος των εξόδων αυτού του ταξιδιού. Δεν θα σας ζαλίσω πάλι με τις μαγικές λέξεις bife de chorizo, bife de lomo και ojo de bife (που ήταν η σημερινή παραλλαγή) και δεν θα κάνω τα σάλια σας να τρέξουν περιγράφοντας πόσο νόστιμο, ζουμερό και απολαυστικό ήταν το κρέας μου. Πήγαμε λοιπόν στο Πουέρτο Μαδέρο (από το οποίο σας υπόσχομαι την επόμενη φορά να έχω φωτογραφία, δική μου, ανήκει στην κατηγορία "κορνίζα" βλ. παρακάτω), δειπνήσαμε κουβεντιάζοντας χαλαρά περί ανέμων και υδάτων και επέστρεψα στο διαμέρισμά μου κατά τη μιάμιση, έτοιμη να κλείσω επιτέλους το ζήτημα Συνέδριο οριστικά. Έτσι, έφτασαν τα ξημερώματα και τώρα, επτά και τέταρτο το πρωί, συνεχίζω γράφοντας το παρόν ποστ, αφού έστειλα τα κείμενα του συνεδρίου εκεί που έπρεπε να σταλούν, απάντησα σε διάφορα μέιλ, χαζολόγησα σε διάφορα μπλογκ, πέτυχα τον Θεόφιλο αγουροξυπνημένο στην άλλη άκρη του κόσμου και επιδοθήκαμε σε πρωινή κουβεντούλα μετά μεταφραστικών αποριών κτλ.

(Μετα-) Ο άνθρωπος που δεν κοιμάται είναι επικίνδυνο πρόσωπο, αυτό πρέπει να το επισημάνουμε, γιατί παράλληλα με τις δουλειές του σκέφτεται. Επίσης το γεγονός ότι δεν κοιμάται τη νύχτα ενώ ο υπόλοιπος κόσμος αναπαύεται ήσυχος ήσυχος του προκαλεί ενίοτε μια μεγαλομανία, μια αίσθηση ότι είναι πολύ σημαντικό αυτό που σκέφτεται και ότι θα έπρεπε να ξυπνήσει και τους υπόλοιπους για να μοιραστεί μαζί τους το μεγαλείον της σκέψης του. Θα έρθει όμως και η ώρα του… του μεγαλείου. (Άσε που ο άνθρωπος που ξαγρυπνάει και βλέπει την ανατολή, νιώθει μια ψυχική ανάταση λες και την έφτιαξε με τα χεράκια του, εγώ όμως σήμερα δεν έκανα και σπουδαία δουλειά, πολύ μέτρια ανατολή ετοίμασα.)

2. Αυτή την εβδομάδα κατ’ αρχάς το πρόγραμμα είχε Μουσείον Malba, δηλαδή Μουσείο Λατινοαμερικάνικης Τέχνης του Μπουένος Άιρες (http://www.malba.org.ar/web/), το οποίο είναι ένα ιδιωτικό μουσείο, εγκαινιάστηκε πρόσφατα, το 2001, λίγο πριν από την τρομερή κρίση που διέλυσε την Αργεντινή, στη μόνιμή του συλλογή συμπεριλαμβάνει χαρακτηριστικά έργα της λατινοαμερικάνικης τέχνης του 20ού αιώνα, οι πιο γνωστοί σ’ εμάς από τους καλλιτέχνες που έστω κι ένα έργο τους βρίσκεται στη συλλογή είναι η Φρίντα Κάλο, ο Ριμπέρα, ο Μποτέρο, ο Μάττα… Η συλλογή του είναι μια σύντομη διαδρομή στην ιστορία της λατινοαμερικάνικης τέχνης από την αρχή του εικοστού αιώνα μέχρι σήμερα, κάποια από τα έργα δεν τα είδα γιατί μια αίθουσα για κάποιο λόγο ήταν κλειστή, κάποια είναι πολύ όμορφα, κάποια ενδιαφέρονται, νομίζω πως και η πορεία έχει κάποιο ενδιαφέρον, το πέρασμα από τη μια περίοδο στην άλλη. Αυτή την εποχή το μουσείο έχει και μια έκθεση με σκίτσα του Λίχτενστάιν… πολύ βαρετή όμως, τίποτα δεν μου είπε η περιδιάβαση μπροστά από σκίτσα και σχεδιάσματα. Μέχρι τώρα δηλαδή μου φαινόταν συμπαθής ο Λιχτενστάιν, μάλλον γιατί δεν τον είχα δει ποτέ μαζεμένο, και σήμερα ομολογώ πως δεν κατάλαβα γιατί ξαφνικά έπρεπε να βλέπω διάφορα σπιτάκια, εκπυρσοκροτήσεις όπλων, ηλιοβασιλέματα και ανατολές και προσχέδια γυμνών νεανίδων, τα οποία ο καλλιτέχνης φιλοτεχνούσε προετοιμάζοντας κάποιο έργο του. Νομίζω πως το σημαντικότερο σ’ έναν καλλιτέχνη σαν τον Λίχτενστάιν είναι η ιδέα του (την οποία ούτως ή άλλως εξάντλησε, αν έχεις δει δυο τρεις πίνακές του είναι σαν να τους έχεις δει όλους) και

κανένα ενδιαφέρον δεν έχουν τα σκιτσάκια του. Επιπλέον ξαφνικά μου φάνηκε απίστευτα επίπεδος, με την κυριολεκτική και τη μεταφορική έννοια της λέξης, αλλά πάρα πολύ επίπεδος, και έπληξα μέχρι θανάτου. Ότι σκεφτόμουν, μόλις προηγουμένως, όση ώρα επισκεπτόμουν τις αίθουσες με τη μόνιμη συλλογή του μουσείου, πόσο μου αρέσει η γλυπτική, πως έχω την αίσθηση ότι κάποια γλυπτά με ρουφάνε μέσα τους, πως το παιχνίδι με τους όγκους και τα κενά έχει μια παράξενη δύναμη, πάνω μου τουλάχιστον. Να μην ανοίξουμε δε το στόμα μας για τα γλυπτά του Λίχτενστάιν, τα οποία είναι κάτι σάχλες απίθανες, τα πιο πολλά λέγονται brushstrokes, δηλαδή βουρτσιές, αν δεν κάνω λάθος… Γλυπτική και πάλι γλυπτική, λοιπόν, όγκοι και υφές, μουσικότητα (είναι κοινή η αίσθηση ότι μερικά γλυπτά εκπέμπουν μουσική; και δεν εννοώ του Τάκις). Τώρα, προς θεού, δεν θέλω να συγκρίνω γλυπτική και ζωγραφική, ούτε εν γένει κάποια μορφή τέχνης με μια άλλη, αυτό θα ήτανε εντελώς ανόητο, απλώς τυχαίνει να έχω μια ευαισθησία στη γλυπτική … ίσως επειδή μπορείς να την αγγίξεις, και ως γνωστόν η αφή, οι υφές, τα αγγίγματα, οι αισθήσεις που περνούν μέσα από το δέρμα είναι για μένα ιδιαιτέρως σημαντικές. Καλά, ούτε τις αισθήσεις θα συγκρίνω μεταξύ τους… προς θεού και πάλι…

(Ιντερμέδιο) Έχει ξημερώσει πια στο Μπουένος Άιρες, όχι πως έχει βγει και κανένας ήλιος, η μέρα είναι μουντή και σκοτεινή, λίγο καλύτερη από τη χτεσινή που έβρεχε ακατάπαυστα, από το παράθυρό μου βλέπω μόνο τη φρικτή πίσω όψη μιας απέναντι πολυκατοικίας. Αν σηκωθώ και πάω ως την μπαλκονόπορτα βλέπω κάτι ελάχιστα συμπαθέστερο, τις αδιάφορες προσόψεις των γύρω πολυκατοικιών. (Σιγά σιγά, κάτι καλύτερο γίνεται με τη μέρα, βγαίνει ήλιος.)

(Μετα-) Υπάρχουν κάποιες εικόνες, τόσο στη φύση όσο και στην επικράτεια του ανθρώπινου πολιτισμού που είναι έτσι φτιαγμένες σαν να περιμένουν να τις βγάλεις φωτογραφία. Λες και τις έχεις βάλει ήδη στην κορνίζα. Όμως δεν είναι και πολλές αυτές, σ’ όλη την υπόλοιπη φύση καθώς και στα λοιπά δημιουργήματα του πολιτισμού, το κάδρο πρέπει να το βρεις εσύ. Επιπλέον ντρέπομαι αφόρητα να κυκλοφορώ με τη φωτογραφική μηχανή και να τραβάω φωτογραφίες. Αποτέλεσμα, είναι προφανές πως εντελώς τζάμπα την αγόρασα την ψηφιακή, η οποία μεταφέρεται ανά το Μπουένος Άιρες μέσα στην τσάντα μου, σπανίως εξέρχεται αυτής και ακόμη σπανιότερα επιτελεί το ρόλο για τον οποίο προορίστηκε. Μαραίνονται τα μεγαπίξελ της…

Επειδή είμαι πτώμα από το ξενύχτι, το ποστ θα συνεχιστεί αργότερα μέσα στην ημέρα, έχω να σας πω κι άλλα… Αφού ούτε τον τίτλο δεν έχω εξηγήσει ακόμη...

2006-06-22T20:29:00.000-03:00

Το ξέρω πως υπόσχομαι και δεν τηρώ τις υποσχέσεις μου, αλλά ας όψεται η μετάφραση και ο παλιοχαρακτήρας μου γενικώς, και η μεγάλη επιρρέπειά μου προς τα διάφορα divertissements ειδικότερα. Έχω περάσει τις τελευταίες μέρες κυρίως δουλεύοντας και με σύντομες εξόδους, αλλά έχω σαχλαμαρίσει άπειρες ώρες στον υπολογιστή βολτάροντας στο Ίντερνετ, παίζοντας πασιέντζες, χτες μου σφυρίξανε και κάτι γι' αυτό το πράγμα, πώς να το πω, αυτό το παιχνίδι τέλος πάντων που λέγεται second life, κι εκει που δεν μας φτάνει ο χρόνος να ζήσουμε την πρώτη ζωή, εγώ βρέθηκα βραδιάτικα να προσπαθώ να ντυθώ και να χτενιστώ στη δεύτερη. Απίστευτη κατάσταση! Και το λέει μια γυναίκα που συνήθως ετοιμάζεται στο τέταρτο, εκτός κι αν επίκειται κανένα πολύ ιδιαίτερο και πολλά υποσχόμενο ραντεβού, οπότε το πολύ πολύ να της χρειαστεί κανένα μισάωρο να δοκιμάσει τα μισά ρούχα της ντουλάπας της. Στη δεύτερη ζωή όμως, ντύσιμο-γδύσιμο με το ποντίκι, το τρως το δίωρο χωρίς να το καταλάβεις.... Τέλος πάντων, ωραία ιδέα είναι η δεύτερη ζωή, αλλά όχι για την ηλικία μας...

Κι έτσι θα επανέλθω στις υποσχέσεις μου, και στους τρεις μυστακοφόρους φιλοσόφους, οι οποίοι είναι καθηγητές φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες και τους μάζεψε μια σκηνοθέτις που δουλεύει με την τεχνική του βιοδράματος και κάνανε μια παράσταση πολύ αστεία και πολύ ενδιαφέρουσα. Όπου τα θέματα της συζήτησης απλώθηκαν από το πλατωνικό σπήλαιο των ιδεών (σε μια σπαρταριστή αναπαράσταση), το παράδοξο της Ζήνωνα (το περίφημο "η κίνηση δεν υπάρχει", που εμείς μετά στο φαγητό το συνδυάσαμε με το λακανικό "η γυναίκα δεν υπάρχει") μέχρι τον Καντ, τον Βίτγκενστάιν, την ανάλυση μυστάκων σε φωτογραφίες φιλοσόφων και την αφήγηση προσωπικών ιστοριών. Η Vivi Tellas, η σκηνοθέτις, δουλεύει αρκετά συχνά με ερασιτέχνες, οι φίλοι μου μου είπαν πως έχει κάνει μια πολύ ωραία παράσταση με τη μαμά της και τη θεία της (με αφορμή το γεγονός ότι η τελευταία ερωτεύτηκε στα γεράματα), με ένα συγγραφέα-κινηματογραφιστή και τον επί τεσσαρακονταετία γιατρό του (οι οποίοι αρχίζουν την κουβέντα με αφορμή μια ταινία με τη Μόνικα Βίττι που παρακολουθούν σε μια τηλεόραση, κανείς δεν θυμόταν ποια ήταν η ταινία). Γελάσαμε πολύ, συγκινηθήκαμε λίγο, οι τρεις φιλόσοφοι φαίνονταν να το διασκεδάζουν αφάνταστα. Και την παράσταση ακολούθησε ελληνικό φιλοσοφικό συμπόσιο, με λουκούμια, ελιές, μελιτζανοσαλάτα, κάτι που έμοιαζε με φέτα αλλά δεν τόλμησα να το δοκιμάσω, σαρδέλες και κρασί. Όπως μας εξήγησαν κατά τη διάρκεια του συμποσίου, είναι φίλοι είκοσι χρόνια τώρα, και δούλεψαν κάμποσους μήνες γι' αυτή την παράσταση, στην αρχή συναντιούνταν επί επτά μήνες δύο φορές την εβδομάδα και κουβέντιαζαν και η Tellas συγκέντρωνε υλικό. Ο ένας μάλιστα μας διηγήθηκε το εξής περιστατικό: στην παράσταση λέει μια μικρή ιστορία, η οποία ξεκινάει με τη φράση "οι παππούδες μου, από τη μεριά της μητέρας μου, γεννήθηκαν στην Ουρουγουάη", κάποια στιγμή λοιπόν στις πρόβες αντί να πει "από την πλευρά της μητέρας μου" είπε "από την πλευρά της μαμάς μου" και δεν κατάφερε να συνεχίσει γιατί έβαλε τα κλάματα.
Στο θέατρο πήγα με τη γνωστή εξάδα, Αρτούρο, Πίλια, Χερμάν Γκαρσία και σύζυγοι, και μετά πήγαμε για φαγητό σ' ένα πολύ χαριτωμένο εστιατόριο εκεί κοντά, στη συνοικία του Αλμάγρο όλα αυτά, όπου ο ιδιοκτήτης του εστιατορίου, ο Πιερίνο, παρενέβαινε αποφασιστικά στις επιλογές των πελατών του. Ερχόταν και σου έλεγε, ας πούμε, μη φας τα ραβιόλια με τη σάλτσα τάδε, καλύτερα για σένα είναι τα φετουτσίνι με τη σάλτσα δείνα ή έστελνε στο τραπέζι με το σερβιτόρο ένα κρασί, άλλο από αυτό που είχαμε παραγγείλει, και τον έβαζε να μας πει: "ο Πιερίνο σας στέλνει αυτό το κρασί, αν δεν σας αρέσει, δεν το πληρώνετε". Στο τέλος, οι υπόλοιπες γυναίκες ήθελαν γλυκό, εγώ όχι, και ποτέ δεν κατάλαβα πώς έγινε και μετά από τόση κουβέντα για μους σοκολάτα και διάφορους άλλους σοκολατένιους πειρασμούς, στο τραπέζι μας έφτασε επί δύο ένα επιδόρπιο εντελώς άσχετο, με κρέμα και dulce de leche. Μέγα μυστήριο... αν και γευστικότατο μυστήριο, δεν άντεξα, δοκίμασα.

Λοιπόν, ένα από τα πολύ δύσκολα πράγματα για έναν άνθρωπο που είναι σε μια πόλη μόνος του είναι συχνά το να διαλέξει το κατάλληλο μέρος για να φάει. Να μην είναι πολύ τουριστικό, να μην είναι πολύ μαζικό, αυτά όχι επειδή είναι μόνος του, αλλά επειδή αυτός είναι ο χαρακτήρας του. Έπειτα, να μην είναι πολύ κυριλέ, όχι πως αυτό αποκλείεται, αλλά γενικά δεν είναι συνήθως η πρώτη επιλογή μου να δειπνήσω με λευκά τραπεζομάντιλα, υπό το φως των κηρίων, το σερβιτόρο πάνω από το κεφάλι μου και ολομόναχη... Μετά, να μην είναι και πολύ τρέντυ, πολύ μπαρ-ρεστοράν, γιατί κι εκεί περίεργα αισθάνεσαι να τρως μόνη σου. Ε, κάτι τέτοια σε κάνουνε να τριγυρνάς στους δρόμους με τις ώρες, να ρίχνεις κλεφτές ματιές σε εστιατόρια και στο μενού, αν τύχει και υπάρχει έξω από το κατάστημα, αναζητώντας το κατάλληλο, που συνήθως δεν το βρίσκεις γιατί, έτσι που τριγυρνάς, στο τέλος βαριέσαι και μπαίνεις στην πρώτη βλακεία που βρίσκεις μπροστά σου.
Και αφού κάθισα στην πρώτη βλακεία ή σχεδόν βλακεία που βρήκα μπροστά μου, αποφάσισα να φάω μια πίτσα και εκεί έκανα την επομενη ανθρωπολογική παρατήρηση. Ο άνθρωπος που είναι μόνος του στο εστιατόριο δυσκολεύεται τρομερά να φάει την πίτσα του με τα χέρια, κι έτσι υποτάσσεται στο ζυγό του μαχαιροπήρουνου. Υποθέτω ότι το ίδιο ισχύει και για τα παϊδάκια ας πούμε, αν και νομίζω πως απλώς θα τα απέφευγα σε αντίστοιχη περίπτωση. Τα παϊδάκια εξάλλου είναι προορισμένα για πιατέλες του κιλού και για μοίρασμα με παρέα.
Αυτά περί μοναχικών εξόδων για φαγητό. Μη με λυπάστε όμως, συνήθως τρώω πολύ καλά. Και σήμερα θα με βγάλουν έξω δύο νεαροί εκδότες, δυο αδέλφια που μοιάζουν εντυπωσιακά και έχουν ακριβώς την ίδια φωνή, εγώ ξέρω μόνο τον έναν, αλλά το πρωί που μίλησα με τον άλλον ήταν ακριβώς το ίδιο... η ίδια αίσθηση οικειότητας. Σκέφτομαι πως είναι σαν δίδυμοι που ο ένας καθυστέρησε κάνα δυο χρόνια να κάνει την εμφάνισή του, για να πω την αλήθεια δεν ξέρω τι διαφορά ηλικίας έχουν. Α, και επειδή θα με ρωτήσετε αφού ξέρεις μόνο τον έναν, πώς γίνεται να ξέρεις ότι μοιάζουν, σωστή η απορία σας... Τον άλλον λοιπόν τον είδα σε μια φωτογραφία στο σάιτ τους, γιατί είχε προταθεί για το βραβείο του Βρετανικού Συμβουλίου Young Publisher of the Year.
Όμως για να μη στήσω τους αδελφούς Οκτάβιο και Λεοπόλδο Κούλες, θα σας αφήσω εδώ και θα συνεχίσω το συντομότερο... βλέπετε αποφεύγω να υποσχεθώ.

ΥΓ. Χτες πάντως ονειρευόμουνα σαφώς στα ισπανικά, και γραπτώς, εννοώ αυτή την κατηγορία ονείρων που δεν βλέπεις την ιστορία σε εικόνες, αλλά το γραπτό κείμενο κατευθείαν. Ιδού λοιπόν ποιο θα είναι το μέλλον μου, θα εγκατασταθώ εδώ, σε έξι ως δέκα χρόνια θα γράφω πλέον στα ισπανικά, και θα γίνω ένα είδος Μπέκετ ή Ναμπόκοφ της Αργεντινής. Ορίστε τώρα, θέλω να βάλω και καμιά φωτογραφία, να μη βαριέστε να διαβάζετε το σεντόνι, πολιτισμός της εικόνας σου λέει ο άλλος, τι να κάνω κι εγώ, υποτάσσομαι... μόνο που δεν ξέρω τι. Τέλος πάντων, Νίτσε για τους φιλοσόφους και ολίγη από Μπουένος Άιρες... φιλιά

2006-06-19T01:34:00.000-03:00

Ζούμε μέσα στο Ίντερνετ... Ξυπνάω το πρωί και ανοίγω τον υπολογιστή, βλέπω την αλληλογραφία μου, ρίχνω μια ματιά στις ελληνικές εφημερίδες, μετά στις αργεντίνικες. Βάζω στο γκουγκλ τα ονόματα των συγγραφέων που γνωρίζω, διάβάζω κριτικές βιβλίων που ακόμη δεν έχω προλάβει να διαβάσω. Μπαίνω στα σάιτ των μουσείων που πρόκειται να επισκεφθώ, σ' ένα σάιτ για το αργεντίνικο θέατρο, διαβάζω υποθέσεις έργων, βιογραφικά συγγραφέων και σκηνοθετών. Διαβάζω πότε πότε ελληνικά μπλογκ, μιλάω στο ΜΣΝ, κυρίως με τη μαμά μου, με τον Θεόφιλο και τον Παναγιώτη. Ψάχνω εστιατόρια και μπαρ. Λύνω απορίες που προκύπτουν από τη μετάφρασή μου...
Ζούμε στους δρόμους... Περπατάω στους δρόμους της πόλης με τις ώρες, παρατηρώ πρόσωπα, κτίρια, βιτρίνες. Τα πρόσωπα μοιάζουν πολύ με τα πρόσωπα που συναντάμε καθημερινά στην Αθήνα, πολύ συχνά νομίζω πως βλέπω κάποιον γνωστό, αναρωτιέμαι για μια στιγμή τι δουλειά μπορεί να έχει εδώ, όμως απλώς κάποιος του μοιάζει... Αρχίζω να μπαίνω στα λεωφορεία, στην αρχή με είχαν τρομάξει. Χτες λοιπόν, στο λεωφορείο ήταν ένα κορίτσι που μιλούσε δυνατά στους φίλους της, έλεγε διάφορα οικογενειακά, για τους χωρισμένους γονείς της, ότι έχει πέντε χρόνια να δει τον πατέρα της, για τα παιδιά των γονιών της από τον δεύτερο γάμο τους, για τη σχέση με τη μάνα της. Μιλάει πολύ δυνατά και συνέχεια βρίζει. Δίπλα μου κάθεται μια ηλικιωμένη κυρία που ξαφνικά στρέφεται προς το μέρος μου και αρχίζει να μου κάνει μια κανονική ψυχαναλυτική ερμηνεία, για την έλλειψη του πατέρα που κανονικά επεμβαίνει ως Νόμος στη σχέση της μητέρας με την κόρη, για το πώς το κορίτσι έχει γίνει ένα εξάρτημα της μητέρας, για το πώς αυτό την οδηγεί να μιλάει έτσι δυνατά, επειδή προσπαθεί να δημιουργήσει ένα δικό της χώρο μέσα στον κόσμο. Μόνο που η κυρία είναι τρελή, μιλάει ασταμάτητα και συνεχίζει την ανάλυσή της που από κάποια στιγμή και μετά δεν μπορώ να την παρακολουθήσω, συνεχίζει να μου μιλάει ακόμα κι όταν σηκώνεται για να κατέβει και όση ώρα περιμένει όρθια μπροστά στην πόρτα.

Χτες πάλι, ενώ έπινα ποτό σε ένα μπαρ, πέρασε από τα τραπέζια ένας τύπος που πουλούσε διάφορα μεταλλικά αντικείμενα, γρίφους ή σπαζοκεφαλιές, δεν ξέρω πώς να τα πω, αποτελούνταν από δυο κομμάτια που έπρεπε να τα ξεμπλέξεις. Όταν του είπα ότι είμαι ελληνίδα, άρχισε να μου λέει διάφορα για την Ελλάδα, είχε πάει κάποτε, και όταν του είπα ότι είμαι μεταφράστρια άρχισε να μου απαγγέλλει ποιήματα. Του Λεοπόλδο Λουγόνες και κάποιου άλλου που δεν θυμάμαι. Αγόρασα ένα από τα πράγματα που πουλούσε, δεν κατάφερα όμως να ξεχωρίσω τα δύο κομμάτια, μου έδειξε εκείνος.
Η φίλη μου η Μπιάνκα μου στέλνει ένα μέιλ που με ρωτάει πώς είναι το Μπουένος Άιρες σαν πόλη. Θα προσπαθήσω να της δώσω μια εικόνα. Λοιπόν, το Μπουένος Άιρες είναι μια όμορφη πόλη, το κέντρο της τουλάχιστον, οι συνοικίες στις οποίες έχω κινηθεί μέχρι τώρα, γιατί είναι τεράστιο και στα περίχωρά του πρέπει να βρίσκονται συνοικίες βυθισμένες στη φτώχεια, στη μιζέρια, στην ασχήμια. Κάποιος μου έλεγε προχτές πως υπάρχει ένα τρένο, που λέγεται το αόρατο τρένο ή το τρένο-φάντασμα και με αυτό κατεβαίνουν στο κέντρο κάθε βράδυ οι καρτονέρος. Οι καρτονέρος είναι άνθρωποι που κάθε βράδυ, λίγο πριν περάσουν τα σκουπιδιάρικα, ψάχνουν τα σκουπίδια της πόλης και μαζεύουν πράγματα που μπορούν να ανακυκλωθούν ή να πουληθούν. Κυρίως χαρτόνι, εξου και καρτονέρος. Όταν το πρωτοβλέπεις είναι σοκαριστικό, όσο κι αν προσπαθείς να πείσεις τον εαυτό σου ότι είναι κι αυτό μια δουλειά, όσο κι αν προσπαθείς να θυμηθείς πως στην Ελλάδα έχεις δει ζητιάνο να βγάζει από τα σκουπίδια ένα μισοφαγωμένο σαντουιτς και να το τρώει. Υπάρχει ένας εκδοτικός οίκος που φτιάχνει μικρά βιβλιαράκια από χαρτόνι που μαζεύουν οι καρτονέρος. Λέγεται Eloisa Cartonera και πολλοί γνωστοί συγγραφείς έχουν δώσει διηγήματα ή ποιήματά τους χωρίς δικαιώματα εννοείται. Τα βιβλιαράκια είναι πανέμορφα και το σάιτ τους (ζούμε στο ίντερνετ, το είπαμε) είναι το http://www.eloisacartonera.com.ar/eloisa/home.html
Το Μπουένος Άιρες λοιπόν είναι όμορφο, η συνοικία που ξεκινά σχεδόν από το σημείο που βρίσκεται το σπίτι μου, η Ρεκολέτα, μοιάζει σαν ένα κομμάτι από Παρίσι, υπέροχα κτίρια, πολυτελή μαγαζιά. Το Παλέρμο, η γειτονιά όπου τριγυρνούσα χτες μετά από ένα ραντεβού με μια συγγραφέα που ήθελε να μου δώσει το βιβλίο της, είναι μια γειτονιά νέων, πολύ όμορφη, με έναν τρόπο λιγότερο στημένο, εδώ μένουν πολλοί καλλιτέχνες, έχουν τα μαγαζιά τους νεαροί σχεδιαστές, άλλο στυλ, πιο μοντέρνο, πιο αντισυμβατικό. Τα Σάββατα στην πλατεία Σερράνο έχει ένα παζάρι με ρούχα, πολλά μεταχειρισμένα, κοσμήματα, μικροπράγματα, είναι γεμάτο εστιατόρια και μπαρ.
Το Μπουένος Άιρες λοιπόν θυμίζει λίγο Παρίσι, γενικά είναι μια πόλη αρκετά ευρωπαϊκή, αλλά έχει κάτι πιο χύμα, πιο λατίνο, οι ρυθμοί είναι πιο αργοί, οι άνθρωποι πιο χαλαροί, πολύ ευγενείς, πολύ ανοιχτοί. Ο Θανάσης, ένας Έλληνας που μένει εδώ έξι χρόνια και δουλεύει στο ελληνικό νηπιαγωγείο, μου έλεγε πως δεν αντέχει το πόσο αργοί είναι, πως τον πιάνουν τα νεύρα του στην ουρά του σούπερ-μάρκετ. Πράγματι, στην αρχή αισθάνεται κανείς λίγο άβολα, έχει την αίσθηση ότι η ταμίας έχει πιάσει την κουβέντα με την πελάτισσα και δεν θα τελειώσουν ποτέ. Εγώ το έχω πια συνηθίσει, άλλωστε εμένα μου αρέσουν αυτοί οι χαλαροί ρυθμοί, δεν είμαι τόσο ανυπόμονη.
Αυτές τις μέρες οι Αργεντίνοι είναι όλοι τρελαμένοι με το Μουντιάλ, όλοι, χωρίς εξαίρεση. Από τους ταξιτζήδες μέχρι τους διανοούμενους. Μόνο χτες είδα ένα μαγαζί στο Παλέρμο, όπου ήταν κολλημένη μια αφίσα που έλεγε "εμάς δεν μας ενδιαφέρει το Μουντιάλ γι' αυτό κάνουμε 20% έκπτωση τις μέρες που παίζει η Αργεντινή". Την προηγούμενη Παρασκευή, με τη νίκη εναντίον της Σέρβίας εδώ έγινε πάρτυ. Το υπουργείο Παιδείας έχει δώσει άδεια στα σχολεία, όταν παίζει η εθνική να βλέπουν το ματς, κι έτσι το μάθημα σταματάει και όλοι βλέπουν ποδόσφαιρο. Μετά τους αγώνες, όσο κερδίζουν τουλάχιστον, μαζεύονται γύρω από τον οβελίσκο και πανηγυρίζουν.
Αυτά προς το παρόν, ελπίζω να έδωσα στην Μπιάνκα μια εικόνα για το πώς είναι η πόλη. Αύριο το πρωί θα σας πω για την παράσταση που είδα απόψε, Τρεις φιλόσοφοι με μουστάκι.

ΥΓ. Τις πρώτες μέρες θυμόμουν πολύ έντονα ότι ονειρευόμουν στα ισπανικά, τώρα πια δεν μου είναι καθόλου σαφές σε ποια γλώσσα ονειρεύομαι. Χτες βράδυ ονειρευόμουν τη μικρή Ροδάμη.

2006-06-15T01:45:00.000-03:00

Σφηνάκια

Κυριακή 11/06: Μια νύχτα με σαμπάνια ή πώς μπορείτε να αποσβολώσετε τρεις Αργεντίνους συγγραφείς απαντώντας στην απλή ερώτηση αν είστε από την Αθήνα. Είχα βγει λοιπόν για φαγητό με τον φίλο μου τον Αρτούρο και την Τσικίτα, τον Πίλια και τη γυναίκα του και έναν άλλον συγγραφέα και ψυχαναλυτή, ονόματι Χερμάν Γκαρσία, και τη γυναίκα του επίσης. Ήδη οι ελληνικές μεταφράσεις του που χάρισα στον Πίλια πρόσθεσαν μια νότα εξωτισμού στη βραδιά αφού όλοι χάζευαν τα βιβλία και με ρωτούσαν τι γράφει εδώ και τι γράφει εκεί. Και μετά ήρθε η ερώτηση "Είσαι από την Αθήνα;", μυθική ήδη στα μάτια τους, κι εκεί εσύ απαντάς χαριτωμένα: "Yo, vivo en Atenas, pero nací en Tebas". Και μετά τι να πουν οι καημένοι που τα χωριά τους έχουν απαθανατιστεί στην καλύτερη των περιπτώσεων στα διηγήματα του Μπόρχες, ενώ η Θήβα ακούγεται σαν κάτι μυθικό, το υποσυνείδητο της κλασικής Αθήνας, εκεί που εκτυλίσσονται οι μισές τραγωδίες σχεδόν, μια πόλη που δεν φαντάζεσαι ότι υπάρχει στο σύγχρονο κόσμο. Μετά χρειάστηκαν δέκα μπουκάλια σαμπάνια για να "συνέλθουν" οι Αργεντίνοι από το θάμβος και να καταλήξουμε όλοι μισομεθυσμένοι. Πάντως η βραδιά ήταν πάρα πολύ όμορφη, οι συζητήσεις πολύ ενδιαφέρουσες, και όταν πια φύγαμε αποφάσισα να μη γυρίσω σπίτι μου, αλλά να πιω ένα ποτάκι σε κοντινό μπαρ. Κι εκεί που έπινα μοναχή, πήρε φωτιά μια νοτιοαφρικανή, την οποία εγώ έσωσα από τις φλόγες (για την ακρίβεια, πήρανε φωτιά τα μαλλιά της γιατί πλησίασε ένα κηροπήγιο, αλλά δεν το είχε πάρει χαμπάρι και καιγότανε, οπότε εγώ έσβησα τη φωτιά) κι έτσι έπιασα κουβέντα με μια παρέα νοτιοαφρικανών, τρεις λευκοί άνδρες, μια λευκή γυναίκα, η καιομένη δηλαδή, κι ένας μαύρος άνδρας, που ήταν κάτι σαν λογιστές ή διαφημιστές, και ήθελαν να τους ξεναγήσω στο Μπουένος Άιρες και να τους μάθω τάνγκο. Θου κύριε...

Δευτέρα, 12/06: Τίποτα τρομερά ενδιαφέρον, κατά βάση πονοκέφαλος από τη σαμπάνια. Γεύμα και δείπνο με τη Σύλβια, το μεσημέρι και με μια κοπέλα που δούλευε στην "Εβδομάδα", το βράδυ οι δυο μας σε ένα πολύ όμορφο εστιατόριο, ονόματι Αναστάσια. Ομνύω στο αργεντίνικο κρέας, όταν γυρίσω φοβάμαι πως θα γίνω χορτοφάγος...

Τρίτη, 13/06: Πολύ κακή διάθεση, όλη μέρα σέρνομαι στο σπίτι και ούτε καν να δουλέψω δεν μπορώ. Κάτι καταφέρνω προς το βράδυ. Την επομένη θα σβήσω από τον υπολογιστή τις πασιέντζες, κάπως πρέπει να γλιτώσει κανείς απ' αυτό το βίτσιο.

Τετάρτη, 14/06: Δουλειά στο σπίτι, το απόγευμα καφές με τον Χόρχε Φοντεμπρίδερ, αργεντίνο μεταφραστή, αρκετά περίεργο τύπο, απ' αυτούς που τα χώνουνε με το που τους γνωρίζεις, είχε το θράσος ή την αγένεια να μου βρίσει τον Αρτούρο, λέγοντάς μου ότι απεχθάνεται τον Αρτούρο Καρρέρα και ό,τι εκπροσωπεί ο Αρτούρο Καρρέρα, αφού εγώ του είχα πει ότι είναι φίλος μου. Και να μου πει πόσο βαρετός είναι ο Πϊλια και άλλα τέτοια. Τέλος πάντων, ενίοτε κάτι τέτοιοι τύποι σου δίνουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Και το βράδυ, δείπνο σε μια τρατορία-μπαρ στο διπλανό τετράγωνο, και μετά ποτό σε ένα μπαρ, στο οποίο έχω γίνει πια θαμώνας. Παρεμπιπτόντως, είμαι τρομερά τυχερή με το σπίτι, βρίσκεται κοντά στα πάντα, σε πολύ ωραία περιοχή, ακόμα και η τράπεζα που χρειάζομαι είναι στη διπλανή γωνία. Κατά τα άλλα το μόνο που έχω να σχολιάσω είναι το απίστευτο καμάκι που κάνουν οι άντρες εδώ. Στην τρατορία, όπου έφαγα βιαστικά ένα πιάτο φετουτσίνι, μου χάρισαν λουλούδια και ένας τύπος προσπάθησε να μου πιάσει την κουβέντα τη στιγμή που έφευγα. Στο δε μπαρ, τα ίδια και χειρότερα. Δεν πρόλαβα να ανέβω τη σκάλα και άρχισε το πέσιμο. Γνώρισα μια θεότρελη τύπισσα που με κάλεσε το Σάββατο σε ένα κορεάτικο πάρτυ, και είπα ότι θα πάω, και έναν φίλο της που όλο το βράδυ έλεγε τι περίεργο πρόσωπο που έχω και πόσο πολύ του αρέσω. Αυτά όμως.

ΥΓ. Επιτέλους κάποιοι σχολιάζουν αυτά που γράφω... Έστω κι αν με θεωρούν double της Αμάντας! είπα... να μου φέρετε το δικηγόρο μου... Όσο για σένα, Estrella, ξαναγράψε μου... πες μου περισσότερα για την παραμονή σου εδώ... Α, τελειώσανε πλέον τα Καρέλια μου, και μετά από λίγες δοκιμές, αποφάσισα να καπνίζω Gitanes blondes.

2006-06-11T17:50:00.000-03:00

Ενδεκάδα συγγραφέων

Ο Χαβιέρ Μαρίας φτιάχνει τη δική του ομάδα με συγγραφείς του 20ού αιώνα. Σας τη μεταφέρω.
Στο τέρμα εναλλάξ ο Ναμπόκοφ και ο Καμύ. Αμυντικοί: Χένρυ Τζέιμς, Ντάσιελ Χάμμετ και Μάλκολμ Λόουρυ (ισχυρίζεται ότι ως πότης, δεν θα αφήνει να περνάει τίποτα). Αριστερό χαφ: Βάγιε-Ινκλάν. Κέντρο: Τόμας Μαν, Μαρσέλ Προυστ, Τζέιμς Τζόυς, όλοι με μεγάλες αντοχές. Επιθεση: Κόνραντ, γιατί σε λίγα μέτρα μπορεί να δημιουργήσει μεγάλο πανικό, Μπέρνχαρντ, επειδή ήταν πολύ επιθετικός, και Λαμπεντούζα, για τη δημιουργικοτητα και την κομψότητά του. Στον πάγκο: για το κέντρο ο Κόναν Ντόυλ, για την άμυνα ο Ρέιμοντ Τσάντλερ, για την επίθεση ο Γέιτς. Στείλτε και καμιά δική σας εναλλακτική στα σχόλια. Γενικά, κάντε και κανένα σχόλιο...

2006-06-11T13:13:00.000-03:00

Υστερόγραφα ή ο Πιερ Μεννάρ στη Ζάκυθος
Πρέπει να αποκτήσω οπωσδήποτε ένα θερμός, δεν είναι δυνατόν να πηγαινοέρχομαι κάθε πέντε λεπτά στην κουζίνα για να γεμίζω το μάτε ζεστό νερό. Αν και έτσι γίνεται πιο αδυνατιστικό!
Και μια ερώτηση: Διαβάζω τα περί "Γυναίκας της Ζάκυθος" στα προχτεσινά Νέα. Απ' ό,τι θυμάμαι, το κείμενο διαβάζεται μια χαρά και στο πρωτότυπο. Δηλαδή τι ακριβώς σημαίνει εν προκειμένω η μετάφραση της φράσης:
"Και κοιτάζοντας καλύτερα στην εικόνα του προσκέφαλου, εταραχτήκανε τα σωθικά μου, γιατί από ένα κίνημα που έκαμε με το στόμα εγνώρισα τη Γυναίκα της Ζάκυθος που εκοιμότουνα σκεπασμένη από το σεντόνι ώς το λαιμό, όλη φθαρμένη από το τηχτικό"
στη φράση
"Κοιτάζοντας καλύτερα τη μορφή στο μαξιλάρι, ταράχτηκε η ψυχή μου· επειδή από μια κίνηση που έκανε με το στόμα αναγνώρισα τη Γυναίκα της Ζάκυθος που κοιμόταν σκεπασμένη με το βρόμικο σεντόνι ως το λαιμό, σακατεμένη ολόκληρη από τη φθίση";
Δηλαδή τα σωθικά πρέπει να γίνουνε ψυχή (όχι, όχι, δεν πρέπει!), το σεντόνι βρώμικο, και δεν αρκούσε το πολύ πολύ μια σημείωση ότι το τηχτικό είναι η φθίση; Άσε που τα νέα παιδιά ούτε τι είναι η φθίση ξέρουνε, οπότε...
Ό,τι διαβάζω σήμερα για τον Πιερ Μεννάρ στο αφιέρωμα της εφημερίδας Κλαρίν για τα 20 χρόνια από το θάνατο του Μπόρχες. Και γιατί δεν μεταφράζει και το "Η γυναίκα της Ζάκυθος" σε "Η γυναίκα από τη Ζάκυνθο (ή της Ζακύνθου)";
Αλλά κάτι άλλο, αν όλες αυτές οι μεταγραφές είναι τόσο σημαντικές, γιατί δεν δοκιμάζουνε την τύχη τους στα βιβλιοπωλεία, αλλά προσφέρονται δωρεάν από εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας;
Και μια τελευταία ερώτηση: η έκδοση είναι δίγλωσση;!

2006-06-11T12:05:00.000-03:00

Καλημέρα!
Ο φίλος μου ο Γιάννης μόλις μου έστειλε μέιλ στο οποίο με καλεί σε ποστ-δίαιτα, γιατί καλοκαίρι είναι, λέει, και θα βαριέστε να διαβάζετε τα νέα μου. Έτσι λοιπόν; Έφτιαξα κι εγώ το μάτε μου και ορίστε θα προσπαθήσω να είμαι σύντομη.
Χτες είδα τον πρώτο αγώνα της Αργεντινής στο Μουντιάλ, παρέα με τη Σύλβια, τη γερμανίδα από την Εβδομάδα των εκδοτών, τη μόνη που έχει μείνει ακόμη εδώ, και την Ιρένε. Σύντομη παρένθεση περί Ιρένε (πολύ σύντομη): τη γνώρισα στην Αρλ πριν από οκτώ χρόνια, είναι Αργεντίνα, εβραϊκής καταγωγής, καμιά εβδομηνταριά χρονών πλέον, ψυχαναλύτρια, λακανική, και μεταφράστρια. Γενικά μας συμβαίνουν απ' την αρχή παράξενα πράγματα. Ας πούμε στην Αρλ της έλεγα πόσο θέλω να διαβάσω Αρλτ και μου είπε ότι οι Εφτά τρελοί ήταν ένα από τα βιβλία που είχε φέρει μαζί της στο ταξίδι, το ξαναδιάβαζε, και μου χάρισε το βιβλιαράκι, που φυσικά το έχω ακόμα. Όταν ήρθα εδώ, αναρωτιόμουν αν θα την έβρισκα, εν τω μεταξύ είχαμε χαθεί εντελώς, μου είχε πει κιόλας πως θέλει να μεταναστεύσει στην Ισπανία. Ρωτάω λοιπόν την Γκαμπριέλα, που ήταν υπεύθυνη του προγράμματος, αν ξέρει κάποια Ιρένε Αγκόφ, και μου απαντά πως μόλις είχε λάβει μέιλ της όπου ζητούσε να έρθει σε επαφή μαζί μου. Όπως μου εξήγησε στη συνέχεια, εντελώς απροσδόκητα το ίδρυμα TyPA της είχε στείλε ενημερωτικό μέιλ για την Εβδομάδα των εκδοτών, εντελώς κουφά την ώρα που ήταν έτοιμη να το σβήσει αποφάσισε να διαβάσει τα ονόματα των συμμετεχόντων, ε, κι έτσι συναντηθήκαμε. Είναι πολύ γλυκιά και πολύ σεμνή, και ταυτοχρόνως πολύ σοβαρή και πολύ αυστηρή στις κρίσεις της. Α, και ξέρει τα πάντα για το ποδόσφαιρο.
Κατά τη διάρκεια του ματς κόντεψε να πεθάνει από την αγωνία της, μας εξηγούσε τα πάντα, ήξερε λεπτομέρειες για προπονητή και ποδοσφαιριστές και πανηγύριζε έξαλλα. Ενώ πριν και μετά γυρνούσε την κουβέντα στον Πιερ Μεννάρ του Μπόρχες, αναρωτιόταν αν μπορεί να λέγεται διανοούμενος κάποιος που δεν καταλαβαίνει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα γραπτό κείμενο και σκόρπιες σημειώσεις για μια ομιλία, και ρωτούσε τη Σύλβια για το νόημα κάποιων λέξεων από ένα κείμενο του Χάιντεγκερ.
Στο μαγαζί που είδαμε το παιχνίδι υπήρχαν έξι τηλεοράσεις και μια γιγαντοοθόνη, μια ολόκληρη κερκίδα από καμιά τριανταριά κορίτσια (μη φαντασιώνετε οι άντρες, οι περισσότερες ήταν θεόχοντρες) ντυμένα με φανέλες της εθνικής, καπελάκια, γαλανόλευκα κουνελίσια αυτάκια που πανηγύριζαν εν εξάλλω, γενικά ο κόσμος είδε το πρώτο παιχνίδι λες και έβλεπε τον τελικό, μετά βγήκανε και στους δρόμους, κορνάρανε και πανηγυρίζανε.
Άντε και εδώ κάπου θα σταματήσω αλλά πρώτα θα σας προσφέρω δύο μεζεδάκια.
Εδώ έχει μια έκθεση αφιερωμένη στον Μανουέλ Πούιγκ, σημαντικό αργεντίνο συγγραφέα, από τον οποίο το μόνο που θα γνωρίζετε κατά πάσα πιθανότητα είναι το Φιλί της γυναίκας-αράχνης. Έχει λοιπόν μια σειρά από φωτογραφίες σταρ του Χόλλυγουντ (ήταν παθιασμένος με το σινεμά και τις παλιές χολλυγουντιανές ταινίες) και τις ταυτίζει με γνωστούς λατινοαμερικάνους συγγραφείς. Οπότε σας δίνω δύο ζεύγη για σήμερα:
Ελίζαμπεθ Τέιλορ-Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες με το σχόλιο: "ωραία, αλλά έχει κοντά πόδια" και Άβα Γκάρντνερ-Κάρλος Φουέντες με το σχόλιο: "την περιβάλλει η λάμψη, άραγε μπορεί και να παίξει". Άλλοι συνδυασμοί σε επόμενο ποστ.
Συνεχίζω να πίνω μάτε, μετά τη συμβουλή και του Γιάννη περί αδυνατίσματος, αλλά θα σας πω κάτι ακόμη, γράφτηκαν ήδη δύο άρθρα για τα Καμένα λεφτά του Πίλια, που μετέφρασα και βγήκαν λίγο πριν φύγω. Μπορείτε να τα διαβάσετε στα http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=14785&m=S08&aa=1 και http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18559&m=P04&aa=1 ή στο σημερινό Βήμα και τα χτεσινά Νέα αντιστοίχως. Και μια πληροφορία, όλος σχεδόν ο επίλογος είναι επινοημένος και φυσικά ποτέ ο Πίλια δεν συνάντησε την πιτσιρίκα γκόμενα του Μερέλες, αν και ταλαιπωρήθηκε με διάφορα δικαστήρια λόγω του συγκεκριμένου βιβλίου. Και κλείνω με δύο φράσεις της Βιρτζίνια Γουλφ που ταιριάζουν πολύ εδώ: "I prefer, where truth is important, to write fiction", "Fiction here is likely to contain more truth than facts".

2006-06-10T01:52:00.000-03:00

Έλεγα σ' αυτό το ποστ να σας διηγηθώ δύο παρουσιάσεις βιβλίου στις οποίες πήγα, σε μία χτες και σε μία σήμερα, αλλά έτσι όπως προέκυψαν τα πράγματα θα ξεπετάξω στα γρήγορα την πρώτη και θα ασχοληθώ κυρίως με τη δεύτερη, που είναι απείρως πιο ενδιαφέρουσα.
Λοιπόν, χτες ενώ έβρεχε καταρρακτωδώς στο Μπουένος Άιρες, ξεκίνησα να πάω σε μια παρουσίαση μιας ανθολογίας διηγημάτων στην οποία συμπεριλαμβάνονταν 23 αργεντίνες συγγραφείς, κυρίως μεταξύ 30 και 40, σε ένα βιβλιοπωλείο στο Παλέρμο Βιέχο. Βρήκα ταξί με τεράστια δυσκολία, από το δρόμο, και μπήκα έχοντας στο μυαλό μου την ιστορία που πριν από λίγο μου είχε διηγηθεί ο Αρτούρο, πώς ένας ταξιτζής απήγαγε τον Πίλια και αφού του πήρε ότι είχε και δεν είχε πάνω του τον παράτησε κάπου στο πουθενά. Ο δικός μου ήταν βέβαια συμπαθέστατος και φλυαρούσαμε κατά τη διαδρομή για το Μουντιάλ και την Εθνική Αργεντινής, αλλά κάπου στο μυαλό μου υπήρχε και η ιδέα ότι θα με πάει στο πουθενά, θα με ληστέψει και θα με παρατήσει. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη, φτάσαμε στο Παλέρμο Βιέχο, με άφησε έξω από το βιβλιοπωλείο και... Το βιβλιοπωλείο ήταν κουκλίστικο, λίγο φρικιάρικο, με ένα πολύ συμπαθητικό καφενείο μέσα, και πολύ κόσμο για την εκδήλωση, εξάλλου με 23 συγγραφείς, δυο τρεις φίλους να έφερνε η καθεμία, είχε γεμίσει. Εγώ ήξερα την κοπέλα που είχε την ιδέα αυτής της ανθολογίας και είχε κάνει την ανθολόγηση, τη χαιρέτησα, ήταν ντυμένη με ένα κόκκινο φόρεμα, πολύ προκλητικό, με τον τρόπο που είναι προκλητικές ενίοτε οι γυναίκες που δεν έχουν καθόλου στήθος, τεράστιο ντεκολτέ που δεν έδειχνε και τίποτα... Άρχισε η εκδήλωση, μίλησε ένας τύπος για το βιβλίο, τη γυναικεία λογοτεχνία γενικώς, τη γυναικεία λογοτεχνία στην Αργεντινή γενικώς, και τη γυναικεία λογοτεχνία στην Αργεντινή σήμερα, μετά η Φλορένσια, η ανθολόγος, και μετά κάποιες από τις ανθολογούμενες, με βασικό θέμα τι θα πει γυναικεία λογοτεχνία, πώς αντιμετωπίζονται οι γυναίκες συγγραφείς, κλπ. κλπ., με διάφορες απόψεις, από την πολιτική, ακτιβιστική και μάλλον λεσβιακή μέχρι το "εγώ δεν αισθάνομαι γυναίκα συγγραφέας αλλά συγγραφέας, και όταν διαβάζω ένα βιβλίο δεν με ενδιαφέρει αν το έχει γράψει άντρας ή γυναίκα". Το συμπαθητικό ήταν ότι όλοι ή μάλλον όλες μιλούσαν κανονικά, υπήρχε κάτι το φυσικό σε όλη αυτή την κουβέντα, καμία πόζα, καμία από τις μπούρδες που ακούς στην Ελλάδα, που πας σε μια παρουσίαση και νομίζεις πως μόλις ανακάλυψαν τον δεύτερο Κάφκα, Προυστ, Τζόυς, Μπωντλαίρ και τα λοιπά. Αυτά όμως, τίποτα πιο ενδιαφέρον, μετά μας κέρασαν κρασί και πίτσα και επέστρεψα στο σπίτι μου για να δουλέψω λίγο ακόμα πριν να κοιμηθώ.
Τώρα, η σημερινή παρουσίαση. Μας είχε καλέσει ένας φίλος εκδότης, που γνωρίσαμε στην Εβδομάδα Εκδοτών, εμένα και τη Σύλβια, μια γερμανίδα υπεύθυνη ισπανο-πορτογαλικής-ιταλικής λογοτεχνίας από το Μόναχο. Η πρόσκληση έλεγε "μια φίλη κουβανή συγγραφέας παρουσιάζει το βιβλίο της και μετά θα γίνει πάρτυ". Πολύ δελεαστικό λοιπόν και συναντηθήκαμε εκεί με τη Σύλβια στις επτά.
Το βιβλίο έχει έναν τίτλο σχεδόν αμετάφραστο, "La muerte está servida", δεν θα προσπαθήσω να το μεταφράσω, αλλά σας εξηγώ περίπου περί τίνος πρόκειται. Είναι η αυτοβιογραφία ενός τύπου, Ουρουγουανού, που πέρυσι έγινε εκατό χρονών και που διηγήθηκε στην Κλαριμπέλ, την εν λόγω Κουβανή, την ιστορία της ζωής του. Και τι ιστορία, από τις σελίδες του βιβλίου περνούν ο Φελισμπέρτο Ερνάντες, ο Λόρκα, που ερωτεύτηκε τον ήρωά μας, ο Νταλί, ο Πικάμπια, ο Σαρτρ και η Σιμόν ντε Μπωβουάρ, ο Νερούδα, ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, ο Ντιέγο Ριβέρα και η Φρίντα Κάλο, ο Κοκτώ, η Ντόροθυ Πάρκερ, ο Χέμινγουέι, ο Μπέρτραν Ράσσελ, το Βερολίνο του 1932, ο Ραμόν Γκόμες ντε λα Σέρνα, άπειρες ερωμένες και διάφορες απίθανες περιπέτειες. Η Κλαριμπέλ λοιπόν... και ας κάνουμε μια παρένθεση εδώ, για να πούμε τη δική της ιστορία... Η Κλαριμπέλ είναι 43 χρονών, Κουβανή, ψηλή και νταρντάνα, που ερωτεύτηκε πριν από κάποια χρόνια στην Αβάνα έναν Αργεντίνο λογιστή ή εφοριακό, δεν είμαι σίγουρη, εδώ νομίζω ότι χρησιμοποιούν την ίδια λέξη και για τα δύο ή εγώ τις μπερδεύω. Μετακόμισε λοιπόν στην Αργεντινή, όπου και μένει μέχρι σήμερα, έκανε δύο πανέμορφα παιδάκια με τον λογιστή/εφοριακό και πορεύεται ως συγγραφέας και δημοσιογράφος. Ο δε λογιστής/εφοριακός είναι εντελώς σαν Κρητικός από τα Σφακιά, ψηλός και χοντρούλης, μαυροπουκαμισάς, μουστακαλής, με το πουκάμισο ανοιχτό μέχρι τη μέση του στήθους, με αρχές φαλάκρας επιμελώς συγκαλυμμένες, και ένας θεός ξέρει ποια είναι ακριβώς η σχέση του μ' αυτήν τη θεόμουρλη Κουβανή. Η Κλαριμπέλ λοιπόν, έχοντας ακούσει για την ύπαρξη αυτού του τύπου, του Φελίξ Πεϋράζο Καρμπαχάλ και πιστεύοντας πως είχε πεθάνει γύρω στα 1950, έγραφε ένα μυθιστόρημα βασισμένο στα όσα ήξερε μέχρι τότε για τη ζωή του, όταν έμαθε ότι ο τύπος ζει κάπου στη Βραζιλία και τα σχέδιά της άλλαξαν εντελώς. Πήγε και τον βρήκε, με ενδιάμεσο τον βραζιλιάνο διευθυντή της βιβλιοθήκης στην πόλη όπου ο Φελίξ ζούσε σε κάποιο γηροκομείο. Πρώτη συνάντηση και διαμείβεται ο εξής διάλογος: λέει η Κλαριμπέλ χαίρομαι πάρα πολύ που μαθαίνω πως είστε ζωντανός, ο Φελίξ της απαντά κι εγώ χαίρομαι πολύ αν και δεν είχα καμία αμφιβολία γι' αυτό. Τέλος πάντων, η Κλαριμπέλ ισχυρίζεται ότι για δύο χρόνια δούλεψε προκειμένου να γράψει αυτό το βιβλίο, μιλώντας με τον Φελίξ και ερευνώντας τις πηγές, παίρνοντας συνεντεύξεις από διάφορους κλπ. Στην παρουσίαση τώρα, μετά από κάμποση ώρα που περιφερόμαστε στο ισπανικό πολιτιστικό κέντρο, χαζεύοντας μια έκθεση με κόμικς και ακούγοντας έναν Γερμανό που παίζει σαξόφωνο, ξεκινά η παρουσίαση. Πρώτος μιλάει ο διευθυντής της βιβλιοθήκης, στην αρχή όταν τον βλέπουμε με τη Σύλβια, λέμε αυτός είναι κάποιος πρέσβης, γιατί είναι ολόιδιος με πρέσβη ή μάλλον με μορφωτικό ακόλουθο, γυαλάκια, ένα ύφος λίγο σπασίκλα, συνεσταλμένος, πολύ καθωσπρέπει, τέλος πάντων είναι ο διευθυντής της τάδε βιβλιοθήκης, μας μιλάει στα πορτογαλικά για τον φίλο του τον Φέλιξ και πώς ήταν, κάτι καταλαβαίνω αν και όχι όλα, και μετά μιλάει ένας άλλος τύπος, εξηντάρης, κλασικός Αργεντίνος μάτσο, παρουσιάζεται ως συγγραφέας, δημοσιογράφος και πολιτικός, λίγο πριν αρχίσει η εκδήλωση μου έλεγε ότι δεν έχει προλάβει να διαβάσει το βιβλίο γιατί του το έδωσαν χτες, στη Σύλβια μιλάει για κάποιους γερμανούς στοχαστές που εκτιμά, και εκείνη μετά μου λέει ότι είναι φασίστας. Το πόρταλ του είναι http://www.jorgeasisdigital.com/v2/ αν σας ενδιαφέρει να έχετε μια εικόνα. Αυτός λοιπόν μας λέει ότι πολύ αμφιβάλλει αν όλα αυτά είναι αληθινά, αν τα έχει ζήσει πράγματι ο Φελίξ τάδε, αν δεν υπερβάλλει ως κλασικός παραμυθάς, ή ακόμα κι αν όλα αυτά δεν τα έχει γεννήσει η φαντασία της Κλαριμπέλ. Κλαριμπέλ και Βραζιλιάνος γελάνε συγκρατημένα. Τέλος πάντων καταλήγει πως δεν έχει καμία σημασία αν είναι αληθινά ή όχι, και τα γνωστά περί μυθοπλασίας και ζωής. Ομολογώ πως η εκδοχή που εμένα θα μου άρεσε είναι η εξής: προφανώς υπάρχει ο τύπος, ή έστω έχει υπάρξει, μας πληροφόρησαν άλλωστε πως πέθανε λίγο πριν εκδοθεί το βιβλίο, ενδεχομένως έχει ζήσει και μια μάλλον πολυτάραχη ζωή, αλλά κατά τα άλλα το βιβλίο είναι επινόηση της Κλαριμπέλ, που αποφάσισε να φτιάξει έναν ήρωα, που από την οπτική γωνία της Λατινικής Αμερικής και της Ισπανίας θα είχε ζήσει ό,τι σημαντικότερο από τον 20ό αιώνα, κάπως σαν να βρισκόταν στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή. Κι ο Βραζιλιάνος αντί για διευθυντής βιβλιοθήκης είναι ένας πλακατζής φίλος της ή ένας ηθοποιός, που ανέλαβε να παίξει αυτό το ρόλο. Απάντηση δεν έχω, η Κλαριμπέλ μας λέει όταν τη ρωτάμε ότι ο τύπος προφανώς υπήρξε, ότι έχει γράψει ακριβώς ό,τι της διηγήθηκε και ότι μάλλον πολλά από αυτά ήταν υπερβολές και παραμύθια. Λίγο σαν τον παππού μου που μου διηγήθηκε τη Μικρασιατική εκστρατεία, σε πρώτο πρόσωπο, λογικό διότι ήταν εκεί, μόνο που πότε πότε νόμιζε ότι ήτανε ο Μαύρος Καβαλάρης. Η εκδήλωση λοιπόν είχε μεγάλη επιτυχία και μετά ήμασταν καλεσμένοι στο σπίτι της Κλαριμπέλ, όπου γινόταν το πάρτυ.
Κάναμε με τη Σύλβια μια στάση για να φάμε, δεν ξέραμε αν το κάλεσμα θα είχε και φαγητό, και φτάσαμε στο σπίτι της Κ. κατά τις έντεκα, στο ζενίθ του πάρτυ. Δυο Κουβανοί έπαιζαν μουσική, ο ένας κρουστά, ο άλλος κιθάρα και τραγουδούσε, ο δεύτερος μάλιστα πρέπει να είναι αρκετά γνωστός αν και δεν κατάφερα να μάθω το όνομά του, μεγαλούτσικος στην ηλικία, πολύ μπριόζος και με πολύ ωραία φωνή, ο κόσμος χόρευε σάλσα και διάφορα άλλα κουβανέζικα, κι έτσι βρέθηκα στο πρώτο μου πάρτυ στην Αργεντινή.
Και τα δύο σπίτι στα οποία έχω μπει μέχρι τώρα στο Μπουένος Άιρες είναι μικρά, σε σχέση με τις οικογένειες που στεγάζουν, αλλά πολύ όμορφα και πολύ ιδιαίτερα. Το σπίτι της Κλαριμπέλ έχει πολλά έργα τέχνης, κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, στο πάρτυ βρίσκεται κόσμος κάθε ηλικίας, τέλος πάντων από είκοσι πέντε μέχρι εβδομήντα πέντε θα έλεγα, μια γρια προσπαθει να μου μάθει να χορεύω σάλσα, ο λογιστής/εφοριακός και η Κλαριμπέλ μπορεί και να γιορτάζουν την επέτειο των γάμων τους, χορεύουν οι δυο τους και φιλιούνται με πάθος. Γενικώς πολλοί φιλιούνται, εδώ οι άνθρωποι φιλιούνται με το που γνωρίζονται, όλοι μεταξύ τους, γυναίκες με γυναίκες, γυναίκες με άντρες, άντρες με άντρες, μόνο μία φορά, κι εγώ ακόμη δεν μπορώ να το συνηθίσω, συνήθως μένω μετέωρη περιμένοντας το δεύτερο φιλί, σκέφτομαι διάφορα γενικά για τα φιλιά αυτές τις μέρες, ίσως γι' αυτό να είδα και προχτές στον ύπνο μου, σε ένα ιδιαιτέρως ερωτικό όνειρο που εκτυλισσόταν σε ένα τεράστιο σπίτι με πολλές μπανιέρες τζακούζι, πως κάποια στιγμή έπρεπε να κάνουμε πρόβα φιλιών και να φιληθούμε όλοι μεταξύ μας. Τέλος πάντων, εδώ φιλιούνται με το που συστήνονται, μόνο μία φορά, και φυσικά κάθε φορά που συναντιούνται στη συνέχεια. Α, και για τους ρέκτες του είδους, ο λογιστής/εφοριακός κάποια στιγμή έρχεται δίπλα μου ανοίγει ένα μικρό επιπλάκι που είναι γεμάτο, αλλά κυριολεκτικά γεμάτο, τεράστια κουβανέζικα πούρα και παίρνει ένα για να καπνίσει.
Αυτό ήταν λοιπόν το πρώτο μου πάρτυ στο Μπουένος Άιρες, μετά φύγαμε με τη Σύλβια, η Κλαριμπέλ μου είπε όποτε θέλω να περάσω από το σπίτι, δεν υπάρχει λόγος να μπερδευόμαστε με τηλέφωνα, η αλήθεια είναι πως θα μου άρεσε να την ξαναδώ... Και γύρισα εδώ και σας τα γράφω όλα αυτά...
Και τώρα νομίζω πως ήρθε η ώρα να πέσω για ύπνο γιατί αύριο το πρωί πρέπει να δουλέψω και το απόγευμα θα πάω σε κάποιο καφενείο ή μπαρ να δω τον πρώτο αγώνα της Αργεντινής στο Μουντιάλ. Εδώ τα μαγαζιά βάζουν χαρτάκια στη βιτρίνα ότι θα είναι κλειστά αύριο την ώρα του αγώνα, καφέ, εστιατόρια και μπαρ λένε ότι κλείνουν τραπέζια για το ματς και κάποια έχουν και ελάχιστη κατανάλωση, και υποθέτω ότι αυτό θα είναι το δεύτερο πάρτυ μου στην Αργεντινή. Και τώρα σας αφήνω, γιατί είμαι πτώμα...

2006-06-09T11:49:00.000-03:00

Ξυπνάω το πρωί και ξεκινώ διαβάζοντας τα μέιλ μου και τις ελληνικές εφημερίδες, τρώω πρωινό, σε μια προσπάθεια υιοθέτησης ενός υγιεινού τρόπου ζωής και πίνω μάτε, το εθνικό αργεντίνικο ρόφημα. Στην παραδοσιακή του μορφή, δηλαδή ρίχνεις τα θρυμματισμένα φύλλα στο ειδικό σκεύος που ονομάζεται επίσης μάτε, σιγά σιγά ζεστό νερό, όχι βραστό, και το ρουφάς με τη bombilla. Κανονικά, το μάτε είναι μια διαδικασία μοιράσματος, το πίνεις με τους φίλους σου και μοιράζεσαι μαζί τους την ίδια bombilla. Σηκώνομαι κάθε τρεις και λίγο για να προσθέσω νερό στο μάτε, έτσι συνεχίζει κανείς μέχρι το αφέψημα να χάσει κάθε γεύση. Στο Ίντερνετ διαβάζω πως το μάτε κάνει καλό στην υγεία, αδυνατίζει, τονώνει, δίνει ενέργεια, μειώνει το στρες και τα λοιπά. Αυτό που βρίσκεται τώρα δίπλα μου μάλλον έχει εξαντλήσει τη γεύση του. Θα βάλω όμως λίγο νεράκι ακόμη.
Εδώ έχει κανονικό φθινόπωρο, κίτρινα φύλλα που πέφτουν απ' τα δέντρα, χτες έκανε ζέστη αλλά έβρεχε με το τουλούμι. Κι ενώ προχτές που ήτανε χαρά θεού, εγώ έμεινα μέσα να ταλαιπωρούμαι με το συνέδριο της Κρήτης, χτες αποφάσισα να βγω από νωρίς και έφαγα όλο τον κατακλυσμό στους δρόμους. Ευτυχώς που είχα προνοήσει και στο αεροδρόμιο της Αθήνας πριν να φύγω αγόρασα, για πρώτη φορά στη ζωή μου νομίζω, ομπρέλα.
Το Μπουένος Άιρες έχει νομίζω τα περισσότερα βιβλιοπωλεία από κάθε πόλη του κόσμου, τουλάχιστον από αυτές που εγώ έχω επισκεφθεί. Βιβλιοπωλεία κάθε είδους, κάθε αισθητικής, μεγάλα, μικρά, με βιβλία από δεύτερο χέρι, σύγχρονα μεγαθήρια, εξειδικευμένα, ό,τι μπορείς να φανταστείς. Επίσης κάποια μένουνε ανοιχτά ακόμη και μετά τα μεσάνυχτα. Οι άνθρωποι εδώ διαβάζουν, ή τουλάχιστον έτσι φαίνεται. Και διαβάζουν πολύ διηγήματα και δοκίμιο, παρά την παντοδυναμία του μυθιστορήματος που σιγά σιγά κυριαρχεί κι εδώ.
Χτες λοιπόν επισκέφθηκα το πιο ωραίο βιβλιοπωλείο του κόσμου, στην εκδοχή μεγάλο βιβλιοπωλείο τουλάχιστον. Το El Ateneo, που βρίσκεται αρκετά κοντά στο σπίτι μου, στη λεωφόρο Σάντα Φε, ήταν παλιά θέατρο και αργότερα κινηματογράφος και πριν από λίγα χρόνια έγινε βιβλιοπωλείο διατηρώντας όμως κανονικά την αρχιτεκτονική του. Στη σκηνή λοιπόν βρίσκεται το καφενείο όπου χτες έφαγα το μεσημεριανό μου και στην πλατεία, στους εξώστες και στα θεωρεία, βρίσκονται τα βιβλία και τα σιντί και ντιβιντί. Φωτογραφία μάλλον θα δανειστώ από κάποιον άλλον εδώ στο Ίντερνετ, διότι φοβούμαι πως εγώ ως φωτογράφος δεν θα τα καταφέρω να διακριθώ και μάλλον τζάμπα πήρα τη μηχανή. Τέλος πάντων από τις τέσσερις που έβγαλα, μία είναι κάπως ανεκτή, αλλά καλύτερα να δείτε το χώρο σε μια καλύτερη εκδοχή. Μπορείς να μείνεις εκεί μέσα ώρες, άλλωστε υπάρχει αυτή ακριβώς η υποδομή, τραπεζάκια και πολυθρόνες περιμένουν τους αναγνώστες που παίρνουν κάποιο βιβλίο από τα ράφια και μπορούν να το διαβάσουν εκεί. Χτες είδα κάμποσους, γέρους (συνταξιούχους δηλαδή που έχουν πολύ ελεύθερο χρόνο, ο Αρτούρο μου είπε πως μια θεία του περνάει συχνά τη μισή της μέρα στο Ατενέο) και πιτσιρικάδες που δεν έχουν χρήματα για να αγοράσουνε βιβλία. Από τα ηχεία ακούγεται μουσική, κλασική και τάνγκο πέτυχα εγώ χτες όση ώρα ήμουν εκεί, το βιβλίο που διάβαζα μου φάνηκε υπέροχο, αλλά δεν ξέρω αν με επηρέασε η ατμόσφαιρα, και εννοείται πως, λόγω του ότι είναι και κοντά, το Ατενέο θα γίνει στέκι.

2006-06-08T02:15:00.000-03:00

Εδώ κι εκεί...

Τις τρεις τελευταίες μέρες διάβασα αρκετά ελληνικές εφημερίδες. Στεναχωρήθηκα λίγο που έχασα τον Πολύδωρα να απολογείται για την κινηματογραφική απόδραση από τον Κορυδαλλό, με θαυμασμό στο βλέμμα σχολιάζουν οι εφημερίδες... και γενικώς το τι θα λέγεται στα παράθυρα επί του θέματος. Σοκαρίστηκα με τα της Βέροιας αλλά μάλλον χαίρομαι που γλιτώνω τη φρίκη του καθημερινού δελτίου των οκτώ. Φαντάζομαι τι θα βλέπετε εκεί πέρα και μου σηκώνεται η τρίχα. Μάλλον θα ήθελα να είχα δει την παράσταση του Παπαβασιλείου, αλλά όλο και κάποιος θα μου μεταφέρει άποψη.

Όσο για τα εδώ, μετακόμισα πια στο σπίτι μου, προσπαθώ να αποκτήσω κανονικούς ρυθμούς ζωής, άρχισα να δουλεύω και σιγά σιγά θα αρχίσω να περιπλανιέμαι στην πόλη, να χρησιμοποιώ τα τηλέφωνα που μάζεψα την προηγούμενη βδομάδα και να συναντώ ανθρώπους, να επισκέπτομαι μουσεία και να πηγαίνω σε θέατρα. Περισσότερα λοιπόν εν ευθέτω χρόνω.

Η φωτογραφία είναι από το σαλόνι του σπιτιού μου, που είναι ωραίο, πολύ φωτεινό και απλά διακοσμημένο. Χωρίς ιδιαίτερη θέα παρ' όλο που βρίσκομαι στον 12ο όροφο, το μόνο που βλέπω είναι οι διπλανές πολυκατοικίες. Μένω σε ένα σημείο που θα αντιστοιχούσε στην Ασκληπιού ή στη Χαριλάου Τρικούπη, στα όρια της Ρεκολέτα που είναι μια κυριλέ περιοχή στο κέντρο του Μπουένος Άιρες.

Απ' ό,τι φαίνεται αρχίζω πάλι να ξενυχτάω και να αποκτώ τους συνηθισμένους μου ρυθμούς, ό,τι είχα πιστέψει πως εδώ θα ζήσω λίγο πιο φυσιολογικά.

2006-06-08T01:06:00.000-03:00

Δια λιθοβολισμού

Στα χτεσινά Νέα ο Γεωργουσόπουλος επανέρχεται σε παλαιά όπως αναφέρει πρότασή του στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς να εκτελείται με τελετουργικό τρόπο από απόσπασμα γονιών και μαθητών ένας δάσκαλος που θα επιλέγεται με κλήρωση. Δεν θα αντισταθώ στον πειρασμό να υποστηρίξω την τελευταία πρότασή του "Και μακάρι να πέσει ο κλήρος στον γράφοντα, αν πρόκειται η εκτέλεσή του να ταρακουνήσει λίγο υπνώττουσες συνειδήσεις". Αλλά μήπως θα ήταν καλή ιδέα να προσθέσουμε στους προς εκτέλεσην και ένα γονιό κατ' έτος, ίσως και κάποιον από αυτούς που διαμορφώνουν γνώμη σε έντυπα και οπτικοακουστικά μέρα ενημέρωσης; Τότε θα υπήρχε μεγαλύτερη πιθανότητα να ταρακουνηθούν οι υπνώττουσες συνειδήσεις...

2006-05-31T07:23:00.000-03:00

ΠΟΤΛΑΤΣ

Κάποτε, όταν ήμουν πολύ μικρός, είχε βρεθεί στα χέρια μου ένα νόμισμα των δέκα σεντάβος* και επιθυμούσα σαν τρελός να το δώσω σε μια γριά ζητιάνα που στηνόταν συνήθως ανάμεσα στις δυο πλατείες. Παρ’ όλα αυτά μου φαινόταν τεράστιο χρηματικό ποσό, ένα ποσό που πιθανόν κανένας ζητιάνος ποτέ δεν είχε πάρει, κι έτσι ντρεπόμουν να κάνω κάτι τόσο υπερβολικό προς τη ζητιάνα. Όπως και να είχε ωστόσο έπρεπε να της δώσω τα χρήματα· χάλασα το νόμισμα, έδωσα στη γριά ένα σεντάβο, έπειτα έκανα ολόκληρο τον κύκλο του τετραγώνου του Δημαρχείου και της αψιδωτής στοάς, εμφανίστηκα και πάλι σαν νέος ευεργέτης από τα αριστερά, έδωσα άλλο ένα σεντάβο στη ζητιάνα, κι άρχισα και πάλι να τρέχω και επανέλαβα χαρούμενος καμιά δεκαριά φορές το κόλπο. (Ή μάλλον λιγότερες, γιατί νομίζω πως κάποια στιγμή η ζητιάνα έχασε την υπομονή της και εξαφανίστηκε.) Όπως και να ’χει, στο τέλος αισθανόμουν τόσο εξαντλημένος, σωματικά αλλά και ψυχικά, που γύρισα τρέχοντας στο σπίτι μου κι έκλαιγα μέχρι που η μητέρα μου μου έδωσε και πάλι δέκα σεντάβος.
Όπως βλέπεις, με τους ζητιάνους δεν έχω και σπουδαία τύχη, ωστόσο δηλώνω αποφασισμένος να προσφέρω όλη μου την περιουσία, την τωρινή και τη μελλούμενη, αφού πρώτα τη χαλάσω σε κέρματα της πιο μικρής αξίας, σε μια ζητιάνα που κάθεται δίπλα στην Όπερα, μονάχα υπό τον όρο να βρεθείς εσύ στο πλάι μου και να μπορέσω να σε αισθανθώ κοντά μου.

Κάφκα
(Μόττο στην ποιητική συλλογή του Α. Καρρέρα «Πότλατς»
* Μιας και μεταφράζω από τα ισπανικά, αγνοώ παντελώς για ποιο γερμανικό νόμισμα πρόκειται.

2006-05-31T07:16:00.000-03:00

29.05.2006

Τα τέρατα και ο Λόρδος Βύρωνας

Σήμερα ένας αρκετά θλιβερός τύπος, συγγραφέας και δημοσιογράφος, μας έκανε μια ξενάγηση στη Λα Μπόκα, τουριστική συνοικία της πόλης, έδρα της περίφημης Μπόκα Τζούνιορ, γειτονιά πολλών ζωγράφων, που παλαιότερα ίσως και να ήταν ενδιαφέροντες, αλλά που όσο περνούν τα χρόνια ξεπέφτει στους τύπους που πουλάνε ζωγραφιές αντί καρτ-ποστάλ και κάνουν το πορτρέτο των τουριστών, πολύ φτώχεια, κάτι ζευγάρια που χορεύανε άθλιο τάνγκο, και κάτι μεγάλο πανό με ζωγραφισμένο ένα ζευγάρι σε χορευτική φιγούρα και τρύπες στη θέση των προσώπων, όπου όπως φαντάζεστε βάζανε τα κεφάλια τους οι τουρίστες και βγαίνανε φωτογραφίες. Τίποτα τρομερά ενδιαφέρον δηλαδή, αν και τα σπίτια, κάποια από λαμαρίνα ή ξύλινες σανίδες ή και τα δυο μαζί ήταν βαμμένα σε έντονα χρώματα και αυτό ήταν χαριτωμένο. Αλλά κάτι συνέβη και χάθηκαν οι δυο τρεις φωτογραφίες που έβγαλα εκεί, και η μία ήταν αρκετά ωραία γιατί από την μπαλκονόπορτα ενός σπιτιού φαινόταν ένας ανθρώπινος σκελετός.
Μετά φαγητό σε αργεντίνικη ψησταριά. Λοιπόν, εδώ αυτό που αποκαλείται κρέας είναι κάτι εντελώς άλλο από αυτό που ξέρουμε εμείς, άλλη όψη, άλλη γεύση, άλλο κόψιμο επίσης, κάτι που πρέπει να είναι βασικό, τέλος πάντων, δεν συγκρίνεται με τίποτα απ’ όσα ψητά έχω δοκιμάσει μέχρι τώρα, αλλά ούτε και περιγράφεται, τι να σας πω; Είναι πιο νόστιμο, πιο ζουμερό, πιο πλούσιο σε γεύση απ’ αυτό που τρώμε στην Αθήνα, και αυτό είναι.
Μετά το πρόγραμμά μας είχε μια παρουσίαση από τρεις νέους σχετικά συγγραφείς του πανοράματος της σύγχρονης αργεντίνικης λογοτεχνίας. Μαζεύω ονόματα, τίτλους και κάποια σχόλια στο μπλοκάκι μου. Κάποιοι επαναλαμβάνονται από διάλεξη σε διάλεξη και άρα κερδίζουν πόντους. Από τους τρεις, ο τρίτος έκανε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παρουσίαση, βασισμένη σε τέσσερις άξονες επιρροής του Μπόρχες, αλλά δεν θα σας κάνω να βαρεθείτε προς το παρόν, μεταφέροντάς σας όλη τη διάλεξη. Πάντως ήταν εξαιρετικός, πολύ καλά δομημένη όλη η ομιλία του, διάφοροι εδώ μου είπαν πως είναι και πολύ καλός συγγραφέας, στην περυσινή Φραγκφούρτη έγινε κάποιος ντόρος γι’ αυτόν, και ανυπομονώ να διαβάσω κάτι δικό του.
Το βράδυ έφαγα στο σπίτι του φίλου μου του Αρτούρο, με τη γυναίκα του, τα δύο του παιδιά, την Άννα και τον Φερμίν, 27 και 30 χρονών αντιστοίχως, που είναι δυο πανέμορφα και γλυκύτατα πλάσματα (ο Αρτούρο δοξολογεί το Θεό που κανένα δεν βγήκε νάνος, υπερβολή, αλλά αυτός είναι πολύ κοντούλης), επιφυλάσσομαι όμως για περισσότερα και κανονικές φωτογραφίες στο μέλλον, και έναν Ιταλό φίλο τους που φιλοξενούν, επίσης συμπαθέστατο, που στη φωτογραφία που θα συνοδεύει αυτό το κείμενο κρατά επαξίως το ρόλο του Λόρδου Βύρωνα. Όταν τους είπαμε ότι την επομένη είναι τα γενέθλιά μου, έβγαλαν μόλις πήγε δώδεκα τη μισή τούρτα που είχε περισσέψει από το δείπνο, με ένα κεράκι, σαμπάνιες, μου τραγουδήσανε το Feliz Cumpleaños και μετά βγάλαμε φωτογραφίες με τις μάσκες που βλέπετε (δηλαδή, ελπίζω να καταφέρω να βάλω τη φωτογραφία στο μπλογκ) οι οποίες ανήκουν στην περίφημη σειρά φωτογραφιών «Τα τέρατα και ο Λόρδος Βύρωνας».

2006-05-31T07:15:00.000-03:00

28.05.2006

Πρώτη μέρα εδώ λοιπόν, και δεν είχα προλάβει καλά καλά να μπω στο δωμάτιό μου, όταν μου τηλεφώνησε ο Αρτούρο, και μετά ίσα που πρόλαβα να κάνω ένα μπάνιο και ήρθαν από δω, ήρθαν με την Τσικίτα τη γυναίκα του, με πήρανε κι αρχίσανε οι βόλτες. Πρώτα στο Σαν Τέλμο, που είναι η γειτονιά των παλαιοπωλείων και την Κυριακή έχει ένα παζάρι τύπου Μοναστηράκι, αλλά πολύ μεγαλύτερο και πολύ πιο ενδιαφέρον, όπως είναι φυσικό. Αφού χαζέψαμε λοιπόν τις διάφορες παλιατσαρίες, ο Αρτούρο κάνει σαν τρελός για κάθε είδους παλιά παιχνίδια και παλιά παιδικά βιβλία, αγόρασε μάλιστα ένα που έλειπε από τη συλλογή του, από κάποια σειρά με ήρωες ζώα, αυτό είχε κεντρικό ήρωα μια κουκουβάγια ή έναν μπούφο, δεν πολυκατάλαβα. Φάγαμε πίτσες σε ένα συμπαθητικό ιταλικό εστιατόριο, πολύ νόστιμες, εδώ προφανώς η ιταλική κουζίνα είναι επίσης σαν στο σπίτι της. Α, κι ένα πολύ ωραίο γλυκό φλαν με dulce de leche που είναι μια μορφή κρέμας από γάλα, καμένη όμως, γι’ αυτό και έχει χρώμα καφετί που θα μπορούσε να θυμίζει σοκολάτα. Μετά πήγαμε σε μια έκθεση νέων σχεδιαστών, όχι κάτι χαΐστικο, νέα παιδιά που φτιάχνουν ρούχα, κοσμήματα, έπιπλα και διακοσμητικά και διάφορα άλλα αντικείμενα, και είχε ένα σωρό ωραία πράγματα, αλλά κρατήθηκα και δεν αγόρασα τίποτα, διότι έχω καιρό μπροστά μου για ψώνια.
Το Μπουένος Άιρες θυμίζει ιδιαίτερα Παρίσι, με αυτό το πρότυπο άλλωστε κατασκευάστηκε, αν και ορισμένα σημεία του, η αρχιτεκτονική είναι το πλήρες χάος, αλλά το κέντρο-κέντρο μοιάζει αρκετά με το Παρίσι, μόνο που είναι πιο μεγάλο, οι δρόμοι είναι πιο φαρδιοί, τα οικοδομικά τετράγωνα μεγαλύτερα, πιο βρώμικο και πιο χύμα. Στο κομμάτι του κέντρου, όπου είναι και το ξενοδοχείο μου, δεν είχε ιδιαίτερο κόσμο το Σαββατοκύριακο, αν και τις επόμενες μέρες η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική, επικρατεί απόλυτος πανικός. Επίσης η πόλη είναι τρομερά θορυβώδης.
Άλλη τρομερή σύμπτωση, έλεγα λοιπόν, αυτή την πρώτη μέρα, στον Αρτούρο και την Τσικίτα για τη συμβολή του Ιδρύματος Ωνάση στο ταξίδι μου, κι έτσι έμαθα ότι εκείνοι μένουν στην ίδια πολυκατοικία όπου έμενε ο Ωνάσης τα πρώτα χρόνια του στο Μπουένος Άιρες και απέναντι από το πρώτο μικρό καπνοπωλείο του. Το σπίτι τους είναι πολύ γαλλικού στυλ, για να επανέλθουμε στις ομοιότητες με το Παρίσι.
Μετά απ’ όλα αυτά γύρισα στο ξενοδοχείο, κόντεψα να χάσω τη συνάντηση με τους άλλους γιατί με πήρε ο ύπνος, παρ’ όλα αυτά κατάφερα να πάω με μια δεκάλεπτη καθυστέρηση, και δεν θα πω πολλά εδώ γι’ αυτό. Ήταν μια συνάντηση γνωριμίας και μετά φαγητό στο ξενοδοχείο, και κοιμόμουν σχεδόν στην καρέκλα, γι’ αυτό και θα μιλήσω για τους συναδέλφους μου στο πρόγραμμα σε άλλη ευκαιρία και για σήμερα θα σταματήσω εδώ. Πολύ κούραση λοιπόν και ύπνος.

2006-05-31T07:13:00.000-03:00

ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ

Πριν από δύο χρόνια ο Μπέργκμαν ήταν καλεσμένος σε μια εκπομπή της Σουηδικής Ραδιοφωνίας και μίλησε για τη σχέση του με τη μουσική. Στο τέλος της εκπομπής έθεσε στους ακροατές της εκπομπής την ερώτηση «Από πού έρχεται η μουσική;». Επειδή η υπεύθυνη της εκπομπής θεώρησε πως πολλοί ακροατές θα απαντούσαν και πως οι απαντήσεις τους θα είχαν οπωσδήποτε κάποιο ενδιαφέρον, αποφασίστηκε να εκδοθεί ένα βιβλίο με μια επιλογή από τις απαντήσεις. Πράγματι, έφτασαν στο σουηδικό ραδιόφωνο 300 e-mail και 600 γράμματα με απαντήσεις στην ερώτηση του Μπέργκμαν. Πολλά από αυτά ήτανε πράγματι ενδιαφέροντα, μακροσκελή και ιδιαίτερα προσωπικά. Αυτά τα 600 γράμματα τα έστειλαν στον Μπέργκμαν, ο οποίος δήλωσε ιδιαίτερα συγκινημένος απ' την ανταπόκριση. Όταν του τα ζήτησαν πίσω προκειμένου να προχωρήσουν στην έκδοση, ο Μπέγκμαν τούς απάντησε ότι τα είχε κάψει.
Από την El País της 27/05/2006

2006-05-31T07:08:00.000-03:00

27.05.2006

Να ταξιδεύετε τη νύχτα

Μπήκα στο αεροπλάνο τελευταία, ή σχεδόν, προτελευταία, μαζί με άλλους δύο καθυστερημένους. Δεν ήταν γεμάτο και δεν καθόταν κανείς δίπλα μου, πράγμα ιδιαίτερα βολικό για να απλώσω βιβλία, εφημερίδες και διάφορα άλλα μικροπράγματα στις δύο διπλανές θέσεις. Δεν άνοιξα το «Μαγικό Βουνό», που κουβαλούσα μαζί μου για το ταξίδι. Ξεκίνησα ξεκοκαλίζοντας «Τα Νέα» του Σαββάτου, τα διάβασα σχεδόν ολόκληρα, πολιτικά, πολιτιστικά, αθλητικά κτλ., θέλοντας κατά κάποιον τρόπο να σχηματίσω μια ιδέα για το τι αφήνω πίσω μου. Τίποτα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, ίσως το μόνο που θυμάμαι είναι ένα μικρό αρθράκι για το πού ζει σήμερα η πρώτη Τσίτα που έπαιξε στον κινηματογράφο δίπλα στον Ταρζάν. Ύστερα άνοιξα την El País, απ’ την οποία δυστυχώς έλειπε το πολιτιστικό ένθετο του Σαββάτου και διάβασα διάφορα άσχετα ανάμεσα στα οποία και η μικρή ιστορία για τις επιστολές που έκαψε ο Μπέργκμαν, που μου φάνηκε σαν ένα μικρό διήγημα ή σαν έναυσμα για ένα μικρό διήγημα και αποφάσισα να σας τη μεταφέρω.
Αεροδρόμιο της Μαδρίτης: Δεν είχα ξαναπάει, είναι τεράστιο, και όπως πάντα τα αεροδρόμια μου φαίνονται απόλυτα τρομακτικοί τόποι, ακόμα περισσότερο τη νύχτα, που ο κόσμος είναι λιγότερος και οι αχανείς αίθουσες ενεργοποιούν την ελεγχόμενη συνήθως αγοραφοβία μου. Το κάπνισμα απαγορεύεται σε όλους τους χώρους, εκτός από κάτι κουτιά από πλεξιγκλάς, όπου μαζευόμαστε κάμποσοι εθισμένοι για να επιδοθούμε δακτυλοδεικτούμενοι στο βίτσιο. Όχι δακτυλοδεικτούμενοι, οι Ισπανοί καπνίζουν, απλώς για κάποιον ακατανόητο λόγο έχουν δεχτεί με μεγάλη ευκολία τα νέα μέτρα εναντίον του καπνίσματος.
Γνώρισα μια Βραζιλιάνα που ζει στο Μπουένος Άιρες και μιλήσαμε κάμποσο ενώ καπνίζαμε τα τελευταία τσιγάρα, εγώ ομολογώ λιγάκι μανιασμένα, μπροστά στην προοπτική ότι θα μείνω άκαπνη για τις επόμενες δώδεκα ώρες.
Στην πτήση ωστόσο δεν μου έλειψε, κοιμόμουν σχεδόν συνέχεια, και ξύπνησα για τα καλά λίγο πριν φτάσουμε στο Μπουένος Άιρες, όλα μου φαίνονταν τέλεια και η πρώτη εικόνα από την πόλη ήταν την ώρα που ίσα ίσα χάραζε, κι αυτό μου φάνηκε μεγάλη τύχη, γιατί ήταν ακόμη αναμμένα τα φώτα της πόλης ενώ ταυτόχρονα ο ουρανός είχε αρχίσει να ξανοίγει, κι έτσι την είδα για πρώτη φορά ακριβώς στο σύνορο της μέρας με τη νύχτα. Αυτές οι ώρες, το σούρουπο και η αυγή, έχουν πάντα μια ιδιαίτερη ομορφιά, όλα φαίνονται ωραιότερα (και τώρα ξέρω πως όλα αυτά γέρνουνε επικίνδυνα προς το μπανάλ, αλλά τι να κάνουμε, ήταν πράγματι πολύ όμορφη η εικόνα της πόλης εκείνη ακριβώς την ώρα, γύρω στις επτά, επτάμισι το πρωί).